Η συνέχεια της ντροπής της Δικαιοσύνης. Με πιο χαρακτηριστικό τρόπο, μάλιστα, ενόψει του ότι έχει προηγηθεί η κατάθεση του εντατικολόγου Μ. Πιταρίδη και τα όσα προέκυψαν απ’ αυτή.
Η νοσηλεύτρια Ολγα Κοκκινοπούλου, που περιέθαλψε το Σάββα καθ’ όλη σχεδόν τη διάρκεια της νοσηλείας του κατέθεσε ότι τον παρέλαβε στις 7 το πρωί της 6ης Ιουλίου 2002. Μπαίνοντας στην Εντατική είδε τον Διώτη να βγαίνει. Ο συνάδελφός της που της παρέδωσε ανέφερε ότι ο εισαγγελέας παρέμεινε εκεί όλη τη νύχτα. Βρίσκει το Σάββα εξαντλημένο από το ξενύχτι. Στη διάρκεια της μέρας ανάβουν διαρκώς τα αλάρμ από τις συσκευές έγχυσης φαρμάκων. Κάνει συνεχείς ελέγχους και δεν βρίσκει κανένα πρόβλημα στις συσκευές. Μέρες μετά ο Σάββας της λέει ότι ο ίδιος τσάκιζε τα σωληνάκια, επειδή φοβόταν ότι του έριχναν κάτι στις φλέβες του!
Συνδυάστε τα όλ’ αυτά. Βάλτε στο λογαριασμό και την κατάθεση του εντατικολόγου Πιταρίδη, ότι μια μέρα πριν (4 με 5 Ιούλη) ο Σάββας αρνιόταν να πιει ακόμα και νερό, μολονότι δήλωνε ότι διψούσε. Τι συμπέρασμα βγάζετε; Δε βγάζετε το συμπέρασμα ότι ο Σάββας φοβάται και προσπαθεί να αμυνθεί αμέσως μόλις αποσωληνώνεται (πριν ακόμα μπουκάρουν ο Διώτης με το Σύρο) και συνεχίζει να αντιστέκεται ακόμα και μετά την πρώτη ολονύχτια επίσκεψη των δύο ανακριτών, το βράδυ της 5ης προς 6η Ιούλη; Είναι δυνατόν να «φώναξε ο ίδιος την Αστυνομία» για να μιλήσει, όπως η Διοίκηση είπε στο προσωπικό; Και αφού μίλησε να άρχισε να σπάει τα σωληνάκια για να μη τρέχουν τα φάρμακα στις φλέβες του;
Ξέρετε τι ρώτησαν οι εισαγγελείς τη νοσηλεύτρια; Αν ο Σάββας έδειχνε αγανακτισμένος εκείνο το πρωί που τον παρέλαβε! Και αν είχε διαύγεια και δυνατότητα επικοινωνίας, η οποία βγαίνει από τα απλά θέματα ρουτίνας που συζητούσε με τη νοσηλεύτριά του (την οποία –ειρήσθω εν παρόδω- ο Σάββας λατρεύει, προφανώς γιατί τον περιέθαλψε με ευθύνη, στοργή και ανθρωπιά). Θα ξαναθέσουμε τα ερωτήματα. Με ποια ιδιότητα πήγαν ο Διώτης με το Σύρο και ξενύχτησαν το Σάββα, αμέσως μόλις αυτός αποσωληνώθηκε; Με την ιδιότητα των προανακριτών σίγουρα όχι, αφού επισήμως κατάθεση του παίρνουν για πρώτη φορά στις 11 Ιούλη. Είναι νόμιμες οι ανακρίσεις από τις 5 μέχρι και τις 10 Ιούλη; Δε συνιστά βασανιστήριο να ανακρίνεται (και μάλιστα άτυπα) ένας πολυτραυματίας, τυφλός, σχεδόν κουφός, δεμένος με ιμάντες στο κρεβάτι για την αντιμετώπιση του μετατραυματικού σοκ;
Οι εισαγγελείς παρέκαμψαν όλα αυτά τα ουσιαστικά ζητήματα. Η νοσηλεύτρια, όμως, δεν τα παρέκαμψε. Οταν ο Α. Κωνσταντάκης τη ρώτησε αν ως άνθρωπος θεωρεί λογικό να ανακρίνεται νύχτα ένας άνθρωπος σ’ αυτή την κατάσταση, απάντησε εντίμως: «Τότε ήμουν και γω πανικοβλημένη και δε μπορώ να σας πω. Τώρα σας λέω όχι, δεν είναι λογικό».
