Μια δίκη εκτός ελέγχου και ένα δικαστήριο εκτός ορίων, που παραβιάζει με τον πιο ωμό τρόπο στοιχειώδεις κανόνες δικονομίας, ακόμα και στα πιο απλά ζητήματα διεύθυνσης της διαδικασίας. Ενα δικαστήριο εκτός ορίων, που προσπαθεί με μια λογική τύπου «αποφασίζουμε και διατάζουμε» να φιμώσει τους συνηγόρους, για να μην ακουστεί κριτική για τα όσα έγιναν στην προηγούμενη συνεδρίαση. Ενα δικαστήριο που άκουσε για πρώτη φορά από τα χείλη συνηγόρου υπεράσπισης να παρομοιάζεται με έκτακτο στρατοδικείο. Ενα δικαστήριο που από αύριο θα βρίσκεται αντιμέτωπο με αίτηση εξαίρεσης ολόκληρης της σύνθεσής του, όπως προανήγγειλαν οι συνήγοροι αρκετών κατηγορούμενων.
Ας πάρουμε, όμως, τα πράγματα με τη σειρά.
Με την έναρξη της συνεδρίασης, κάποιοι συνήγοροι ζητούν το λόγο. Ο πρόεδρος δεν τους τον δίνει και ανακοινώνει διακοπή μέχρι τις 11, προκειμένου –όπως είπε- να συνεχιστεί η διάσκεψη επί των ενστάσεων για ακυρότητα των προανακριτικών και ανακριτικών απολογιών. Η αίσθησή μας είναι ότι «καψονάρει» τους συνηγόρους και αυτή είναι η εκτίμηση των περισσότερων, που συρρέουν στο Κέντρο Τύπου περιμένοντας να περάσει το δίωρο.
Ενδεκα και κάτι το δικαστήριο επανέρχεται και τα τακτικά μέλη της σύνθεσής του διαβάζουν διαδοχικά (σκυταλοδρομία θύμιζε η διαδικασία) την περίληψη της απόφασης, η οποία είναι βέβαια απορριπτική για όλες τις ενστάσεις και αποτελεί αντιγραφή της απόφασης του πρωτοβάθμιου δικαστήριου. Οση ώρα διεξάγεται αυτή η αναγνωστική σκυταλοδρομία, έχουμε την αίσθηση ότι ακούμε την τελική περί ενοχής κρίσης. Το βασικό της πυρήνα. Διότι η απόφαση για τις προανακριτικές, πέραν του ότι δικαιώνει την Αντιτρομοκρατική στα πάντα, επαναλαμβάνει συνεχώς (για καθένα από τους κατηγορούμενους που είχαν προσβάλει τις «απολογίες» τους), ότι αυτές είναι αυθόρμητες, διότι περιέχουν λεπτομέρειες και ορολογία που μόνο αυτοί θα μπορούσαν να γνωρίζουν. Αρα, υπήρξαν μέλη της 17Ν, με όσα αυτό συνεπάγεται. Για να σώσει κάπως τα (άσωστα) προσχήματα, προσθέτει ένα «ανεξαρτήτως της βασιμότητάς τους». Εδώ πια παραβιάζεται η κοινή λογική. Από τη μια θεωρεί ότι έδωσαν λεπτομέρειες που μόνο αυτοί θα μπορούσαν να γνωρίζουν, ως μέλη της 17Ν, και από την άλλη λέει ότι αυτές οι λεπτομέρειες μπορεί να είναι και αβάσιμες! Εμείς σηκώνουμε τα χέρια ψηλά.
Ξέρετε γιατί είναι αναγκασμένοι να επιστρατεύσουν αυτή την κραυγαλέα αντίφαση; Γιατί υπάρχουν περιπτώσεις που συλληφθέντες «ομολογούν» συμμετοχή τους σε ενέργειες που εκ των πραγμάτων δε μπορούσαν να συμμετέχουν και αυτό έχει αποδειχτεί με αδιάσειστα αποδεικτικά μέσα. Εχουμε αναφερθεί σ’ αυτές τις περιπτώσεις, όπως του Καρατσώλη με τη ληστεία στον ΟΤΕ Πατησίων, του Χριστόδουλου με την εισβολή στο ΑΤ Βύρωνα και την εκτέλεση Μομφεράτου, του Γεωργιάδη με μια έκρηξη.
