Μόλις λίγες μέρες μετά την ισπανική εξέλιξη για την απόδοση ιθαγένειας σε χιλιάδες Σαχράουι, για την οποία γράψαμε πρόσφατα, μια άλλη εξέλιξη έρχεται να φωτίσει την πολιτική της Ε.Ε απέναντι στη Δυτική Σαχάρα. Αυτή τη φορά αφορά άμεσα και την Ελλάδα. Η ελληνική κυβέρνηση ενισχύει τη στήριξή της στο μαροκινό Σχέδιο Αυτονομίας για τη Δυτική Σαχάρα!
Μετά τη συνάντησή του στην Αθήνα με τον μαροκινό υπουργό Εξωτερικών Nasser Bourita, στις 7 Σεπτέμβρη, ο Γιώργος Γεραπετρίτης χαρακτήρισε επίσημα τη μαροκινή πρόταση «σοβαρή και αξιόπιστη συμβολή» στη διαδικασία του ΟΗΕ, προσθέτοντας ότι «θα μπορούσε να αποτελέσει την πλέον εφαρμόσιμη λύση».
Η διατύπωση έχει ιδιαίτερη πολιτική σημασία και κρύβει προκλητικά την ουσία του ζητήματος. Το σχέδιο του Ραμπάτ δεν προβλέπει ανεξαρτησία της Δυτικής Σαχάρας, αλλά «αυτονομία» υπό μαροκινή κυριαρχία. Η κυβέρνηση Μητσοτάκη, επομένως, τοποθετείται απροκάλυπτα όλο και σαφέστερα υπέρ μιας διαπραγματευτικής κατεύθυνσης στην οποία η προοπτική ανεξαρτησίας των Σαχράουι αποκλείεται.
Η ελληνική κυβέρνηση επικαλείται το Ψήφισμα 2797 του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ (https://digitallibrary.un.org/record/4093660?v=pdf), το οποίο και η Ελλάδα υπερψήφισε το 2025. Χρειάζεται, όμως, μια απαραίτητη και κρίσιμη διευκρίνιση. Το Ψήφισμα δεν αναγνωρίζει τη μαροκινή κυριαρχία στη Δυτική Σαχάρα ούτε καταργεί το δικαίωμα αυτοδιάθεσης. Καλεί τα μέρη σε διαπραγματεύσεις και αναφέρεται στη μαροκινή πρόταση ως βάση συζήτησης, με στόχο μια τελική και αμοιβαία αποδεκτή πολιτική λύση που να προβλέπει την αυτοδιάθεση του λαού της Δυτικής Σαχάρας.
Στο ίδιο μήκος κύματος κινείται πλέον και η Δανία. Ο υπουργός Εξωτερικών Lars Løkke Rasmussen, επίσης μετά από συνάντηση με τον Bourita στην Κοπεγχάγη, χαρακτήρισε το μαροκινό σχέδιο αξιόπιστη και σοβαρή συμβολή και «καλή βάση» για την εξεύρεση συμφωνημένης λύσης. Δεν είναι, όμως, μόνο η διπλωματία.
Μαζί με τη «σταθερότητα» έρχονται και οι μπίζνες
Στην Αθήνα, παράλληλα με τη Δυτική Σαχάρα, Γεραπετρίτης και Bourita συζήτησαν την περαιτέρω ανάπτυξη της οικονομικής συνεργασίας Ελλάδας–Μαρόκου. Στο τραπέζι βρίσκονται το εμπόριο και οι επενδύσεις, οι υποδομές, η ενέργεια και ιδιαίτερα οι ανανεώσιμες πηγές, οι υδάτινοι πόροι, οι λιμένες, οι θαλάσσιες μεταφορές και ο αγροδιατροφικός τομέας.
Το Μαρόκο αποκτά παράλληλα αυξανόμενη οικονομική σημασία ως πύλη προς τις αγορές της υποσαχάριας Αφρικής, ενώ μπροστά βρίσκεται και το τεράστιο πρόγραμμα έργων για το Παγκόσμιο Κύπελλο Ποδοσφαίρου του 2030, το οποίο θα συνδιοργανώσει με την Ισπανία και την Πορτογαλία.
Ετσι, η συζήτηση περί «σταθερότητας» στη Βόρεια Αφρική συναντά μια πολύ συγκεκριμένη οικονομική ατζέντα. Και αυτό συμβαίνει την ώρα που το διεθνές καθεστώς της Δυτικής Σαχάρας παραμένει άλυτο, ο ΟΗΕ εξακολουθεί να την αντιμετωπίζει ως Μη Αυτοδιοικούμενο Εδαφος και η MINURSO εξακολουθεί να φέρει στον ίδιο της τον τίτλο τη λέξη «δημοψήφισμα».