Οι εισαγγελείς ασχολήθηκαν ακόμα με το αν κάποιος μπορούσε να παραβιάσει και να νοθεύσει τα φάρμακα που οι νοσηλευτές χορηγούσαν στο Σάββα. Μα εκεί είναι το πρόβλημα; Καταρχάς, μπορούσαν κάλλιστα να βάλουν όποιο φάρμακο ήθελαν στη συσκευασία ενός άλλου και οι νοσηλευτές να μη πάρουν χαμπάρι. Κράτος εν κράτει ήταν στον Ευαγγελισμό η Αντιτρομοκρατική, όπως κατέθεσε και ο γιατρός Πιταρίδης. Ομως, όποιος ήθελε να ρίξει «βοηθητικά» φάρμακα στο Σάββα μπορούσε άνετα να το κάνει. Διώτης και Σύρος έμεναν μαζί του όλη τη νύχτα. Δύο φλεβοκαθετήρες είχε μόνιμα πάνω του ο Σάββας. Τι πιο εύκολο από το να του ρίξουν όποιο φάρμακο ήθελαν.
Εμείς, όμως, θα το αγνοήσουμε και αυτό. Θα μείνουμε στο πιο στοιχειώδες: μπορεί να έχει αντιστάσεις και σε ποιο βαθμό ένας άνθρωπος στην κατάσταση του Σάββα, μόλις αποσωληνωμένος, «πηγμένος» στα φάρμακα, με μετεγχειρητικούς και μετατραυματικούς πόνους, απομονωμένος ακόμα και από το συγγενικό του περιβάλλον, που ανακρίνεται ανηλεώς κάθε νύχτα και υποβάλλεται στο βασανιστήριο της αϋπνίας (δυο 24ωρα άυπνος έμεινε, κατέθεσε ο κ. Πιταρίδης); Εκείνο που ξέρουμε (από τις καταθέσεις των Πιταρίδη-Κοκκινοπούλου) είναι ότι προσπαθούσε να αντισταθεί (δεν έπινε νερό, τσάκιζε τα σωληνάκια από τους ορούς, έδειχνε ανήσυχος). Πώς κάμφθηκαν αυτές οι αντιστάσεις; Με τη δύναμη της… πειθούς; Υπάρχει έστω και ένας λογικός άνθρωπος στην Ελλάδα που να πιστεύει αυτό το πράγμα; Ολα αυτά συνιστούν τον ορισμό του βασανιστήριου, όπως ορίζεται στις διεθνείς συμβάσεις. Αυτές οι συμβάσεις, όμως, είναι για το θεαθήναι. Στην πράξη ισχύει το άτυπο δίκαιο του «πολέμου κατά της τρομοκρατίας».
Η έδρα δεν ενδιαφέρθηκε για όλ’ αυτά, όμως η νοσηλεύτρια υπήρξε σαφής. Οταν ο Γ. Γκουντούνας τη ρώτησε αν θεωρούσε σωστό να ανακρίνεται ένας τόσο βαριά ασθενής το βράδυ, στην αρχή προσπάθησε να αποφύγει την απάντηση, λέγοντας πως δεν ήταν δική της ευθύνη, γιατί αυτή είχε πάντοτε μόνο πρωινή βάρδια. Αν ήσασταν βράδυ θα το απαγορεύατε; τροποποίησε την ερώτηση ο συνήγορος. Και η κ. Κοκκινοπούλου απάντησε: «Στην ανώτατη δικαστική αρχή πώς θα μπορούσα να το απαγορεύσω, που είναι ο ανώτατος θεσμός της Δημοκρατίας;».
Απαντώντας σε ερωτήσεις της Γ. Κούρτοβικ η Ολ. Κοκκινοπούλου παραδέχτηκε ότι φοβόταν. Προσπάθησε να αποφύγει ερωτήσεις, ύστερα από την επομονή της συνηγόρου, όμως, παραδέχτηκε ότι ήξερε και αυτά που αρχικά δήλωνε ότι δεν ξέρει. Ηξερε για την απαγόρευση επισκεπτήριου στους συγγενείς (η ίδια είχε δηλώσει πως θεωρεί απαραίτητη την παρουσία των συγγενών και μάλιστα στη βάρδια της βάζει τους συγγενείς ακόμα και εκτός χρόνου επισκεπτηρίου), ήξερε για την παραίτηση του δικηγόρου του Σάββα, επειδή δεν του επέτρεπαν να επισκεφτεί τον πελάτη του.