Επαναλαμβάνοντας, λοιπόν, την πρωτόδικη απόφαση, τμήματα της οποίας «χρεώθηκε» κάθε μέλος της σύνθεσης να αντιγράψει (αυτό θα πει καταμερισμός εργασίας), το έκτακτο τρομοδικείο δέχτηκε ότι καλώς υπήρχαν ένοπλοι αστυνομικοί στο γραφείο της ανακρίτριας, διότι έπρεπε να προστατευθούν οι πάντες από ασύλληπτους συντρόφους των κατηγορούμενων, ότι ο Σάββας ανακρινόταν στον «Ευαγγελισμό» έχοντας πλήρη ικανότητα συνείδησης και διαύγεια (!!!), ότι ο Τζωρτζάτος δεν ξυλοκοπήθηκε άγρια (διότι –άκουσον, άκουσον!- αν ξυλοκοπήθηκε αυτός, θα είχαν ξυλοκοπηθεί και οι άλλοι συλληφθέντες!) και ότι άπαντες ομολόγησαν αυθορμήτως και παραιτήθηκαν από όλα τα υπερασπιστικά δικαιώματά τους (πρωτίστως από το δικαίωμα να έχουν δικηγόρο), επειδή είχαν αποφασίσει να συνεργαστούν και να τύχουν των ευεργετημάτων του τρομονόμου! Εκείνο που δεν μας είπε το δικαστήριο είναι γιατί στη συνέχεια κατήγγειλαν τις «ομολογίες» τους.
Μετά το τέλος της αναγνωστικής σκυταλοδρομίας, ο έμπειρος Γ. Σταμούλης σημείωσε πως στο τμήμα της απόφασης που ανέγνωσε ο πρόεδρος ουσιαστικά εκφωνείται απόφαση για συγκρότηση εγκληματικής οργάνωσης, που αποτελεί ζητούμενο της δίκης και θα ανακοινωθεί με την τελική απόφαση του δικαστήριου. Το μόνο που δεν μας είπατε -σημείωσε ο Γ. Σταμούλης- είναι ποιοι είναι τα μέλη της οργάνωσης. Αν μας λέτε την απόφαση από τώρα –κατέληξε- δεν ξέρω τι νόημα έχει η περαιτέρω συμμετοχή σ’ αυτή την παρωδία δίκης.
Το μόνο που βρήκε να πει ο πρόεδρος ήταν ότι η απόφαση που αναγνώστηκε είναι εν σπέρματι! Δηλαδή, μπορεί να εμφιλοχώρησε και κανένα λάθος διατύπωσης; Εμείς, πάντως, πέρα από τη γενική μας αίσθηση, που εν προκειμένω δεν υπάρχει περίπτωση να μας γελάσει, επειδή έχουμε παρακολουθήσει ανελλιπώς τη δίκη από την πρώτη της μέρα και γνωρίζουμε να «διαβάζουμε» ακόμα και από τον τόνο της φωνής όλων των παραγόντων της δίκης, ακούσαμε τον πρόεδρο να χαρακτηρίζει «ελεύθερους συντρόφους» των συλληφθέντων εκείνους που διέφευγαν τη σύλληψη και οι οποίοι υποτίθεται ότι ήταν επικίνδυνοι για την ασφάλεια όλων των παραγόντων της ανάκρισης, επειδή η οργάνωση είχε στη διάθεσή της ακόμη και βαρύ οπλισμό, όπως αποδείχτηκε από το υλικό που είχε βρεθεί στα κρυσφήγετα! Η λέξη «σύντροφοι» είναι σαφέστατη. Εννοεί (και δεν υπονοεί), ότι οι συλληφθέντες ήταν μέλη της 17Ν.
