Υψωσαν και πάλι περιφρονητικά το φρύδι οι ορθολογιστές της Δύσης. Περισσότερο κάποιοι αριστερτίζοντες, αριστεροί, αναρχικοί. Δες τον «όχλο». Οταν του τσακίζουν τη ζωή, υπομένει αγόγγυστα, ενώ όταν του προσβάλλουν τη θρησκεία βγαίνει στους δρόμους και τις πλατείες σαν ορμητικό ποτάμι.
Ξεχνούν, βέβαια, όλοι αυτοί τις πολύχρονες αντιστάσεις στην Παλαιστίνη, το Αφγανιστάν, το Ιράκ, ξεχνούν αυτό που οι ίδιοι ονόμασαν «αραβική άνοιξη». Με την πολιτική μυωπία που τους διακρίνει αδυνατούν ν’ αντιληφθούν πως δεν είναι διαφορετικά τα πράγματα στη Δύση. Μόνο ο θεός αλλάζει. Και οι εκδηλώσεις λατρείας του. Εκτός αν δεν υπάρχουν κατεστραμμένες ζωές στην ορθολογιστική Δύση, παρά μόνο στη μυστικιστική Ανατολή.
Πάνω απ’ όλα, όμως, προδίδουν μια βαθύτατη άγνοια για το ρόλο της θρησκείας ως ιδεολογίας, ως κοινωνικού φαινόμενου. Γι’ αυτό και μιλούν με τόση περιφρόνηση για τους θρησκευόμενους της Ανατολής (οι οποίοι, πάντως, αγωνίζονται, εν αντιθέσει με τους θρησκευόμενους και μη θρησκευόμενους της Δύσης). Γι’ αυτό ας επιτραπεί στη στήλη να παραχωρήσει το χώρο της σ’ έναν άνθρωπο που υπέβαλε τη θρησκεία στην πιο ριζοσπαστική κριτική, χωρίς ποτέ να περιφρονήσει τους θρησκευόμενους.
«Βέβαια, η θρησκεία είναι η αυτοσυνείδηση και η αυτοσυναίσθηση του ανθρώπου, που ακόμη δεν έχει βρει τον εαυτό του, ή που τον έχει ξαναχάσει. Ο άνθρωπος όμως δεν είναι μια αφηρημένη ουσία κουρνιασμένη κάπου έξω από τον κόσμο. O άνθρωπος είναι ο κόσμος του ανθρώπου, το Κράτος, η κοινωνία. Το Κράτος αυτό, η κοινωνία αυτή, παράγουν τη θρησκεία, μια ανεστραμμένη συνείδηση του κόσμου, γιατί αυτά τα ίδια είναι ένας κόσμος ανεστραμμένος. Η θρησκεία είναι η καθολική θεωρία του κόσμου τούτου, η εγκυκλοπαιδική του συνόψιση, η εκλαϊκευμένη λογική του, το σπιριτουαλιστικό του point d’ honneur, ο ενθουσιασμός του, η ηθική του κύρωση, το μεγαλόπρεπο συμπλήρωμα του, το καθολικό θεμέλιο της παραμυθίας του και της δικαίωσής του. Είναι η φαντασμαγορική πραγμάτωση της ανθρώπινης ουσίας, γιατί η ανθρώπινη ουσία δεν έχει πραγματωθεί αληθινά. Πάλη λοιπόν ενάντια στη θρησκεία σημαίνει πάλη ενάντια στον κόσμο, που πνευματικό του άρωμα είναι η θρησκεία.
Η θρησκευτική καχεξία είναι, κατά ένα μέρος, η έκφραση της πραγματικής καχεξίας και, κατά ένα άλλο, η διαμαρτυρία ενάντια στην πραγματική καχεξία. Η θρησκεία είναι ο στεναγμός του καταπιεζόμενου πλάσματος, η θαλπωρή ενός άκαρδου κόσμου, είναι το πνεύμα ενός κόσμου απ’ όπου το πνεύμα έχει λείψει. Η θρησκεία είναι το όπιο του λαού.
Ξεπέρασμα της θρησκείας σαν απατηλής ευτυχίας του λαού σημαίνει την απαίτηση της πραγματικής του ευτυχίας. Η απαίτηση να αρνηθεί τις αυταπάτες σχετικά με την κατάστασή του σημαίνει απαίτηση να αρνηθεί μια κατάσταση που έχει ανάγκη από αυταπάτες. Η κριτική της θρησκείας είναι λοιπόν εν σπέρματι η κριτική της κοιλάδας αυτής των δακρύων, που η θρησκεία αποτελεί το φωτοστέφανό της» (Καρλ Μαρξ, Κριτική της φιλοσοφίας του Κράτους και του Δικαίου του Χέγκελ).
Η θρησκεία λειτουργεί ως όπιο, γιατί απαλύνει τον ανθρώπινο πόνο. Αποτελεί ταυτόχρονα έκφραση του ανθρώπινου δράματος και διαμαρτυρία ενάντια σ’ αυτό το δράμα. Ο Μαρξ στρέφεται εναντίον της θρησκείας όχι με τον τρόπο των γάλλων διαφωτιστών, αλλά από την άποψη του προλεταριάτου. Πολεμά αυτό που αναγνωρίζει ως «στεναγμό της καταπιεζόμενης ύπαρξης», επειδή αυτός ο στεναγμός, αυτό το όπιο γλυκαίνει τον ανθρώπινο πόνο και δημιουργεί ψεύτικες λύσεις. Τέτοιες ψεύτικες λύσεις δε δημιουργούν πλέον μόνο οι θρησκείες, αλλά και οι κοσμικές ιδεολογίες.
Π.Γ.