Κούρτοβικ: Ολα αυτά θεωρείται ότι δικαιολογούνταν, επειδή επρόκειτο για μια ειδική περίπτωση;
Κοκκινοπούλου: Κάθε άνθρωπος πρέπει να έχει από την Πολιτεία αυτό που προβλέπουν οι νόμοι.
Κούρτοβικ: λα αυτά ήταν σύμφωνα με το νόμο;
Κοκκινοπούλου: Οχι.
Κούρτοβικ: Σας ενοχλούσαν;
Κοκκινοπούλου: Μ’ ενοχλούσαν.
Κούρτοβικ: Αντιδράσατε;
Κοκκινοπούλου: Τι έπρεπε να κάνω; Να φωνάξω, να βγω στις εφημερίδες; Εγώ μια νοσηλεύτρια είμαι. Είναι και ο τύπος μου να μην αντιδρώ.
Στο σημείο αυτό, επειδή η κατάθεση δεν πήγαινε όπως θα την ήθελαν, άρχισε ένα μπαράζ παρεμβάσεων από τον πρόεδρο και την εισαγγελέα. Εφτασαν στο σημείο να πουν στη συνήγορο ότι ρωτάει τη μάρτυρα για το συναισθηματικό της κόσμο! Οι παρεμβάσεις αυτές –επιβεβαιωτικές των όσων γράψαμε παραπάνω για τη ντροπή του νομικού τους πολιτισμού- εξόργισαν τη Γ. Κούρτοβικ, η οποία παραιτήθηκε από τις υπόλοιπες ερωτήσεις της. Παρενεβλήθη με μερικές ερωτήσεις ο Χρ. Ξηρός και η συνήγορος επανήλθε και ολοκλήρωσε στη συνέχεια, γιατί χρειάστηκε να ηρεμήσει μετά την πρόκληση της έδρας.
Η εξέταση των εργαζόμενων του Ευαγγελισμού έκλεισε με μια δήλωση του Δ. Κουφοντίνα, το πλήρες κείμενο της οποίας είναι το εξής:
«Ενας αντάρτης, ένας επαναστάτης, που αγωνίζεται εναντίον της εξουσίας, γνωρίζει πολύ καλά ότι όταν θα πέσει στα χέρια της, γι’ αυτόν δεν θα ισχύσει κανένας νόμος, κανένα σύνταγμα. Ξέρει τι θ’ αντιμετωπίσει και είναι προετοιμασμένος γι’ αυτό. Η εικόνα που μας έδωσε ο κ. Πιταρίδης για τις 4 του μηνός, όταν αποσωληνώθηκε ο Σάββας, μας δείχνει ακριβώς αυτή την εικόνα. Εγώ αναγνωρίζω, δηλαδή, το Σάββα που ήξερα. Εχει τα εξής χαρακτηριστικά. Πρώτον αρνείται να πει τα’ όνομά του. Δεύτερον , αρνείται να πιει νερό. Κι εγώ, όταν βρέθηκα στην Ασφάλεια, παρ’ ‘όλες τις ευγενείς προσφορές τους, δεν ήπια νερό. Είναι χαρακτηριστικό αυτό. Τρίτον, τσακίζει τα σωληνάκια, για να διακόψει τη ροή των φαρμάκων στο σώμα του. Τέταρτον, προσπαθεί να παραπλανήσει για το τι συνέβη. Ολ’ αυτά είναι χαρακτηριστικά ενός επαναστάτη, που ξέρει που βρίσκεται, ξέρει ποιοι είναι οι φίλοι του, ξέρει ποιοι είναι οι εχθροί του. Αυτή την εικόνα τη γνωρίζω και την αναγνωρίζω. Την εικόνα που μας δίνει πάλι ο κ. Πιταρίδης στις 9 του μηνός, ενός ανθρώπου που έχει κάνει πια φίλους τους εχθρούς του και λέει πόσο θέλει να πάει διακοπές με το φίλο του το Στέλιο, και έχει κάνει εχθρούς τους συντρόφους του, διότι φοβάται μην τον εκτελέσουν, αυτό το Σάββα εγώ δεν τον γνωρίζω και δε μπορώ να τον αναγνωρίσω. Το ερώτημα είναι τι μεσολάβησε ανάμεσα στις δύο αυτές εικόνες. Νομίζω ότι η κοινή λογική εδώ μπορεί να μας δώσει απάντηση. Λέω παρενθετικά ότι γι’ αυτά τα ζητήματα η Αριστερά έχει θέσεις, έχει απόψεις. Δεν θ’΄αναφερθώ εδώ πέρα και τώρα σ’ αυτό το ζήτημα. Το ερώτημα, λοιπόν, για να επανέλθω, είναι τι μεσολάβησε για να έχουμε αυτή την αλλαγή. Και πάλι λέω ότι η κοινή λογική μπορεί να απαντήσει και να πει, ότι μια εξουσία η οποία επί τριάντα χρόνια αντιμετωπίζει μια ένοπλη οργάνωση η οποία καταρρακώνει το κύρος της, όταν πιάσει πλέον ένα μέλος της, θα κάνει τα αδύνατα δυνατά, θα χρησιμοποιήσει όλα τα μέσα για να πάρει αυτό που θέλει. Αυτό μας το λέει η κοινή λογική.