Ο Αλ. Γιωτόπουλος ζήτησε το λόγο και διάβασε μια δήλωση με την οποία επανέφερε το αίτημά του να δεχτεί το δικαστήριο τους συνηγόρους Ι. Μυλωνά και Α. Κοντ, που ο ίδιος ορίζει ως υπερασπιστές του, όπως έχει αναφαίρετο δικαίωμα, επικαλούμενος και σχετική νομολογία του Ευρωπαϊκού Δικαστήριου για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου. Ο Ι. Μυλωνάς κατέθεσε και ζήτησε να αναγνωστούν ένα άρθρο της «Ελευθεροτυπίας», μια δήλωση του προέδρου του ΔΣΑ Δ. Παξινού στα «Νέα», μια ανακοίνωση του τμήματος δικαιωμάτων του ΣΥΝ και μια γνωμοδότηση του καθηγητή του Ποινικού Δικαίου Ν. Ανδρουλάκη, η οποία εκδόθηκε ύστερα από σχετικό ερώτημα του Ι. Μυλωνά, για το ίδιο θέμα.
Αμέσως μετά, ζήτησε το λόγο η διορισμένη συνήγορος του Χρ. Ξηρού, Σοφία Σινενή, η οποία είπε πως ύστερα από 22 μέρες, παρά τις τιτάνιες προσπάθειες που κατέβαλε, δεν μπόρεσε καν να αναγνώσει την πρωτόδικη απόφαση που της δόθηκε. Θα χρειαζόταν 4-5 μήνες μόνο για την ανάγνωση. Επιπρόσθετα, ο μεν Χρ. Ξηρός, με τον οποίο συναντήθηκε, της δήλωσε ότι δεν την αποδέχεται, γιατί δεν τη θεωρεί ικανή να τον εκπροσωπήσει, αφού δεν γνωρίζει στοιχειωδώς τη δικογραφία, η ίδια δε εμφάνισε και καρδιακό πρόβλημα (κατέθεσε και διαγνωστική έκθεση ιατρικού κέντρου, με ημερομηνία 29 Νοέμβρη). Κατόπιν τούτων, είναι αναγκασμένη -κατέληξε- να αποποιηθεί το διορισμό της.
Σε έντονο ύφος ο πρόεδρος, συνεπικουρούμενος από την εισαγγελέα, που δεν έχασε την ευκαιρία να παρέμβει (χωρίς φυσικά να ζητήσει το λόγο, όπως το έχει καθιερώσει), άρχισε να επιπλήττει τη συνήγορο, ότι αυτά έπρεπε να τα πει όταν αποδέχτηκε το διορισμό και όχι τώρα και να την κατηγορεί για έλλειψη σοβαρότητας! Αυτά, όμως, είναι τα επίχειρα του εκβιασμού που δέχτηκαν οι διοριζόμενοι. Γιατί όταν είδαν τους συναδέλφους τους, που εντίμως αποποιήθηκαν εξαρχής το διορισμό, να παραπέμπονται στον εισαγγελέα πλημμελειοδικών (για να ελεγχθούν ποινικά) και στον ΔΣΑ (για να ελεγχθούν πειθαρχικά), λογικό είναι να ακολουθήσουν μια άλλη πορεία για να φτάσουν στο ίδιο αποτέλεσμα. Να αφαιρέσουν δηλαδή από το δικαστήριο κάθε πρόσχημα παραπομπής τους για ποινικό και πειθαρχικό έλεγχο. Η τοποθέτηση της κ. Σινενή έφερε στην επιφάνεια το μέγιστο ζήτημα του διορισμού δικηγόρων που μόνο ως διακοσμητικό στοιχείο μπορούν να συμμετάσχουν στη δίκη (σαν έπιπλα, που λέει κι ο Χριστόδουλος). Από τα λεγόμενά της, μάλιστα, φάνηκε ότι αυτό που έχουν θέσει στη διάθεση των διορισμένων είναι μόνο το CD με την απόφαση του πρωτοβάθμιου δικαστήριου! Δηλαδή, δεν τους έχουν δώσει τα απομαγνητοφωνημένα πρακτικά της δευτεροβάθμιας δίκης, που είναι κι αυτά μερικές χιλιάδες σελίδες και που περιέχουν την ουσία. Χώρια το προανακριτικό και ανακριτικό υλικό, που είναι μερικές δεκάδες χιλιάδες σελίδες. Δηλαδή, οι διορισμένοι καλούνται να «δικάσουν» με βάση το υλικό που έχει προσβληθεί (πρωτόδικη απόφαση), χωρίς το υλικό του δεύτερου βαθμού και χωρίς το υλικό της προδικασίας!!! Καλούνται μ’ αυτόν τον τρόπο να υπερασπιστούν έναν κατηγορούμενο με περισσότερες από εκατό κατηγορίες κακουργηματικού βαθμού, καταδικασμένο σε 10 φορές ισόβια! Και το δικαστήριο έκρινε ότι αρκεί ένα δεκαπενθήμερο να προετοιμαστούν!!!
