Βιάστηκε ή όχι ο Γιούνκερ, μετά τη συνάντησή του με τον Παπανδρέου στις Βρυξέλλες, να ανακοινώσει ότι έχει εγκριθεί επί της αρχής η χορήγηση νέου δανείου «διάσωσης» προς την Ελλάδα; Αν διαβάσει κανείς προσεκτικά τη δήλωσή του, θα διαπιστώσει ότι ο πρόεδρος του Eurogroup εξέφρασε την πεποίθησή του και σε κανένα σημείο δεν αυτοαναγορεύτηκε σε υπέρτατο άρχοντα της ΕΕ, που αποφασίζει για λογαριασμό όλων. Επομένως, παραβίασε ανοιχτές θύρες εκείνος ο γερμανός υφυπουργός Οικονομικών, που δήλωσε ότι ο Γιούνκερ απλώς εξέφρασε την προσωπική του γνώμη και πως καμιά απόφαση δεν μπορεί να παρθεί ερήμην της Γερμανίας, η οποία θ’ αποφασίσει αφού πρώτα μελετήσει την έκθεση της τρόικας. Ο υφυπουργός έκανε μια ανέξοδη επίδειξη γερμανικού ηγεμονισμού, την ίδια ώρα που οι πραγματικοί ηγέτες της Γερμανίας εκφράζουν την πλήρη συμφωνία τους με τον Γιούνκερ.
Ο Β. Σόιμπλε φρόντισε να διαρρεύσει στο Ρόιτερς επιστολή του προς τον Τρισέ, στην οποία προειδοποιεί ότι «είμαστε αντιμέτωποι με τον πραγματικό κίνδυνο της πρώτης άτακτης χρεοκοπίας κράτους εντός της ευρωζώνης» και υποβάλλει αίτημα για σημαντική διεύρυνση της «βοήθειας» προς την Ελλάδα. Και ο Τρισέ, περιέγραψε με το δικό του τρόπο τη νέα «σωτηρία» της Ελλάδας. Αν και δήλωσε αντίθετος στο να φορτωθούν ζημιές οι πιστωτές, εντούτοις «αυτό δεν σημαίνει ότι είμαστε εναντίον της εκδοχής ο ιδιωτικός κλάδος, όπως είχε ζητηθεί πριν από ένα χρόνο με το πρώτο πρόγραμμα για την Ελλάδα, και οι χρηματοοικονομικοί οργανισμοί στην Ευρώπη, να τους ζητηθεί να διατηρήσουν το ίδιο επίπεδο χρέους». Και για όσους δεν κατάλαβαν το επανέλαβε με απλά λόγια: «Αυτό δεν είναι χρεοκοπία. Αυτό είναι κάτι που η ΕΚΤ θα θεωρούσε κατάλληλο».
Το Ρόιτερς πάλι, επικαλούμενο πηγές κρατών-μελών της Ευρωζώνης, περιέγραψε το νέο σχέδιο «διάσωσης», που θα γίνει με ένα «πακέτο» μεταξύ 80 και 100 δισ. Απ’ αυτά, 25-30 δισ. θα προέλθουν από πωλήσεις περιουσιακών στοιχείων του ελληνικού κράτους, 30-40 δισ. από δάνεια που θα δώσει το ΔΝΤ (το ένα τρίτο) και ο Προσωρινός Μηχανισμός Σταθερότητας – EFSF (τα δύο τρίτα) και 30 δισ. από την ανταλλαγή παλαιών ομολόγων που λήγουν μέχρι το 2015 με νέα που θα λήγουν αργότερα (για 7 χρόνια έκανε λόγο ο Σόιμπλε). Αυτό είναι το περιβόητο reprofiling, για το οποίο είχε μιλήσει ο Γιούνκερ μετά τη μυστική σύναξη του Λουξεμβούργου.
