Με αφορμή τη συμπλήρωση 109 χρόνων από την Οκτωβριανή Επανάσταση, επανερχόμαστε σε τρία σπάνια αριστουργήματα του σοβιετικού κινηματογραφιστή Τζίγκα Βερτόφ, του δημιουργού που με το πρωτοποριακό έργο του θεμελίωσε την τέχνη του δοκιμιακού, μη μυθοπλαστικού κινηματογράφου, του πειραματιστή που παραμένει ως σήμερα πυλώνας έμπνευσης στην ιστορία εκείνων των κινούμενων εικόνων που πασχίζουν να αποτυπώσουν τη θαυμαστή πολυπλοκότητα της καθημερινής ζωής.
Αρνούμενος το σενάριο και τη γραμμική αφήγηση, τον ηθοποιό και τα κοστούμια, το μακιγιάζ και τα σκηνικά, το ελεγχόμενο περιβάλλον του στούντιο, ο «Κινηματογράφος-Μάτι» (Kino-Glaz) του Τζίγκα Βερτόφ βγήκε στους δρόμους και έβαλε στοίχημα να μεγεθύνει την πρόσληψη της πραγματικότητας μέσα από την πειραματική ποίηση του κάδρου και του μοντάζ, προκειμένου να αποτυπώσει κάθε έκφανση της ζωής σε μια Σοβιετική Ενωση όπου η επιταχυνόμενη πραγματικότητα ξεπερνούσε και την πιο καλπάζουσα φαντασία. Ο «Κινηματογράφος-Αλήθεια» του Τζίγκα Βερτόφ, γέννημα-θρέμμα μιας επανάστασης που χρειαζόταν νέα γλώσσα για να εκφραστεί, νέος και εκπληκτικός έναν αιώνα μετά, εξακολουθεί να τροφοδοτεί τους κινηματογραφιστές του πραγματικού με εικόνες από το μέλλον.
Ο τίτλος του αφιερώματος, «Η ποίηση των μηχανών», προέρχεται από το μανιφέστο του 1922 της ομάδας Κίνοτσι, των Κινηματο-ματιών, με το οποίο ο Τζίγκα Βερτόφ και οι συνεργάτες του διακήρυξαν την πλήρη αντίθεσή τους με τους συμβατικούς «κινηματογραφιστές» της εποχής τους που επικεντρώνονταν στο άτομο, στο ψυχολογικό δράμα και την μυθοπλασία: «ένα κοπάδι κουρελήδων που πουλάει καλά τα κουρέλια του». Μέσα από την ποίηση των μηχανών, από την «αποκάλυψη της ψυχής της μηχανής», από την ανάδειξη της πραγματικής ζωής απογυμνωμένης από την επιδίωξη των εντυπώσεων, γεννιέται ένα θαυμαστό νέο είδος ανθρώπου: ο σοβιετικός άνθρωπος.
~Παρασκευή 6 Νοέμβρη 2026~
ΤΟ ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΙΚΟ ΜΑΤΙ
(Kinoglaz (Life Unrehearsed), Σοβιετική Ενωση, 1924, 78’)
Σενάριο, Σκηνοθεσία: Τζίγκα Βερτόφ
Φωτογραφία: Μιχαήλ Κάουφμαν
Μοντάζ: Ελισαβέτα Σβίλοβα
Παραγωγή: Goskino (Μόσχα)
Το Συμβούλιο των Τριών –ή αλλιώς ο σκηνοθέτης Τζίγκα Βερτόφ, ο φωτογράφος οπερατέρ Μιχαήλ Κάουφμαν και η μοντέζ Ελισαβέτα Σβίλοβα– εφαρμόζει τις αρχές των Κίνοτσι σε ένα πλούσιο οπτικό υλικό με στόχο την καταγραφή της «απρόβλεπτης κι αληθινής σοβιετικής ζωής». Η επιτυχία του φιλμ (βραβεύτηκε το 1924 με το αργυρό μετάλλιο και τιμητικό δίπλωμα στη Διεθνή Εκθεση του Παρισιού) οδήγησε τη σοβιετική εξουσία στο να αναθέσει στον Βερτόφ ακόμη δύο ταινίες, τo Εμπρός, Σοβιέτ! (Shagav Sovet!, 1926) και το Ενα Εκτο του Κόσμου (Shestava Chast Mira, 1926), ανοίγοντας το δρόμο για τη διεθνή αναγνώριση του μεγάλου σοβιετικού δημιουργού.