Ομως, για το πραγματικό ζήτημα που θεσε η κ. Σινενή (πόσος χρόνος απαιταίτει για να προετοιμαστεί στοιχειωδώς ένας δικηγόρος για μια τέτοια δφίκη;) δεν ειπώθηκε λέξη. Το παρέκαμψαν λες και δεν υπάρχει, λες και δεν τέθηκε. Το μόνο που ενδιάφερε τον πρόεδρο ήταν να πει η συνήγορος ότι δεν της ασκήθηκε καμιά πίεση για να αποδεχτεί το διορισμό! Προφανώς, η παραπομπή στον εισαγγελέα και στο πειθαρχικό του ΔΣΑ των προηγούμενων δικηγόρων, που αρνήθηκαν το διορισμό, δεν αποτελεί άσκηση πίεσης!
Στη διάρκεια των διαλόγων ανάμεσα στην έδρα και τη συνήγορο είχαμε και ένα άλλο εκπληκτικό γεγονός. Κάποια στιγμή, η δικηγόρος είπε πως ο Χριστόδουλος της είπε πως θα της στείλει και εξώδικο. Τότε, η εισαγγελέας, με ύφος χωροφύλακα της δεκαετίας του ’60, ρώτησε τη δικηγόρο αν το εξώδικο είναι «το χαρτάκι που σας έδωσε προηγουμένως ο κ. Γκουντούνας»!!! Η κ. Σινενή εξανέστη και με αξιοπρέπεια της είπε πως δεν είναι δυνατόν να επιχειρεί να δημιουργήσει προβλήματα ανάμεσα στην ίδια και τους συναδέλφους της. Το τηλέφωνό του μου έγραψε ο κ. Γκουντούνας, κατέληξε. Ο Γ. Γκουντούνας, που παρευρισκόταν στα έδρανα της υπεράσπισης, αν και χωρίς θεσμικό ρόλο στη δίκη, πήρε το λόγο, διαμαρτυρήθηκε σε έντονο ύφος, δήλωσε πως η αναφορά της εισαγγελέα ισοδυναμεί με κατηγορία ότι απειλεί συναδέλφους του και ζήτησε από τον πρόεδρο να ζητήσει από την εισαγγελέα να ανακαλέσει. Εντελώς πελαγωμένος ο πρόεδρος, απάντησε ότι δε μπορεί να ζητήσει από την εισαγγελέα να ανακαλέσει! Κάνει ανάκριση μπροστά στα μάτια σας, χωρίς να έχει κανένα δικαίωμα, και μου λέτε ότι δε μπορείτε να της ζητήσετε να ανακαλέσει; επανήλθε ο Γ. Γκουντούνας. Η εισαγγελέας, αντιλαμβανόμενη τη γκάφα της (εκεί οδηγεί το υπέρμετρο πάθος και ο εκνευρισμός από τα αδιέξοδα που οι ίδιοι έχουν δημιουργήσει), φόρεσε το μειλίχιο ύφος που φορά πάντοτε όταν συλλαμβάνεται επ’ αυτοφώρω και προσπάθησε να τα μαζέψει, λέγοντας ότι απλώς ήθελε να μάθει, διότι το εξώδικο δεν είναι παράνομη πράξη (προηγουμένως, την ώρα του μεγάλου πάθους, είχε ζητήσει από τη συνήγορο, όταν πάρει το εξώδικο, να της το πάει)! Και τι σας ενδιαφέρει εσάς τι έδωσα στη συνάδελφο; την «κάρφωσε» ο Γκουντούνας, για να εισπράξει την εκπληκτική απάντηση: Για ενημέρωση!
