Την ώρα που γράφεται αυτό το σημείωμα, «όλα τα βλέμματα είναι στραμμένα στη Νέα Υόρκη και στην ομιλία του πρωθυπουργού στη γενική συνέλευση του ΟΗΕ». Γι’ αυτό μας διαβεβαίωσε –φορώντας το πιο σοβαρό της ύφος- η εκφωνήτρια του δελτίου ειδήσεων της ΕΡΤ, που προσπαθεί να παραστήσει την ουδέτερη αλλά δεν τα καταφέρνει.
Μέσα σ’ ένα εικοσιτετράωρο, βέβαια, οι τόνοι είχαν κατέβει αισθητά. Από τα «θα τον κάνει, θα τον ράνει, θα τον σκίσει τον Ερντογάν» φτάσαμε στο «ο πρωθυπουργός θα απαντήσει με επιχειρήματα και χωρίς προσβλητικούς χαρακτηρισμούς». Τότε γιατί να καθήσει να σε παρακολουθήσει ο Ελληνάρας, ρε Κούλη; Καλύτερα να βγει για κάνα πιτόγυρο και για να δει Φέντερερ-Ναδάλ να παίζουν μαζί, στον τελευταίο επίσημο αγώνα του πρώτου.
Βάζουμε στοίχημα ότι από Δευτέρα που θα έχει επιστρέψει ο Μητσοτάκης στην Αθήνα, θα περάσουμε μερικές μέρες με το σίριαλ «περήφανοι πατριώτες» VS «ενδοτικοί δεδομένοι». Ελπίζουμε να βάλει το χεράκι του και ο γείτονας Ταγίπ εφέντης, που θυμήθηκε χθες τη σφαγή των γυναικόπαιδων της Τριπολιτσάς στις 23 Σεπτέμβρη του 1821 (ιστορικό γεγονός), αλλά ποτέ δεν θυμάται τη σφαγή της Χίου, των Ψαρών κτλ. από τα οθωμανικά στρατεύματα και «τρελαίνεται» όταν ακούει για γενοκτονία των Αρμένιων ή για τη σφαγή του άμαχου πληθυσμού της Σμύρνης. Αυτό συμβαίνει με όσους διαβάζουν την ιστορία… αντιιστορικά και ηθικολογούν κουτοπόνηρα, επιλεκτικά και ωφελιμιστικά.
Στο μεταξύ, ενώ περάσαμε μια βδομάδα ελληνο-τουρκικής ρητορικής αντιπαράθεσης και μάλλον θα περάσουμε άλλη μία, πέρασε απαρατήρητη η χτεσινή κατρακύλα των ευρωπαϊκών χρηματιστηρίων, του ευρώ και της βρετανικής λίρας, που κατέγραψαν ιστορικά χαμηλά έναντι του δολαρίου. Και το αμερικάνικο χρηματιστήριο πέφτει, αλλά το δολάριο δεν ακολουθεί στην πτώση, γιατί εξακολουθεί να είναι το βασικό αποθετικό νόμισμα και το νόμισμα στο οποίο γίνεται η συντριπτική πλειοψηφία των διεθνών συναλλαγών ενεργειακών πρώτων υλών.
Η αμερικάνικη Fed ξανανέβασε τα επιτόκια και αναμένεται ν’ ακολουθήσει η ΕΚΤ σε ένα τρίτο γύρο αύξησης του βασικού επιτοκίου της. Οταν ανεβαίνει ο πληθωρισμός και η μεσοπρόθεσμη προοπτική του είναι να παραμείνει ψηλά, ανεβαίνουν και τα επιτόκια. Και τότε αρχίζει το ξεφούσκωμα των χρηματιστηρίων που είχαν φουσκώσει από την αχαλίνωτη κερδοσκοπία της περιόδου του χαμηλού πληθωρισμού. Ελάχιστη σημασία έχει αν το ξεφούσκωμα θα γίνει απότομα (με κραχ) ή θα απλωθεί στο χρόνο με συνεχή πτώση των χρηματιστηριακών δεικτών. Σε κάθε περίπτωση πρόκειται για ξεφούσκωμα. Οι κάτοχοι χρήματος το αποσύρουν από τις μετοχές, που δεν προοιονίζονται κέρδη, και το «παρκάρουν» στο ασφαλές καταφύγιο των κρατικών ομολόγων που γίνονται πιο αποδοτικά λόγω της αύξησης των επιτοκίων.