~Παρασκευή 13 Νοέμβρη 2026~
Ο ΕΝΔΕΚΑΤΟΣ ΧΡΟΝΟΣ
(Odinnadcatyj, Σοβιετική Eνωση, 1928, 52’)
Σενάριο, Σκηνοθεσία: Τζίγκα Βερτόφ
Φωτογραφία: Μιχαήλ Κάουφμαν
Βοηθός σκηνοθέτη: Ελισαβέτα Σβίλοβα
Παραγωγή: VUFKU (Κίεβο)
Η ταινία Ο Ενδέκατος Χρόνος, γυρισμένη για τον εορτασμό της δέκατης επετείου της Οκτωβριανής Επανάστασης του 1917, σηματοδοτεί την έναρξη της δεύτερης δεκαετίας της Σοβιετικής Ενωσης, παρουσιάζοντας τα κατορθώματα στον τομέα των κατασκευών και την εξέλιξη της σοβιετικής τεχνολογίας. Ο ίδιος ο Βερτόφ αναφέρει ότι η ταινία χρησιμοποιεί «τη γλώσσα του ματιού», καθώς και τη «σοσιαλιστική γλώσσα», δείχνοντας τα επιτεύγματα του σοβιετικού κράτους στον ενδέκατο χρόνο του. Γυρισμένη στην Ουκρανία, με πλάνα από τον ποταμό Δνείπερο και τις προσπάθειες κατασκευής των γιγάντιων υδροηλεκτρικών σταθμών στην περιοχή, έργων-ορόσημων για τον εξηλεκτρισμό της σοσιαλιστικής χώρας (ως «εργατική εξουσία συν εξηλεκτρισμός» είχε παροιμιωδώς ορίσει ο Λένιν το σοσιαλισμό στα πρώτα μετεπαναστατικά χρόνια), η ταινία καταγράφει τη μεγάλη μάχη για την εκβιομηχάνιση της Σοβιετικής Ενωσης, με τον Βερτόφ να συνδέει το θέμα της εργασίας με την υπεράσπιση του οράματος των εργατών και τη διεθνή αλληλεγγύη.
ΕΝΘΟΥΣΙΑΣΜΟΣ: Η ΣΥΜΦΩΝΙΑ ΤΟΥ ΝΤΟΝΜΠΑΣ
(Entuziazm: Simfoniya Donbassa, Σοβιετική Ενωση, 1931, 65’)
Σενάριο, Σκηνοθεσία: Τζίγκα Βερτόφ
Φωτογραφία: Μπόρις Ζέιτλιν
Hχος: Πέτερ Στρο
Βοηθός σκηνοθέτη, Μοντάζ: Ελισαβέτα Σβίλοβα
Παραγωγή: UKRAINFILM
Η τελευταία «ουκρανική» ταινία του Βερτόφ και ταυτόχρονα η πρώτη του ταινία με ήχο, ο Ενθουσιασμός γυρίστηκε κατά την πυρετώδη περίοδο του πρώτου πενταετούς πλάνου της ΕΣΣΔ, στα ορυχεία και τα εργοστάσια της ανατολικής Ουκρανίας (Koιλάδα του Ντονμπάς), σε μια περίοδο που η κολεκτιβοποίηση βρισκόταν στα αρχικά της στάδια. Με μια ιδιαίτερα ευρηματική χρήση του ήχου, ο Ενθουσιασμός ξεκινά με τον κούκο του ρολογιού να χτυπά, έναν ήχο-αναφορά στο μακρινό πλέον τσαρικό παρελθόν της Ρωσίας. Μια νεαρή γυναίκα ακούει με ακουστικά μια εκπομπή συμφωνικής μουσικής. Ενα κοντράστ συναισθημάτων και καταστάσεων παρουσιάζεται με την απεικόνιση των θρησκευτικών συνηθειών του παρελθόντος και την αντικατάσταση μετέπειτα του σταυρού στην κορυφή της εκκλησίας με τη σοβιετική σημαία. Το παλιό έχει δώσει τη θέση του στο νέο, με τον Βερτόφ να συνθέτει επιβλητικές εικόνες που γίνονται ωδή στη σοσιαλιστική εκβιομηχάνιση. Ο σιδηρόδρομος εμφανίζεται ως συνδετικός ιστός, για τη μεταφορά πρώτων υλών στα εργοστάσια και από τα εργοστάσια για την τροφοδότηση των αγροτικών περιοχών. Η ταινία υμνήθηκε από καλλιτέχνες όπως ο Τσάρλι Τσάπλιν, έπειτα ξεχάστηκε, ώσπου ανακαλύφθηκε ξανά από την κινηματογραφική πρωτοπορία της δεκαετίας του ’60.
Εναρξη προβολών 8:30 – Είσοδος ελεύθερη
Μετά την προβολή ακολουθεί συζήτηση
Αγαθουπόλεως 65 και Αχαρνών