Αμέσως μετά ζήτησε το λόγο η Ζωή Κωνσταντοπούλου, συνήγορος του Γ. Σερίφη, για να κάνει μια δήλωση για λογαριασμό του εντολέα της. Με τις πρώτες λέξεις της, όταν κατέστησε σαφές ότι ήθελε να αναφερθεί στο ζήτημα της άρνησης στον Α. Γιωτόπουλο να διορίσει συνηγόρους της επιλογής του, ο πρόεδρος -με σκαιό μάλιστα τρόπο- τη διέκοψε και της είπε ότι δεν έχει δικαίωμα να μιλήσει γι’ αυτό το ζήτημα. Η συνήγορος αντέδρασε έντονα, διότι δεν έχει δικαίωμα να την εμποδίζει να μιλήσει, χωρίς ν’ ακούσει τι θέλει να πει και ο πρόεδρος, που το ύφος του γινόταν ολοένα και πιο σκαιό, έκοψε κάθε συζήτηση: Σας αφαιρώ το λόγο! Προσφεύγω στο δικαστήριο, απάντησε ψύχραιμα η συνήγορος, όπως έχει δικαίωμα, για να ακούσει την εξής εκπληκτική απάντηση (καφενειακού, για να μην πούμε πεζοδρομιακού τύπου): Καλά κάνετε! Χρειάστηκε να υπενθυμίσει δεύτερη φορά η συνήγορος ότι έχει προσφύγει στο δικαστήριο κατά της απόφασης του προεδρεύοντος, για να δώσει το λόγο ο πρόεδρος στην εισαγγελέα, η οποία σε ρυθμό πολυβόλου είπε: Καλώς αφαιρέσατε το λόγο, γιατί δεν είναι συνήγορος του κ. Γιωτόπουλου, ο οποίος είναι μορφωμένος και τα λέει μια χαρά! Και ενώ όλοι περίμεναν να δοθεί ο λόγος στη συνήγορο, για να απαντήσει στην πρόταση της εισαγγελέα, όπως έχει δικαίωμα και επιβάλλεται από τη δικονομία, το δικαστήριο είχε σηκώσει τα χαρτιά και είχε αρχίσει να αποφασίζει επί της έδρας! Μάταια φώναζε η Ζ. Κωνσταντοπούλου «ζητώ να ακουστώ». Μάταια διαμαρτύρονταν οι υπόλοιποι συνήγοροι. Μ’ ένα «καλώς σας αφηρέθη ο λόγος», ο πρόεδρος προσπάθησε να κόψει κάθε παραπέρα συζήτηση! Ο Γ. Σερίφης -συνέχισε η συνήγορος- καλείται να δικαστεί από κοινού με άλλους και όχι μόνος του. Εχει δικαίωμα να τοποθετείται όταν παραβιάζονται αρχές με ιστορία μισού αιώνα. Ο πρόεδρος τη διέκοψε και πάλι, η συνήγορος ζήτησε να κάνει δήλωση και το δικαστήριο, χωρίς να ανακοινώσει τίποτα, σηκώθηκε και έφυγε από την έδρα, κάνοντας το μεσημεριανό διάλειμμα!
