Τον κώδωνα του κινδύνου έκρουσε για μία ακόμα φορά έκθεση που αναφέρεται στη ραγδαία ανάπτυξη της τεχνολογίας, αποσπάσματα της οποίας δημοσιεύτηκαν από τη βρετανική εφημερίδα «Γκάρντιαν» την περασμένη Τρίτη (https://www.theguardian.com/technology/2017/apr/04/innovation-in-ai-could-see-governments-introduce-human-quotas-study-says). Η 120σέλιδη έκθεση που εκπονήθηκε από ομάδα επιστημόνων για λογαριασμό του International Bar Association (λειτουργεί ως διεθνές φόρουμ για νομικά θέματα) επεσήμανε ότι το ένα τρίτο των παγκόσμιων θέσεων εργασίας πτυχιακού επιπέδου κινδυνεύει να αντικατασταθεί από μηχανές ή λογισμικό.
Το δημοσίευμα του «Γκάρντιαν» αναφέρει: «Το ανταγωνιστικό πλεονέκτημα των φτωχότερων, αναδυόμενων οικονομιών –που βασίζονται σε φθηνότερη εργατική δύναμη– θα διαβρωθεί σύντομα, όσο οι γραμμές παραγωγής ρομπότ και έξυπνων λογισμικών συστημάτων υποσκάπτουν το κόστος του ανθρώπινου μόχθου». Το δημοσίευμα αναφέρει ότι ένας γερμανός εργάτης «κοστίζει» πάνω από 40 ευρώ την ώρα, ενώ ένα ρομπότ μόλις μεταξύ 5 και 8 ευρώ την ώρα, με αποτέλεσμα το ρομπότ να είναι πιο φτηνό κι από έναν εργάτη στην Κίνα, και χωρίς να αρρωσταίνει, να έχει παιδιά, να κάνει απεργία ή να παίρνει άδειες!
Βέβαια, αυτό που η αστική πολιτική οικονομία ονομάζει «κόστος» του εργάτη δεν είναι παρά η τιμή της εργατικής του δύναμης, που την πουλάει στον καπιταλιστή για να παράξει κάτι που έχει μεγαλύτερη αξία (έτσι προκύπτει η υπεραξία). Και φυσικά, στα 40 ευρώ την ώρα, που υποτίθεται ότι «κοστίζει» η εργατική δύναμη του γερμανού εργάτη (δηλαδή 7.000 ευρώ το μήνα), μάλλον συμπεριλαμβάνουν και μέρος της υπεραξίας που καρπώνονται οι καπιταλιστές και τα στελέχη (μανατζαραίοι κ.ά.), οπότε οι αριθμοί που δίνει η έκθεση δεν είναι απόλυτα ακριβείς.
Εστω όμως ότι είναι έτσι. Αν το ρομπότ χρειάζεται μόλις 5 με 8 ευρώ την ώρα για να παράξει ό,τι ένας άνθρωπος που χρειάζεται 40 ευρώ την ώρα (το πενταπλάσιο τουλάχιστον), πράγμα που δεν έχουμε λόγο να αμφισβητήσουμε ως πιθανότητα, αυτό σημαίνει ότι τα ρομπότ θα εκτοπίζουν περισσότερη ανθρώπινη εργασία από αυτή που τα ίδια χρειάζονται για να δημιουργηθούν και να συντηρηθούν. Σε αυτό το συμπέρασμα είχε καταλήξει και ο Μαρξ για τις μηχανές, όταν ανέλυε τον καπιταλιστικό τρόπο παραγωγής στο περίφημο «Κεφάλαιό» του, βασιζόμενος μάλιστα στα στοιχεία της καπιταλιστικής ανάπτυξης στη Βρετανία τον 19ο αιώνα.