Με απλά λόγια, ο καπιταλισμός στη Δύση μπαίνει σε μια φάση στασιμοπληθωρισμού, όπως ονομάζουν οι αστοί οικονομολόγοι τη συνύπαρξη υψηλού πληθωρισμού και επενδυτικής στασιμότητας. Στην πραγματικότητα δεν πρόκειται για στασιμότητα αλλά για καπιταλιστική ύφεση. Οι ιμπεριαλιστικές χώρες της Δυτικής Ευρώπης, οι μεγάλες χαμένες του πολέμου στην Ουκρανία, θα πέσουν πρώτες στη δίνη της νέας καπιταλιστικής ύφεσης.
Με εξίσου απλά λόγια, να πούμε τι σημαίνει για την Ελλάδα η κατρακύλα του ευρώ και η επερχόμενη καπιταλιστική ύφεση.
- Σημαίνει περισσότερη ακρίβεια, καθώς η χώρα είναι εντελώς εισαγωγοδίαιτη (ακόμη και για προϊόντα πλατιάς κατανάλωσης που παλαιότερα παράγονταν στην Ελλάδα, ακόμη και για μη μεταποιημένα τρόφιμα, της αγροτικής παραγωγής). Χρειάζονται περισσότερα ευρώ για να αγοραστούν οι ίδιες ποσότητες εμπορευμάτων.
Χρήμα το ελληνικό κράτος δεν μπορεί να κόψει, τα ΙΟΥ ήταν μια… μεγαλοφυής ιδέα του Μπαρουφάκη, που θάφτηκε με την υπογραφή του τρίτου Μνημόνιου το καλοκαίρι του 2015, και ο Λίντνερ με τους γερμανούς τραπεζίτες προειδοποιούν πως δεν πρόκειται να συμφωνήσουν σε οποιαδήποτε χαλάρωση της ευρωπαϊκής δημοσιονομικής πολιτικής (προς το παρόν, τουλάχιστον, γιατί στο μέλλον ούτε αυτοί μπορούν να προβλέψουν τι θα αναγκαστούν να κάνουν).
- Σημαίνει νέο κύκλο ύφεσης, διότι η… «βαριά βιομηχανία», ο τουρισμός, θα επηρεαστεί από την ύφεση και το στένεμα των εισοδημάτων στην Ευρώπη, απ’ όπου αντλεί το συντριπτικό ποσοστό της πελατείας του.
- Σημαίνει περαιτέρω επιβάρυνση των λαϊκών εισοδημάτων, γιατί η ύφεση θα πλήξει τα έσοδα του κρατικού προϋπολογισμού και δεν θα υπάρχουν τα περιθώρια για τις ελάχιστες επιδοτήσεις σε κάποια βασικά προϊόντα (π.χ. ενέργεια). Αυτό φάνηκε ήδη από τη μείωση της κρατικής επιδότησης στην ηλεκτρική ενέργεια για τον Οκτώβρη, που μπορεί να είναι μεγαλύτερη τους επόμενους μήνες και θα οδηγήσει τα νοικοκυριά που θερμαίνονται με ηλεκτρική ενέργεια στο ξεπάγιασμα.
- Η δε αύξηση των επιτοκίων της ΕΚΤ σημαίνει επιβάρυνση της εξυπηρέτησης του χρέους, δημόσιου και ιδιωτικού. Ως προς το δημόσιο χρέος θα επιβαρυνθεί ο κρατικός προϋπολογισμός (δηλαδή ο ήδη σκληρά φορολογούμενος ελληνικός λαός), ως προς το ιδιωτικό χρέος θα γονατίσουν νοικοκυριά με στεγαστικά δάνεια κυμαινόμενου επιτοκίου, οι μικρές καπιταλιστικές επιχειρήσεις που δεν μπορούν να μετακυλήσουν το κόστος στο προϊόν ή την υπηρεσία, ενώ θα τροφοδοτηθεί ο υπάρχων πληθωρισμός από τις μεγάλες καπιταλιστικές επιχειρήσεις που θα μετακυλήσουν το αυξημένο κόστος δανεισμού στην κατανάλωση.