Μετά το διάλειμμα η Ζ. Κωνσταντοπούλου δήλωσε ότι δίνει στο δικαστήριο γραπτά τη δήλωση του Γ. Σερίφη για να καταχωριστεί στα πρακτικά. Δεν έχουμε να πάρουμε τίποτα (!!!) ήταν η νέα εκπληκτική απάντηση του προέδρου. Παρίσταμαι ενώπιον του Α’ Πενταμελούς Εφετείου Αθηνών και όχι ενώπιον του έκτακτου στρατοδικείου, ήταν η σκληρή τοποθέτηση της Ζ. Κωνσταντοπούλου, που μάλλον δεν είχε ξαναδεί δικαστήριο να αρνείται να παραλάβει δήλωση κατηγορούμενου. Δεν μπορεί όπου σας βολεύει να είναι ενιαία η δίκη και όπου δεν σας βολεύει όχι, είπε ο Γ. Σερίφης. Το κατηγορητήριο είναι ενιαίο και ό,τι κάνετε είναι εναντίον όλων των καηγορουμένων, συμπλήρωσε, για να καταλήξει: Ζητώ να διαχωρίσετε την υπόθεσή μου.
Ηρεμα, ο Γ. Ιωαννίδης (συνήγορος του Γ. Σερίφη, επίσης) δήλωσε ότι ως μέλος του ΔΣΑ και της Ενωσης για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου θα προσφύγει και στα δυο αυτά όργανα, καθώς και τη Διεθνή Ενωση, γιατί δε μπορεί να λέγεται ότι οι δικονομικές παραβιάσεις που γίνονται στη δίκη δεν αφορούν τους κατηγορούμενους και τους συνηγόρους τους.
Αμέσως μετά «έσκασε» η είδηση της ημέρας. Ο Γ. Σταμούλης ζήτησε από το δικαστήριο να διακόψει, γιατί αύριο ο ίδιος -ενδεχομένως και άλλοι συνήγοροι- θα υποβάλει αίτηση εξαίρεσης για τις αποφάσεις που πήρε το δικαστήριο και συγκεκριμένα γι’ αυτό που είχε αναφέρει και προηγουμένως (ότι η απόφαση για την ένσταση περί ακυρότητας των προανακριτικών και ανακριτικών απολογιών, θεωρεί ως συντελεσθείσα τη συγκρότηση οργάνωσης, εκφωνώντας ουσιαστικά απόφαση πριν την τελική απόφαση). Αυτό -κατά τον έμπειρο νομικό- δημιουργεί υπόνοιες μεροληψίας.
Η σκυτάλη πέρασε στη Γ. Κούρτοβικ, που δήλωσε ότι προκύπτουν αναμφισβήτητα υπόνοιες μεροληψίας. Εκτός από τα όσα δήλωσε ο Γ. Σταμούλης, η Γ. Κούρτοβικ σημείωσε ότι το δικαστήριο στην απόφασή του για την ένσταση χρησιμοποίησε έγγραφα που δεν έχουν αναγνωστεί και συγκεκριμένα τις προανακριτικές και ανακριτικές απολογίες, το περιεχόμενο των οποίων χρησιμοποιήθηκε και εκτιμήθηκε ως βάσιμο. Απαιτήσατε -συνέχισε η συνήγορος- από τη συνάδελφο να συνεχίσει να παρίσταται στη δίκη, ενώ αυτή σας δήλωνε ότι αδυνατεί. Επίσης υπόνοιες μεροληψίας εγείρει και ο τρόπος που αντιμετωπίσατε τη συνάδελφο που ζήτησε το λόγο. Με όλα όσα έχουν γίνει – κατέληξε η Γ. Κούρτοβικ- δυο μόνο επιλογές έχουμε: ή να υποβάλουμε αίτηση εξαίρεσης ή να αποχωρήσουμε από τη δίκη.
Αίτηση εξαίρεσης δήλωσε ότι θα υποβάλει και ο Ι. Μυλωνάς, ως συνήγορος του Β. Τζωρτζάτου, ενώ δεν δηλώθηκε τίποτα από τη μεριά του Α. Γιωτόπουλου και των συνηγόρων άλλων κατηγορούμενων, που ήταν παρόντες.
Ετσι, το δικασήριο διέκοψε για αύριο στις 11, κατόπιν αιτήματος των συνηγόρων, με το οποίο συμφώνησε και η εισαγγελέας.