Ποιο ήταν το αποτέλεσμα της εισαγωγής μηχανών; Η αύξηση της ανεργίας. Γι’ αυτό δεν έφταιγαν φυσικά οι μηχανές, αλλά ο καπιταλιστικός τρόπος παραγωγής. Γιατί όταν ο άνθρωπος (η βασική παραγωγική δύναμη της κοινωνίας) αντιμετωπίζεται σαν «κόστος», που πρέπει να μειωθεί για να αυγατίσουν τα πλούτη μιας μικρής μερίδας ανθρώπων, που είναι ιδιοκτήτες των μέσων παραγωγής, τότε επόμενο είναι η εισαγωγή μηχανών να μη χρησιμοποιείται για να μειώσει τις ώρες εργασίας του ανθρώπου και να μοιράσει περισσότερα αγαθά σε περισσότερους ανθρώπους, να μη χρησιμοποιείται προς όφελος του εργαζόμενου ανθρώπου, αλλά για την καταστροφή του. Η έκθεση που επικαλείται ο «Γκάρντιαν» έρχεται να επιβεβαιώσει τη μαρξιστική θεωρία και να ανατρέψει τις ανοησίες που διακινούν διάφοροι απολογητές του καπιταλισμού, που προσπαθούν να μας πείσουν ότι η ανάπτυξη της τεχνολογίας δεν αποτελεί κανέναν κίνδυνο για το επίπεδο της απασχόλησης, δεν οδηγεί σε αύξηση της ανεργίας.
Σχετικά με τις επιπτώσεις της αυτοματοποίησης στις θέσεις εργασίας έχει αξία να διαβάσει κανείς τι είχε αναφέρει παλαιότερα η ίδια η Τράπεζα της Αγγλίας. Σε παλαιότερο άρθρο του «Γκάρντιαν» αναφέρονται τα εξής αποκαλυπτικά:
«Η τράπεζα της Αγγλίας έχει προειδοποιήσει ότι κινδυνεύουν να χαθούν έως και 15 εκατομμύρια θέσεις εργασίας εξαιτίας της νέας γενιάς ρομπότ, ιδιαίτερα εξελιγμένων, που κάνουν τη δουλειά που πριν έκαναν οι άνθρωποι… Ο Andy Haldane, επικεφαλής οικονομολόγος της τράπεζας, δήλωσε ότι ο αυτοματισμός θέτει σε κίνδυνο τις θέσεις σχεδόν των μισών εργαζομένων στην Βρετανία και ότι μία “μηχανή τρίτης γενιάς“ θα υπονομεύσει την αγορά εργασίας διευρύνοντας το χάσμα μεταξύ πλούσιων και φτωχών. Τα αποτελέσματα μιας έρευνας της Τράπεζας της Αγγλίας, συμπλήρωσε ο Haldnane, έδειξαν ότι απειλούνται περισσότερο διοικητικές, υπαλληλικές και παραγωγικές θέσεις. Σε ομιλία του σε μία οργάνωση ομπρέλα των βρετανικών συνδικάτων, την TUC, απάντησε ότι δύο αιώνες μετά, αποδείχτηκε ότι είχαν δίκιο οι Λουδίτες –που θεωρείται ότι έσπαγαν μηχανές κατά τη διάρκεια της Βιομηχανικής Επανάστασης. “Η τεχνολογία φαίνεται να οδηγεί στη γρηγορότερη, ευρύτερη και σε μεγαλύτερο βαθμό υπονόμευση της εργασίας (σ.σ. hollowing out είναι ο όρος που χρησιμοποιείται για να υποδηλώσει την αναζήτηση πιο φτηνής εργασίας) σε σχέση με το παρελθόν”, δήλωσε. “Γιατί; Επειδή οι μηχανές του 20ού αιώνα έχουν υποκαταστήσει όχι μόνο τις χειρωνακτικές ανθρώπινες εργασίες αλλά και αυτές που απαιτούν γνώση”. Ο Haldane είπε ότι, με ακόμα πιο έξυπνες μηχανές, κινδυνεύει από την αυτοματοποίηση ένα μεγαλύτερο εύρος εργασιών σε σχέση με το παρελθόν. Τα επαγγέλματα χαμηλής αμοιβής κινδυνεύουν περισσότερο, όμως η διαδικασία υπονόμευσης της εργασίας θα μπορούσε να επηρεάσει επίσης τα επαγγέλματα μέσης ειδίκευσης» (https://www.theguardian.com/business/2015/nov/12/robots-threaten-low-paid-jobs-says-bank-of-england-chief-economist).
