Μερικές πρώτες επισημάνσεις για τις προχτεσινές ανακοινώσεις του Τραμπ για την επιβολή οριζόντιων δασμών σε όλα τα προϊόντα που εισάγονται στις ΗΠΑ.
Πρέπει, καταρχάς, να διαχωρίσουμε την ουσία της οικονομικής/αντιπαράθεσης από το αλλοπρόσαλλο στιλ του Τραμπ. Ο τελευταίος επανέλαβε τα γνωστά συνθήματά του, με τα οποία σαγηνεύει το καθυστερημένο αμερικάνικο ακροατήριο: «Σήμερα είναι μέρα ανεξαρτησίας», «να κάνουμε την Αμερική πλούσια ξανά» και τα παρόμοια. Εδειχνε και κάτι τεράστιες πινακίδες και έπαιρνε πόζες σαν τον Μωυσή που κρατάει τις πέτρες του σε παλιές χολιγουντιανές ταινίες.
Aνακοινώνοντας δασμούς που ποικίλουν από χώρα σε χώρα (20% για την ΕΕ, 10% για τη Βρετανία, 34% για την Κίνα, 17% για το Ισραήλ, 24% για την Ιαπωνία, 25% για τη Νότια Κορέα, 26% για την Ινδία), ο Τραμπ δήλωσε πως είναι «γενναιόδωρος», γιατί οι δασμοί που ανακοίνωσε είναι οι μισοί σε σχέση με αυτούς που επιβαρύνουν τα αμερικάνικα προϊόντα που εξάγονται εκτός ΗΠΑ. Ισχυρίστηκε ότι οι ΗΠΑ ήταν ο μεγάλος χαμένος του «ελεύθερου εμπόριου», γιατί «όλοι εκμεταλλεύτηκαν την Αμερική και πλούτισαν σε βάρος της επί δεκαετίες». Οπως είπε, στο εμπόριο «συχνά ο φίλος αποδεικνύεται χειρότερος από τον εχθρό». Οι δε ευρωπαίοι «είναι πολύ σκληροί, πολύ, πολύ σκληροί έμποροι». «Σκέφτεστε την ΕΕ πολύ φιλική. Μας κλέβουν», είπε με το δικό του μοναδικό ύφος.
Πολλοί αστοί οικονομολόγοι έσκισαν τα πτυχία τους. Γιατί πάσχιζαν να βρουν με ποιο οικονομικό μοντέλο οι οικονομικοί σύμβουλοι του Τραμπ υπολόγισαν τους δασμούς που οι άλλες χώρες βάζουν στα αμερικάνικα προϊόντα, για να καταλήξει ο «γενναιόδωρος» Τραμπ να βάλει τους μισούς δασμούς στα δικά τους προϊόντα και χρειάστηκε να περάσουν ώρες μέχρι να καταλάβουν ότι το «μαθηματικό μοντέλο» ήταν απλό σαν το αυγό του Κολόμβου. Και είναι σίγουρο ότι το σκέφτηκε ο ίδιος ο Τραμπ, γιατί κανένας οικονομολόγος δε θα έβαζε την υπογραφή του κάτω από μια ηλιθιότητα. Τι έκανε; Επαιρνε το εμπορικό έλλειμμα των ΗΠΑ με κάποια χώρα ή ομάδα χωρών (π.χ. Κίνα ή ΕΕ), το διαιρούσε με τις εξαγωγές της συγκεκριμένης χώρας ή ομάδας χωρών με τις ΗΠΑ, και το πηλίκο ήταν οι δασμοί που υποτίθεται ότι μπαίνουν στα αμερικάνικα προϊόντα!
Για παράδειγμα, το εμπορικό έλλειμμα των ΗΠΑ με την Κίνα το 2024 ήταν 295 δισ. δολάρια. Οι κινέζικες εξαγωγές στις ΗΠΑ ήταν 438 δισ. δολάρια. Διαιρώντας το 295 διά 438 έχουμε 0,67, άρα η Κίνα επιβάλλει δασμούς 67% στα αμερικάνικα εμπορεύματα και ο «γενναιόδωρος» Τραμπ αποφάσισε να επιβάλει δασμούς 34% στα κινέζικα εμπορεύματα! Στο εμπόριο με την ΕΕ οι ΗΠΑ είχαν το 2024 έλλειμμα 198 δισ. δολάρια, ενώ οι εξαγωγές από την ΕΕ στην ΗΠΑ διαμορφώθηκαν σε 531 δισ. δολάρια. Με τη διαίρεση βγαίνει 0,37, άρα η ΕΕ επιβάλλει δασμούς 37% στα αμερικάνικα εμπορεύματα και ο «γενναιόδωρος» Τραμπ αποφάσισε να επιβάλει δασμούς 20% στα εμπορεύματα προέλευσης ΕΕ!
Δεν χρειάζεται να είσαι αστός οικονομολόγος, αρκεί να είσαι άνθρωπος με απλή λογική για να καταλάβεις ότι αυτός ο υπολογισμός είναι χειρότερος από το μπακαλίστικο «τρεις το λάδι, τρεις το ξύδι, έξι το λαδόξυδο». Από τον παραλογισμό του «μαθηματικού μοντέλου» Τραμπ, όμως καταλαβαίνεις ότι αυτό το πράγμα δεν μπορεί να σταθεί σε οποιαδήποτε επαναδιαπραγμάτευση των εμπορικών σχέσεων μεταξύ ιμπεριαλιστικών χωρών. Αυτοί που θα καθήσουν να επαναδιαπραγματευτούν θα είναι υπουργοί που θα συνοδεύονται από ομάδες οικονομολόγων, δε θα είναι ο Τραμπ μ’ εκείνον τον κερασφόρο «Μπλέικ» που είχε εισβάλει στο Καπιτώλιο και τα ‘κανε μαντάρα.