Ποια είναι η άμυνα που έχει ο μισθωτός εργαζόμενος και ο συνταξιούχος στη σημερινή κατάσταση και στις ακόμη χειρότερες προοπτικές της; Η αύξηση των μισθών και των συντάξεων. Πώς αντιμετωπίζεται αυτό το ζήτημα; Ας δώσουμε το λόγο σε έναν συριζαίο, που πρώτα είναι αστός τεχνοκράτης και μετά συριζαίος. Αναφερόμαστε στον επικεφαλής του Γραφείου Προϋπολογισμού του Κράτους στη Βουλή, Φραγκίσκο Κουτεντάκη, που συνυπογράφει με άλλους τεχνοκράτες τα εξής, στην Εκθεση Β Τριμήνου 2022, που δημοσιεύτηκε προχτές:
«Από τη μια πλευρά, η γενικευμένη αύξηση των μισθών (πέρα από την άνοδο του κατώτατου μισθού) θα ανατροφοδοτούσε τις πληθωριστικές πιέσεις, ενώ από την άλλη πλευρά η μη αύξησή τους περιορίζει σημαντικά την αγοραστική δύναμη των μισθωτών. Θα πρέπει, επομένως, να σταθμιστούν οι συνέπειες και να ληφθεί μέριμνα ώστε να αποτραπούν οι εισοδηματικές απώλειες, ιδίως στους χαμηλόμισθους, διασφαλίζοντας παράλληλα ότι δεν θα υπάρξει πληθωριστική ανατροφοδότηση και απώλεια ανταγωνιστικότητας».
Σε ελεύθερη απόδοση: να δοθεί μια αύξηση του κατώτατου μισθού τον Μάη του 2023, με απόφαση του κυβερνητικού συμβουλίου, αλλά ως εκεί. Οι άλλοι μισθοί δεν πρέπει να αυξηθούν, γιατί θα ανατροφοδοτήσουν τον πληθωρισμό και θα προκαλέσουν απώλεια ανταγωνιστικότητας.
Το γνωστό παλιό παραμύθι. Μια αύξηση των μισθών δεν ανατροδοτεί τον πληθωρισμό, γιατί οι καπιταλιστές είναι υποχρεωμένοι να πουλήσουν στις τιμές του ανταγωνισμού. Εκείνο που προκαλεί είναι η μείωση της υπεραξίας που αρπάζει η καπιταλιστική επιχείρηση από τον εργάτη και την εργάτρια. Αυτό ονομάζουν «απώλεια ανταγωνιστικότητας». Η καπιταλιστική επιχείρηση υποχρεώνεται σε μικρότερο ποσοστό υπεραξίας, άρα σε μικρότερο ποσοστό κέρδους.
Γιατί, όμως, αυτό είναι κακό; Γιατί είναι κακό να μειωθεί το κέρδος του ζάμπλουτου καπιταλιστή για να αυξηθεί λίγο ο μισθός του φτωχού εργάτη, ώστε να μην εξαθλιωθεί η φαμίλια του; Γιατί αυτό απαιτεί το δόγμα του καπιταλισμού, το οποίο υπερασπίζονται σαν θέσφατο οι τεχνοκράτες τύπου Κουτεντάκη και σίας.
Στη λειτουργία της καπιταλιστικής οικονομίας τα πράγματα είναι πιο σύνθετα (τα έχει αναλύσει επιστημονικά επαρκέστατα ο Καρλ Μαρξ στο «Κεφάλαιο»), όμως εδώ κρατάμε τον πυρήνα της ταξικής σχέσης: εργασία-κεφάλαιο, εργατική τάξη – τάξη των κεφαλαιοκρατών. Ολες οι θεωρίες της αστικής οικονομολογίας προσπαθούν να συσκοτίσουν αυτή την ταξική σχέση, παρουσιάζοντας την εργατική τάξη που ζητά αυξήσεις για ν’ αποφύγει την παραπέρα φτωχοποίηση σαν… εχθρό του έθνους, στυλοβάτες του οποίου είναι –φυσικά- οι περιβόητοι επενδυτές.
Σε ένα από τα πρώιμα έργα του ο Μαρξ έγραψε πως η θρησκεία είναι το όπιο του λαού, το καταπραϋντικό στο οποίο καταφεύγει για να ξεχάσει τα βάσανα ενός άδικου κόσμου. Στη σημερινή εποχή, σ’ αυτή τη γωνιά της Ευρώπης που ονομάζεται Ελλάδα (και στην απέναντι γωνιά που ονομάζεται Τουρκία), το όπιο είναι η «υπεράσπιση της πατρίδας». Οσο περισσότερο «Μητσοτάκης VS Ερντογάν» καταναλώνουμε τόσο βυθιζόμαστε στη νιρβάνα της ταξικής αδιαφορίας. Καιρός ν’ (ξανα)αλλάξουμε τον τρόπο που βλέπουμε τα πράγματα, να βγάλουμε τα εθνικιστικά γυαλιά και να κοιτάξουμε το ταξικό μας καθήκον κατάματα.
