Από τις ολλανδικές τουλίπες, την Εταιρία Νότιας Θάλασσας στο κραχ του 1929, μέχρι τον NASDAQ και τα ενυπόθηκα δάνεια του 2008, αλλά και τόσες άλλες κρίσεις, η ιστορία είναι ίδια. Ακριβέστερα, η αιτία αλλά και ο σκοπός παραμένουν αμετάβλητα: Καπιταλισμός και συγκεντροποίηση κεφαλαίου. Μια ακόμα φούσκα μεγεθύνεται εδώ και ένα μήνα με επίκεντρο την αμερικάνικη εταιεία βιντεοπαιχνιδιών Gamestop και κανείς δεν μπορεί να ποσοτικοποιήσει τις απώλειες που θα αφήσει το σκάσιμό της .
Η συγκεκριμένη εταιρία κάθε άλλο παρά σχετίζεται με αναπτυξιακούς ρυθμούς. Εδώ και τρία χρόνια οι βασικοί της οικονομικοί δείκτες δείχνουν ότι έχει πάρει την κατιούσα και αυτό σχετίζεται και με το γεγονός ότι το προϊόν της δεν «πουλάει» όσο πούλαγε. H εταιρία είναι από τις πιο γνωστές στον κλάδο των βιντεοπαιχνιδιών, αλλά η αγορά απευθείας από το Ιντερνετ τη συρρίκνωσε τα τελευταία χρόνια.
Τα κοράκια του χρηματιστικού κεφαλαίου ή αλλιώς hedge funds μυρίστηκαν την κατάσταση και πόνταραν στην πτώση της τιμής της μετοχής της. Η μέθοδος στη γλώσσα των χρηματιστηρίων ονομάζεται short selling, ελληνιστί ανοιχτή πώληση ή «σορτάρισμα». Εν συντομία, η λογική βασίζεται στην προσδοκώμενη πτώση της τιμής του αξιόγραφου. Ο επενδυτής δανείζεται πχ μετοχές (έναντι κάποιου τιμήματος) που υποχρεούται να παραδώσει στον δανειστή σε μια συμφωνημένη χρονική στιγμή. Πουλάει τις μετοχές άμεσα και αγοράζει τις μετοχές σε μεταγενέστερο χρόνο, που βάσει σχεδίου η τιμή τους θα έχει πέσει. Τότε επιστρέφει τις μετοχές και κερδίζει από τη διαφορά μεταξύ τιμής πώλησης και τιμής αγοράς.
Το κλειδί στην περίπτωση της Gamestop κρύβεται στο «βάσει σχεδίου». Το σχέδιο των hedge funds ναυάγησε, γιατί κάποιοι μικροεπενδυτές πόνταραν ανάποδα: στην αύξηση της τιμής της μετοχής της εταιρίας. Οι συγκεκριμένοι μικροεπενδυτές χρησιμοποίησαν μια πλατφόρμα (Reddit) για να συντονιστούν κι έπειτα συντεταγμένα αγόραζαν τις μετοχές της εταιρίας (ή δικαιώματα αγοράς) ωθώντας την τιμή στα ύψη. Ενδεικτικά, η τιμή της μετοχής από τις 30 Ιουνίου μέχρι τις 29 Ιανουαρίου αυξήθηκε περίπου κατά 6.400%. H τιμή όχι μόνο δεν έπεσε αλλά εκτοξεύθηκε και όπως αναμενόταν τα hedge funds «έτρεξαν» για να αγοράσουν τις μετοχές (με σκοπό να τις επιστρέψουν) και να περιορίσουν τις ζημιές.
Ο περιορισμός των ζημιών δεν ήταν ανώδυνος όμως. Τo hedge fund Melvin Capital, που ήταν εκ των πρωταγωνιστών στην ανοιχτή πώληση της μετοχής της Gamestop, έχασε το 30% της αξίας του από την αρχή του χρόνου και στο τέλος του Ιανουαρίου είχε χάσει το 53% των επενδύσεών του. Οι συνολικές ζημιές δεν έχουν καθαρογραφτεί ακόμα, αλλά ήδη στις ΗΠΑ έχει δημιουργηθεί αίτημα (προφανώς από τα κοράκια) ώστε να «ρυθμιστεί» η αγορά από μεμονωμένους ιδιώτες. Με απλά λόγια, η πίτα δεν είναι για όλους και πρέπει να αποφευχθούν ανάλογα περιστατικά στο μέλλον.
Το ερώτημα όμως είναι γιατί έχουμε γεμίσει φούσκες; Οι χρηματιστηριακές κρίσεις είναι σύμφυτες με τον καπιταλισμό. Τα κεφάλαια που δεν αφομοιώνονται στην παραγωγή καταλήγουν στις κεφαλαιαγορές, όπου στην αρένα της προσφοράς και της ζήτησης αλλάζουν συνεχώς χέρια. Η αρένα αυτή είναι πλέον τόσο διευρυμένη που λειτουργεί πολλές φορές εις βάρος του ίδιου του καπιταλιστικού ανταγωνισμού και της παραγωγής. Ετσι έγινε και το 2008, όταν το παιχνίδι με τα χρηματοοικονομικά προϊόντα (που αντιπροσώπευαν τα ενυπόθηκα δάνεια) ξέφυγε και οι κυβερνήσεις αναγκάστηκαν να σώσουν την παρτίδα. Με κόστος βέβαια: μισθούς στα τάρταρα, ξεσπιτωμένα και χρεωμένα νοικοκυριά, κλείσιμο επιχειρήσεων, κρατικά χρέη που φορτώθηκαν στο λαό κλπ. Ομως το χρήμα συγκεντρώθηκε σε λιγότερα χέρια και πολλές φορές ξαναγύρισε σε αυτούς που ευθύνονταν για την κρίση.
Μέσα σε ένα άναρχο σύστημα κανείς δεν ξέρει ακόμα την έκταση που θα πάρει αυτή η φούσκα. Γιατί πολύ απλά κανείς δεν ξέρει ακριβώς ποιος και πόσο είναι εκτεθειμένος στο συγκεκριμένο παιχνίδι. Τα συγκεκριμένα hedge funds δεν ασχολούνται μόνο με την Gamestop ή με λίγες εταιρίες. Αποτελούν κρίκο της χρηματιστικής αλυσίδας, επομένως από κάπου δανείζονται και σε κάποιους δανείζουν. Επενδύουν σε κρατικά χρέη και σε τράπεζες. Ταυτόχρονα, η συγκεκριμένη ομάδα μικροεπενδυτών δηλώνει πως θα κάνει την ίδια συντεταγμένη «αντεπίθεση» και στο ασήμι. Πραγματικότητα ή φήμη ; Καμία σημασία δεν έχει όταν έχεις να κάνεις με αγέλες: μια φήμη είναι ικανή να στρέψει την αγέλη είτε προς τη μία κατεύθυνση είτε στην αντίθετη ανά πάσα στιγμή. Μόνο που παίζονται δισεκατομμύρια που έχουν δημιουργηθεί από το αίμα των λαών.