Ο Ρεν, μιλώντας στην επιτροπή οικονομικών του Ευρωκοινοβούλιου, εξήγησε ότι η ΕΕ συζητά ένα νέο «πακέτο» για την Ελλάδα, στο πλαίσιο του οποίου θα ενθαρρύνονται οι τράπεζες να διατηρήσουν την «έκθεσή» τους στην Ελλάδα, κατά το πρότυπο της «Πρωτοβουλίας της Βιέννης» (συμφωνία κρατών και τραπεζών για τη διαχείριση του χρέους των χωρών της Ανατολικής Ευρώπης με αντικατάσταση παλιών ομολόγων με νέα, με μακρύτερη ημερομηνία λήξης και ψηλότερα επιτόκια).
Γιατί, όμως, οι τράπεζες να δεχτούν το reprofiling; «Είναι δύσκολο να φανταστώ ότι υπό τις σημερινές συνθήκες, οι πιστωτές θα το έκαναν αυτό (σ.σ. να μετακυλήσουν χρονικά τις θέσεις τους στα ομόλογα) εθελοντικά. Η ερμηνεία μας για το default (σ.σ. χρεοστάσιο) προβλέπει ότι για να χαρακτηριστεί κάτι εθελοντικό, θα πρέπει να είναι πραγματικά εθελοντικό. Το πιθανότερο είναι ότι αυτό θα χαρακτηριστεί πιστωτικό επεισόδιο κατά την άποψή μας», δήλωσε στο Ρόιτερς ο αναλυτής της Moody’s, Μπαρτ Οστερβελντ. Η Moody’s ήταν ο τελευταίος αξιολογικός οίκος που πήρε θέση σ’ αυτό το ζήτημα. Είχαν προηγηθεί η Fitch και η Standard & Poor’s. Σύμφωνα με τους αναλυτές της Fitch, μια ανταλλαγή στο πλαίσιο της οποίας παίρνονται ομόλογα με χειρότερους όρους και η οποία γίνεται τη στιγμή που η χρεώστρια χώρα έχει υποβαθμιστεί πιστοληπτικά, είναι αναγκαστική ανταλλαγή και επομένως θα χαρακτηριστεί ως default, ανεξάρτητα του αν θα ονομαστεί «εθελοντική συμφωνία». Για την S&P το reprofiling ενός χρέους συνιστά χρεοστάσιο και το ίδιο θα θεωρηθεί και κάθε εθελοντική συμφωνία υπό συγκεκριμένες συνθήκες. Μόνο αν δεν μεταβληθούν οι αρχικοί όροι της συμφωνίας των δύο μερών δεν θα συνιστούσε χρεοστάσιο μια τέτοια συμφωνία.
Οπως καταλαβαίνετε, μπορεί ο Σόιμπλε, ο Γιούνκερ, ο Ρεν, ακόμη και ο Τρισέ να μιλούν για αντικατάσταση παλαιών ελληνικών ομολόγων με νέα, με λήξη εφτά χρόνια μετά (όπως είπε ο Σόιμπλε), όμως τον τελικό λόγο θα τον πουν οι τραπεζίτες. Γι’ αυτό ξεκίνησε το παιχνίδι με τους αξιολογικούς οίκους, που εκπροσωπούν τα συμφέροντα των κατόχων χρηματιστικού κεφάλαιου. Ενα παιχνίδι που θα είναι σκληρό και στο οποίο η μόνη που δεν θα ρωτηθεί είναι η ελληνική κυβέρνηση.
Για να καταλάβετε πόσο χοντρό θα είναι αυτό το παιχνίδι, δείτε τη δήλωση που έκανε ο Ομπάμα, μετά τη συνάντησή του με τη Μέρκελ. Μπορεί τα εγχώρια παπαγαλάκια να ερμήνευσαν αυτή τη δήλωση ως «αμερικάνικη στήριξη στην Ελλάδα» (ξεχνώντας ότι παρόμοιες δηλώσεις είχαν γίνει πριν από Σόιμπλε, Γιούνκερ, Τρισέ, Ρεν), όμως η πραγματικότητα είναι άλλη. Ο Ομπάμα ανησύχησε σφόδρα μετά τις δηλώσεις των πιστοληπτικών οίκων, διότι αν η «εθελοντική συμφωνία» reprofiling τμήματος του ελληνικού χρέους θεωρηθεί χρεοστάσιο (default) και αν αυτό το χρεοστάσιο ενεργοποιήσει την πληρωμή των CDS (ασφάλιστρα κινδύνου), οι αμερικάνικες τράπεζες, που έχουν εκδώσει πάνω από το 60% των CDS, θα βρεθούν κατευθείαν με μια σκασμένη φούσκα στα χέρια τους. Θα πρέπει να πληρώσουν άμεσα.