Και μια ενδιαφέρουσα σύμπτωση: τα return hubs
Υπάρχει και μια δεύτερη εξέλιξη που αξίζει προσοχής. Μόλις τρεις ημέρες πριν από τη συνάντηση Γεραπετρίτη–Bourita, στις 4 Σεπτέμβρη, πέντε ευρωπαϊκές χώρες —Δανία, Γερμανία, Αυστρία, Ολλανδία και Ελλάδα— ανακοίνωσαν από την Κοπεγχάγη ότι περνούν πλέον από τις γενικές διακηρύξεις σε συγκεκριμένο σχεδιασμό για τη δημιουργία των λεγόμενων Return Hubs (Κόμβων Επιστροφών Προσφύγων) σε τρίτες χώρες εκτός ΕΕ.
Πρόκειται για κέντρα κράτησης στα οποία θα μπορούν να μεταφέρονται άνθρωποι που κρίνεται ότι δεν έχουν δικαίωμα παραμονής στην Ευρωπαϊκή Ενωση, εν αναμονή της επιστροφής τους. Το ίδιο το ελληνικό υπουργείο Μετανάστευσης και Ασύλου ανακοίνωσε ότι αναζητούνται «τρίτες ασφαλείς χώρες, ιδίως της αφρικανικής ηπείρου».
Η χρονική συγκυρία, γεννά το εύλογο ερώτημα: βρίσκεται άραγε και το Μαρόκο μεταξύ των αφρικανικών χωρών με τις οποίες οι «πέντε» διερευνούν συμφωνία για Return Hub;
Το ερώτημα όμως αποκτά ενδιαφέρον όταν δύο από τις πέντε χώρες που πρωταγωνιστούν στην πρωτοβουλία των Return Hubs —η Ελλάδα και η Δανία— εμφανίζονται σχεδόν ταυτόχρονα να ενισχύουν τις σχέσεις τους με το Ραμπάτ και να αναβαθμίζουν πολιτικά τη μαροκινή πρόταση για τη Δυτική Σαχάρα.
Αν κάτι γίνεται ολοένα και πιο καθαρό, είναι ότι γύρω από το Μαρόκο συμπλέκονται ισχυρά συμφέροντα των χωρών της ΕΕ, ο έλεγχος των μεταναστευτικών ροών, τα σχέδια για τα return hubs, οι ενεργειακές και εμπορικές συμφωνίες, οι υποδομές, τα λιμάνια και η πρόσβαση στις αγορές της Αφρικής. Αυτή είναι η «σταθερότητα» που επικαλούνται οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις: μια σταθερότητα προσαρμοσμένη στα δικά τους γεωπολιτικά και οικονομικά συμφέροντα.
Και μέσα σ’ αυτούς τους σχεδιασμούς υπάρχει ένας λαός που αντιστέκεται εδώ και μισό αιώνα στην κατοχή και διεκδικεί το δικαίωμα να αποφασίσει ο ίδιος για τη γη και το μέλλον του. Οι Σαχράουι δεν ζητούν από την Ελλάδα, τη Δανία ή τις Βρυξέλλες να τους υποδείξουν ποια «ρεαλιστική» λύση πρέπει να αποδεχτούν. Το δικαίωμα στην αυτοδιάθεση δεν είναι αντικείμενο εμπορικού παζαριού, ούτε αντάλλαγμα για επενδύσεις, ενεργειακές συμφωνίες και συμφωνίες διαχείρισης της μετανάστευσης.
Πενήντα χρόνια κατοχής, προσφυγιάς και καταστολής δεν εξαφάνισαν τον αγώνα των Σαχράουι. Και καμία διπλωματική αναβάθμιση του μαροκινικού σχεδίου «αυτονομίας» δεν μπορεί να μετατρέψει την κατοχή σε αυτοδιάθεση. Το μέλλον της Δυτικής Σαχάρας ανήκει στον λαό της και μόνο αυτός έχει το δικαίωμα να το αποφασίσει.
Με πληροφορίες από:
Il Sole 24 Ore, «Grecia e Danimarca rafforzano il sostegno Ue al piano marocchino per il Sahara Occidentale». https://www.ilsole24ore.com/art/grecia-e-danimarca-rafforzano-sostegno-ue-piano-marocchino-il-sahara-occidentale-AJc9Zt6
Υπουργείο Εξωτερικών της Ελλάδας, δηλώσεις Γιώργου Γεραπετρίτη μετά τη συνάντηση με τον Nasser Bourita. https://www.mfa.gr/diloseis-ypourgou-exoterikon-giorgou-gerapetriti-meta-to-peras-tis-synantisis-tou-me-ton-ypourgo-exoterikon-afrikanikis-synergasias-kai-marokinon-exoterikou-tou-marokou-nasserbourita-athina-07-0/?utm_source=chatgpt.com
Reuters, «Five European nations seek deals to send migrants out of the EU». https://www.reuters.com/world/denmark-expects-send-first-migrants-return-hub-outside-eu-2027-2026-09-04/
