Οσοι έχουν ασχοληθεί με την ιστορία της Κοινωνικής Ασφάλισης γνωρίζουν ότι πρόδρομος των κρατικού τύπου ασφαλιστικών ταμείων (που πρωτοεμφανίστηκαν στη Γερμανία του Βίσμαρκ) υπήρξαν τα Ταμεία Αλληλοβοήθειας που δημιουργούσαν μόνοι τους οι εργάτες διάφορων κλάδων. Τα Ταμεία Αλληλοβοήθειας ήταν μια κορυφαία έκφραση της ταξικής αλληλεγγύης, μια πράξη ταξικής αυτοαναγνώρισης. Οι εργάτες έκοβαν ένα μέρος από τον άθλιο μισθό τους και το κατέθεταν σ’ έναν κοινό-συλλογικό λογαριασμό, για να μπορούν να βοηθούν τους ανήμπορους να εργαστούν συναδέλφους τους (ηλικιωμένους, ανάπηρους, ασθενείς, ανέργους).
Αυτή η λογική της ταξικής αλληλεγγύης (πολύ ευρύτερη απ’ αυτό που αργότερα ονομάστηκε «αλληλεγγύη των γενεών») απετέλεσε τον πυρήνα για τη δημιουργία των κρατικών ασφαλιστικών συστημάτων, που ήρθαν όχι ως παραχώρηση των κυβερνήσεων του κεφάλαιου, αλλά ως κατάκτηση της ταξικής πάλης των εργατών. Η αστική τάξη, βέβαια, κατέβαλε μεγάλες προσπάθειες (και μιλώντας για την Ευρώπη μπορούμε να πούμε ότι τα κατάφερε) να ενσωματώσει τα ασφαλιστικά συστήματα στο σύστημα εξουσίας, να τα εμφανίσει ως το βασικότερο συστατικό στοιχείο ενός κοινωνικού συμβόλαιου ανάμεσα στο κεφάλαιο και την εργασία, που έχει στη βάση του τις καπιταλιστικές σχέσεις παραγωγής και στο εποικοδόμημά του την αστική κοινοβουλευτική δημοκρατία.
Τις δυο τελευταίες δεκαετίες, όμως, ωθούμενη από τις ανάγκες διαχείρισης της μόνιμης κρίσης και εκμεταλλευόμενη τη στρατηγικής σημασίας υποχώρηση του εργατικού κινήματος, η αστική τάξη δεν περιορίζεται μόνο στην αύξηση των ηλικιακών ορίων συνταξιοδότησης, μετατρέποντας έτσι σε όφελος για το κεφάλαιο την αύξηση του προσδόκιμου επιβίωσης, αλλά διαλύει τον ίδιο τον πυρήνα των ασφαλιστικών συστημάτων, αποψιλώνοντας τις βασικές παροχές τους (σύνταξη, υγεία). Βαθμιαία, οι παροχές των κρατικών ασφαλιστικών ταμείων δεν επαρκούν ούτε για να καλύψουν τις ανάγκες περίθαλψης ούτε για να καλύψουν το κόστος διαβίωσης του συνταξιούχου.
Εκ των πραγμάτων, λοιπόν, ο ασφαλισμένος εργαζόμενος αναζητά συμπληρωματικές πηγές. Αν στα τέλη του 19ου και στις αρχές του 20ού αιώνα οι εργάτες δημιουργούσαν συλλογικά τα αλληλέγγυα Ταμεία Αλληλοβοήθειας, στις αρχές του 20ού αιώνα ωθούνται εντέχνως στην αναζήτηση ατομικών και συλλογικών μορφών ιδιωτικής ασφάλισης (στη δεύτερη κατηγορία έχουμε τα διάφορα επαγγελματικά ταμεία καθώς και τα ομαδικά ασφαλιστήρια). Το κεφάλαιο πουλά στους εργαζόμενους αυτό που είχαν κατακτήσει και που οι κυβερνήσεις του τους απέσπασαν βιαίως.
Απ’ αυτή την άποψη, έχουμε επιστροφή στο παρελθόν αλλά με χειρότερους όρους. Γιατί τα Ταμεία Αλληλοβοήθειας εξέφραζαν την ταξική αλληλεγγύη και ταυτόχρονα τη θέληση για διεκδίκηση ενός τμήματος του «κοινωνικού αποθέματος» για λογαριασμό των μη δυνάμενων να εργαστούν. Ηταν, δηλαδή, ένα πρώτο βήμα στην πορεία της ταξικής πάλης των εργατών, που εν σπέρματι περιείχε την αμφισβήτηση της καπιταλιστικής ιδιοποίησης του «κοινωνικού αποθέματος». Ενώ αντίθετα, η κάθε μορφής ιδιωτική ασφάλιση, ατομική ή συλλογική, συνιστά παραδοχή της ήττας, αποδέχεται τον καπιταλισμό στην πιο άγρια, την πιο επιθετική του μορφή και αναζητά λύσεις στο πλαίσιο της καπιταλιστικής αγοράς.
Η συνδικαλιστική γραφειοκρατία αποδέχτηκε τη θέσπιση των Επαγγελματικών Ταμείων με το νόμο Ρέππα. Οπου να ‘ναι θα κάνει το βήμα της υλοποίησής τους.