Τώρα, εσείς – θα έρθω στο ζήτημα της δικής σας ευθύνης εδώ- πώς θα πάρετε απόφαση ότι δεν χορηγήθηκαν ουσίες στο Σάββα; Θα μπορούσατε να την πάρετε. Όμως, υπάρχουν κάποια αντικειμενικά δεδομένα. Σας ανέφερε η κ. Κούρτοβικ την πραγματική κατάσταση της υγεία του. Εχω εδώ και μια φωτογραφία, από το πώς ήταν στην Εντατική, λίγο πριν την αποσωλήνωσή του, παρακαλώ να τη δείτε –βέβαια δείχνει μόνο το πρόσωπό του. Σας το είπε πολύ καλά και η κ. Κούρτοβικ. Διάβασε δηλαδή την περιγραφή της κατάστασής του από τους γιατρούς. Εχουμε έναν πολυτραυματία, ετοιμοθάνατο, σε κρίσιμη κατάσταση, ο οποίος είναι απομονωμένος, είναι με δεμένα τα μάτια –δε βλέπει, όπως κατέθεσαν εδώ οι γιατροί- έχει αισθητηριακή απομόνωση, δηλαδή, ανακρίνεται συνεχώς και ολονυχτίως από δύο ανακριτές, οι οποίοι ξέρουν τη δουλειά τους, αυτή είναι η δουλειά τους, να ασκούν όση σωματική και ψυχολογική βία χρειάζεται, απομονωμένος από τους συγγενείς του, απομονωμένος, χωρίς επαφή με δικηγόρο. Αυτό το πράγμα συνιστά εξ αντικειμένου βασανιστήριο. Δε νομίζω ότι στην ελληνική γλώσσα υπάρχει άλλη λέξη για να το περιγράψει. Πρόκειται δηλαδή πραγματικά εξ αντικειμένου για βασανιστήρια. Αυτά τα βασανιστήρια το πρωτόδικο δικαστήριο τα νομιμοποίησε με την απόφασή του. Και έρχομαι στην ευθύνη σας, γιατί και σεις καλείστε να τα νομιμοποιήσετε, ανοίγοντας δρόμουςε για παρόμοιες πρακτικές στο μέλλον. Θα το κάνετε;».
Ακολούθησαν σχόλια των συνηγόρων Α. Κωνσταντάκη, Γ. Γκουντούνα και Γ. Κούρτοβικ που συνοδεύτηκαν από αιτήματα για κλήση και άλλων γιατρών καθώς και συγγενών του Σάββα να καταθέσουν. Η εισαγγελέας πρότεινε την απόρριψη του αιτήματος με το… κορυφαίο επιχείρημα ότι καταθέσεις υπάρχουν μόνο μετά τις 11 Ιούλη και το δικαστήριο δεν το ενδιαφέρει αν έγιναν συνομιλίες πριν! (Αλήθεια, υπάρχει τέτοιος δικονομικός όρος; Συνομιλίες; Πάντα στην πρωτοπορία η κ. Κουτζαμάνη). Οσο για τους συγγενείς του Σάββα, αυτοί μπορούν να κληθούν ως μάρτυρες υπεράσπισης!