Και –ω του θαύματος– λίγες ώρες μετά τη δήλωση Ομπάμα, ο γενικός σύμβουλος της ISDA (πρόκειται για την Αρχή της αγοράς παραγώγων που αποφασίζει σ’ αυτές τις περιπτώσεις), Ντέιβιντ Γκιν, δήλωσε στο Ρόιτερς ότι μια εθελοντική συμφωνία για τη μετακύληση θέσεων στα ελληνικά ομόλογα ή την ανταλλαγή ομολόγων με νέα, πιο μακροπρόθεσμα, δεν θα θεωρούνταν κανονικό πιστωτικό επεισόδιο και επομένως δεν θα πυροδοτούσε την αποπληρωμή των CDS. Ο Γκιν είχε έτοιμη και την ερμηνεία: «Εάν το χρέος δεν αποπληρωθεί την ημέρα που λήγει, τότε γενικά αυτό πυροδοτεί ένα πιστωτικό επεισόδιο. Ομως, εάν (οι κάτοχοι ομολόγων) πληρωθούν και μετά αμέσως δώσουν τα χρήματα αυτά πίσω (στην Ελλάδα), τότε θα πίστευα ότι μάλλον αυτό δεν θα αποτελούσε πιστωτικό επεισόδιο, επειδή η αποπληρωμή θα έχει γίνει όπως προβλεπόταν».
Βλέπουμε, λοιπόν, μια σύγκρουση ανάμεσα σε δυο στρατόπεδα. Από τη μια οι κυβερνήσεις και τα όργανα της Ευρωζώνης, η αμερικάνικη κυβέρνηση και η ISDA και από την άλλη οι τρεις αξιολογικοί οίκοι, που ενεργούν προφανώς για λογαριασμό κάποιας ομάδας τραπεζών. Ακόμη, όμως, δεν έχουν μιλήσει οι ευρωπαϊκές τράπεζες, οι οποίες –σε αντίθεση με τις αμερικανικές που έχουν ανοιχτεί σε CDS– κατέχουν το μεγαλύτερο μέρος των ελληνικών ομολόγων. Πώς θα μπουν σε μια συμφωνία για ανανέωση του ελληνικού χρέους, όταν είναι διαφορετική η «έκθεση» κάθε τράπεζας; Είναι δυνατόν κάποιες τράπεζες να δεχτούν να χάσουν και κάποιες άλλες να παραμείνουν αλώβητες; Και τι θα πάρουν ως αντιστάθμισμα αυτές που θα χάσουν;
Στη έγκυρη γερμανική οικονομική εφημερίδα Handelsblatt τέθηκε το εξής λογικό –από τη σκοπιά των τραπεζιτών– ερώτημα: ποιος διευθύνων σύμβουλος τραπεζικού ομίλου θα αναλάμβανε την ευθύνη να εξηγήσει στους μετόχους του ότι αντί να πάρει μετρητά δέχθηκε να αγοράσει νέα ελληνικά ομόλογα πολυετούς διάρκειας, όταν όλοι γνωρίζουν ότι πριν λήξουν τα νέα ομόλογα θα έχει μεσολαβήσει η αναδιάρθρωση του ελληνικού χρέους και το «κούρεμα» των πιστωτών; Και πώς θα μοιραστεί το «βάρος» ανάμεσα στις τράπεζες; Κάποιες, για παράδειγμα, έχουν ομόλογα που λήγουν το 2013 και το 2014 και θα κληθούν να τα ανανεώσουν με νέα, λήξης 2020-2021, ενώ κάποιες άλλες έχουν ομόλογα που λήγουν από το 2015 και μετά και θα τα πληρωθούν στην ώρα τους. Πώς θα τα βρουν τράπεζες και κυβερνήσεις μεταξύ τους; Για