Σε παρόμοια συμπεράσματα κατέληγε μία άλλη, 300 σελίδων έκθεση, που αποκαλύφθηκε επίσης από τον Γκάρντιαν (https://www.theguardian.com/technology/2015/nov/05/robot-revolution-rise-machines-could-displace-third-of-uk-jobs). Η έκθεση συντάχτηκε από αναλυτές της επενδυτικής τράπεζας Bank of America – Merill Lynch, οι οποίοι βασίστηκαν στις τελευταίες έρευνες για να αποτυπώσουν τις συνέπειες αυτού που θεωρούν ως τέταρτη βιομηχανική επανάσταση, μετά από τον ατμό, τη μαζική παραγωγή και τα ηλεκτρονικά.
Σε έρευνα του πανεπιστημίου της Οξφόρδης, που περιλαμβάνεται στην παραπάνω έκθεση, υπογραμμίζεται ο κίνδυνος απόλυσης μέχρι και του 35% των εργαζομένων της Βρετανίας και του 47% των εργαζομένων των ΗΠΑ, λόγω της τεχνολογικής προόδου μέσα στα επόμενα 20 χρόνια. Οι απολύσεις αναμένεται να γίνουν κυρίως στον πάτο της εισοδηματικής κλίμακας. Οπως αναφέρει η έκθεση, «η τάση είναι ανησυχητική σε αγορές όπως οι ΗΠΑ, επειδή πολλές θέσεις εργασίας που δημιουργήθηκαν τα τελευταία χρόνια είναι χαμηλά αμειβόμενες, χειρωνακτικές ή εργασίες υπηρεσιών που γενικά θεωρούνται ότι αντιμετωπίζουν “υψηλό κίνδυνο” να αντικατασταθούν (σ.σ. από μηχανές)».
Γιατί όμως ο «Γκάρντιαν» ή άλλοι αστοί αναλυτές να ανησυχούν από μια τέτοια εξέλιξη; Απλούστατα, γιατί φοβούνται ότι η μαζική ανεργία θα οδηγήσει σε μείωση της αγοραστικής δυνατότητας των πλατιών λαϊκών μαζών, δηλαδή θα γυρίσει σαν μπούμερανγκ στους ίδιους τους καπιταλιστές, γεννώντας πιο βαθιές οικονομικές κρίσεις. Και προσπαθούν να προλάβουν μήπως μπορέσουν να κάνουν κάτι.
Σε μια κοινωνία που τα μέσα παραγωγής δεν θα ανήκαν στα καπιταλιστικά παράσιτα, που σήμερα καρπώνονται τον παραγόμενο πλούτο, αλλά σε όλη την κοινωνία (αρχικά μέσω του κράτους, αλλά στη συνέχεια άμεσα, χωρίς την ύπαρξη του κράτους, που θα είναι πλέον περιττό και θα έχει απονεκρωθεί), η μείωση των ωρών εργασίας ή και η κατάργηση κάποιων επαγγελμάτων θα γίνονταν προς όφελος όλης της κοινωνίας και όχι μόνο μιας μικρής της μερίδας. Αυτά σήμερα φαίνονται ιστορίες επιστημονικής φαντασίας, όμως ας σκεφτούμε ότι η ανθρώπινη Ιστορία δεν ήταν ποτέ στατική. Αυτό που χθες φάνταζε σαν αδύνατο, σήμερα μπορεί να είναι κιόλας ξεπερασμένο.
Για να βγει απ’ αυτόν τον φαύλο κύκλο η κοινωνία, πρέπει να απαλλαγεί από τον καπιταλισμό, σ’ αυτό δε χωρά η παραμικρή αμφιβολία. Διαφορετικά, θα μετράει τα κορμιά που θα πέφτουν στο βωμό της «ανάπτυξης», πλάι στην προκλητική επίδειξη πλούτου αυτών που την καρπώνονται.
