Το Φαρμακείο του Γ.Φ. Καλόγερου (κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Δώμα) είναι ένα βιβλίο που σε κερδίζει από τις πρώτες του σελίδες με τη διακριτική του δύναμη και τη χαμηλόφωνη ένταση της γραφής του. Χωρίς επιτήδευση, ο συγγραφέας στήνει μικρές σκηνές που μένουν, επιμένουν και επιστρέφουν στη σκέψη του αναγνώστη. Πρόκειται για ένα επιτυχημένο εγχείρημα μικρής φόρμας – μιας φόρμας που συχνά υποτιμάται, αλλά στην πραγματικότητα προϋποθέτει πειθαρχία, ακρίβεια και υψηλή συμπύκνωση νοήματος. Εδώ, κάθε μικροδιήγημα λειτουργεί σχεδόν σαν «στιγμιότυπο-θραύσμα», το οποίο όμως ανοίγει σε ευρύτερες κοινωνικές, πολιτικές και υπαρξιακές διαστάσεις.
Ο Καλόγερος γράφει με έναν λόγο μεστό, λιτό αλλά πυκνό, χωρίς περιττές εξάρσεις. Σε λίγες μόνο γραμμές κατορθώνει να σκιαγραφήσει χαρακτήρες, να υπονοήσει ιστορίες ζωής και να ενεργοποιήσει ένα ολόκληρο κοινωνικό σύμπαν. Η οικονομία της γραφής του θυμίζει έντονα τη μεγάλη παράδοση της ελληνικής μικρής φόρμας, φέρνοντας μας στον νου τον Ηλία Παπαδημητρακόπουλο – όχι ως μίμηση, αλλά ως συγγένεια στην ακρίβεια, την υποβόσκουσα ένταση και τη λεπτή ειρωνεία.
Το «φαρμακείο» δεν λειτουργεί απλώς ως σκηνικό· γίνεται ένας μικρόκοσμος της πόλης και, κατ’ επέκταση, της σύγχρονης κοινωνίας. Από τον «κουτσό Ρουμάνο» και τη Μολδαβή εργάτρια του δρόμου μέχρι τον Πακιστανό «Χόμπιτ» και το κοριτσάκι από τη Σομαλία, οι μορφές που περνούν μπροστά από τον πάγκο συγκροτούν ένα πολυεθνικό, ταξικά φορτισμένο μωσαϊκό. Ο συγγραφέας δεν εξωτικοποιεί ούτε εξιδανικεύει· αντίθετα, αποδίδει με τρυφερότητα αλλά και πολιτική διαύγεια την καθημερινότητα των «αόρατων» υποκειμένων.
Ιδιαίτερα ενδιαφέρουσες είναι οι διακριτικές αλλά σαφείς αναφορές σε μαρξιστικά και ευρύτερα πολιτικά συμφραζόμενα. Οι μνήμες από τη Μακρόνησο, η αναφορά στον Ζαχαριάδη και τον Στάλιν, αλλά και οι σύγχρονες αναφορές – για «τη Γάζα που ματώνει κι αντιστέκεται», η παρουσία του σοσιαλισμού ως «συστήματος του μέλλοντος» – ενσωματώνονται οργανικά στο αφηγηματικό σώμα, αποτυπώνοντας το πώς η πολιτική διαπερνά την καθημερινή μας ζωή, τις συζητήσεις, ακόμη και τις σιωπές.
- Ο συγκεκριμένος πελάτης ήταν παλιά αριστερός, που με τα χρόνια είχε γίνει πρώην. Περνούσε συχνά-πυκνά από το φαρμακείο. «Θέλω κάποιο φάρμακο να ενισχύσω τη μνήμη μου» λέει μια μέρα. «Άσ’ τα μωρέ, ξοδεύεσαι, θα σ’ τα πω εγώ» λέει ο υπάλληλος. «Εδώ πιο πάνω, στην Ελπίδος, βασάνισαν και δολοφόνησαν την Ηλέκτρα Αποστόλου την περίοδο της Κατοχής…»
Το χιούμορ αποτελεί ένα ακόμη κρίσιμο εργαλείο της γραφής. Λεπτό, ειρωνικό, συχνά πικρό, λειτουργεί αποσυμπιεστικά χωρίς να αποδυναμώνει το βάθος των ιστοριών. Στη μικρή φόρμα, όπου κάθε λέξη μετρά, αυτό το είδος χιούμορ είναι δύσκολο και σπάνιο· εδώ, όμως, επιτυγχάνεται με φυσικότητα και ακρίβεια.
- Στα αριστερά ο κουτσός Ρουμάνος με το κομμένο πόδι, επαίτης του πεζοδρομίου — πέθανε τον επόμενο χειμώνα. Ο υπάλληλος του φαρμακείου τού είχε βάλει πολλές φορές ιώδιο στις πληγές, προσφορά του καταστήματος. Στα δεξιά η Μολδαβή που εκδιδόταν, στουπί από το αλκοόλ. Πρέπει να ήταν αθλήτρια στίβου στη χώρα της. Ανάμεσά τους μια μικρή ελιά, χιλιοβασανισμένη, το χώμα στη γλάστρα της γεμάτο σκουπίδια απ’ τους περαστικούς. «Στο διάολο καριόληδες, μπέκρες και οι δύο, τα καπάκια της μπίρας και τα αποτσίγαρα στον πάτο σας» ούρλιαζε στη γλώσσα του Ομήρου.
Τελικά, το Φαρμακείο δεν είναι απλώς μια συλλογή σύντομων διηγημάτων· είναι μια πολιτική και λογοτεχνική άσκηση συμπύκνωσης. Με ελάχιστα μέσα, ο Καλόγερος κατορθώνει να αποτυπώσει τη βία, τη μνήμη, την αλληλεγγύη και την αντίσταση που διαπερνούν τον σύγχρονο αστικό χώρο. Και ακριβώς γι’ αυτό, η μικρή φόρμα εδώ δεν είναι περιορισμός – είναι δύναμη.
Κ.Μ.