παράδειγμα, ο διευθύνων σύμβουλος της Credit Agricole Ζαν-Πολ Σιφλέ δήλωσε ότι η τράπεζα θα στήριζε ένα σχέδιο επέκτασης της λήξης του ελληνικού χρέους. Ομως, όπως ο ίδιος είπε, η «έκθεση» της τράπεζας σε ελληνικό κρατικό χρέος είναι μικρή, μόλις 631 εκατ. ευρώ. Εχει επομένως την άνεση να κάνει παιχνίδια, προσβλέποντας σε ανταλλάγματα. Γιατί, όμως, δεν βιάστηκε να κάνει ανάλογη δήλωση ο διευθύνων σύμβουλος της Societe General ή ο ομόλογός του της BNP Paribas, που έχουν στα χέρια τους ελληνικά κρατικά ομόλογα ύψους μερικών δισ. ευρώ η καθεμιά;
Να γιατί το παιχνίδι θα είναι σκληρό. Η σκληρότητά του –το ξανατονίζουμε– δεν έχει να κάνει με τις αντιστάσεις της ελληνικής κυβέρνησης, οι οποίες είναι ανύπαρκτες, γιατί αυτό απαιτεί η ελληνική κεφαλαιοκρατία, αλλά με τις συγκρούσεις ανάμεσα στα μονοπώλια του χρηματιστικού κεφάλαιου και τα ιμπεριαλιστικά κράτη που εκπροσωπούν τα συμφέροντά τους. Συγκρούσεις που έχουν να κάνουν με το γεγονός ότι πλέον λόγος δεν γίνεται μόνο για την «κινεζοποίηση» του ελληνικού προλεταριάτου, στην οποία όλοι συμφωνούν, αλλά για την καταστροφή ενός τμήματος του κεφάλαιου που έχει επενδυθεί στο ελληνικό κρατικό χρέος. Γι’ αυτό και είναι πιθανό η μεν 5η δόση του δανείου της τρόικας να δοθεί τον Ιούλη, όμως η απόφαση για το νέο δανειακό «πακέτο» ν’ αναβληθεί για το Σεπτέμβρη, ώστε στο μεταξύ να καταλήξει κάπου το σκληρό παζάρι ανάμεσα στα ιμπεριαλιστικά κέντρα. Αυτό ανέφερε και ο Παπακωνσταντίνου στη συνεδρίαση του Πολιτικού Συμβούλιου του ΠΑΣΟΚ, την περασμένη Τετάρτη.
Ομως, ανεξάρτητα από την κατάληξη του παζαριού για το νέο «πακέτο», το «πακέτο» των αντεργατικών και αντιλαϊκών μέτρων δεν πρόκειται να καθυστερήσει. Αυτό κατέστησαν σαφές και οι 17 υπουργοί Οικονομικών της Ευρωζώνης, σε κοινή δήλωση που έκαναν μετά από τηλεδιάσκεψη την περασμένη Τετάρτη, στην οποία αναφέρουν: «Το Eurogroup χαιρετίζει τη συμφωνία σε επίπεδο προσωπικού με τις ελληνικές αρχές σε ένα πακέτο οικονομικών και χρηματοπιστωτικών πολιτικών που χρειάζονται προκειμένου να επιτευχθούν οι στόχοι του προγράμματος. Μοιραζόμαστε την άποψη που εκφράζεται από την τρόικα ότι η αυστηρή εφαρμογή θα βοηθήσει να αποκατασταθεί η δημοσιονομική βιωσιμότητα, θα διαφυλάξει τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα και θα ενισχύσει την ανταγωνιστικότητα».