Για το γεγονός ότι όλος ο πλανήτης και ιδιαίτερα οι χώρες-μέλη του ΝΑΤΟ κατακλύζεται από τα οπλικά συστήματα των αμερικάνικων μονοπωλίων του στρατιωτικού βιομηχανικού συμπλέγματος δεν είπε κουβέντα ο Τραμπ. Ούτε για τις Big Tech αμερικάνικες επιχειρήσεις, όπως η Google, η Apple, η ΜΕΤΑ και άλλες, που δρουν μονοπωλιακά σε όλο τον κόσμο και έχουν κάνει το αμερικάνικο ισοζύγιο πώλησης υπηρεσιών να εκτιναχτεί σε πρωτοφανή ύψη. Και βέβαια, δεν είπε τίποτα για τους «ραντιέρηδες» του αμερικάνικου μονοπωλιακού καπιταλισμού, που απομυζούν ολόκληρες οικονομίες με την εξαγωγή κεφαλαίου που επενδύεται σε επιχειρήσεις ή σε δάνεια προς κράτη.
Στο λόγο του Τραμπ θέση είχε μόνο το εμπορικό έλλειμμα των ΗΠΑ, που ξεπερνά τα 900 δισ. δολάρια. Αυτή ήταν και η μοναδική αλήθεια πουείπε. Ομως δεν είναι καθόλου παράλογο να έχει εμπορικό έλλειμμα μια ισχυρή μονοπωλιακή δύναμη. Είναι αποτέλεσμα του παρασιτισμού του μονοπωλιακού καπιταλισμού, που στις ΗΠΑ είναι ο πιο ανεπτυγμένος παγκόσμια και κατά συνέπεια ο πιο παρασιτικός. Οι αμερικανοί κεφαλαιούχοι, μέσω των πανίσχυρων funds που συγκροτούν, επιδίδονται σε εξαγωγή κεφαλαίου και παίρνουν το κέρδος τους «κουρεύοντας κουπόνια», όπως το περιγράφει ο Λένιν στο κλασικό έργο του «Ιμπεριαλισμός, ανώτατο στάδιο του καπιταλισμού». Συστήνουμε ανεπιφύλακτα την ανάγνωση αυτού του έργου, μέσω της οποίας θα λυθούν απορίες και θα απαντηθούν ερωτήματα.
Η πρωτοκαθεδρία της εξαγωγής κεφαλαίου έναντι της εξαγωγής εμπορευμάτων δεν σημαίνει πως μια ιμπεριαλιστική χώρα δεν ενδιαφέρεται για την παραγωγική της βάση και τα συμφέροντα των καπιταλιστών που έχουν επενδύσει σ’ αυτήν. Αυτό ακριβώς κάνει τώρα ο Τραμπ, μετά από εισήγηση της ομάδας των καπιταλιστών που αποτελούν τους συμβούλους του. Το ότι το κάνει με το δικό του αλλοπρόσαλλο τρόπο μάλλον σε καλό του αμερικάνικου μονοπωλιακού καπιταλισμού θα βγει, διότι η τακτική Τραμπ έχει τα χαρακτηριστικά ενός αμερικάνικου οικονομικού blitz krieg.
Ο Τραμπ το έκανε πρώτα με το Μεξικό και τον Καναδά. Ανακοίνωσε δασμούς για τις δύο αυτές χώρες, τους οποίους δεν εφάρμοσε, καθώς τους αντάλλαξε με πολιτικά ανταλλάγματα. Τώρα ανακοινώνει δασμούς για όλες τις χώρες του κόσμου και την ίδια στιγμή τις καλεί να καθήσουν στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων, για πολλές παρτίδες σκληρού πόκερ.
«Ο πρόεδρος είναι πάντα πρόθυμος να δεχτεί ένα τηλεφώνημα, πάντα πρόθυμος για μια καλή διαπραγμάτευση, αλλά είναι πολύ επικεντρωμένος στο να διορθώσει τα λάθη του παρελθόντος», δήλωσε η εκπρόσωπος του Λευκού Οίκου, Καρολάιν Λέβιτ, λίγες ώρες προτού ο Τραμπ δώσει το σόου του ΜΑWA (Make Amerika Welth Again – Να ξανακάνουμε την Αμερική πλούσια). Και για ξεκάρφωμα, για να μην θεωρηθεί ότι οι δασμοί είναι μπλόφα του Τραμπ, προεξόφλησε ότι οι δασμοί «δεν πρόκειται να αποτύχουν. Θα πετύχουν. Ο πρόεδρος έχει μια λαμπρή ομάδα συμβούλων που μελετούν αυτά τα θέματα εδώ και δεκαετίες, και επικεντρωνόμαστε στην αποκατάσταση της χρυσής εποχής της Αμερικής και στην ανάδειξη της Αμερικής σε κατασκευαστική υπερδύναμη».
Και ο αμερικανός υπουργός Οικονομικών, Σκοτ Μπέσεντ, άφησε να εννοηθεί ότι οι δηλώσεις του Τραμπ είναι διαπραγματευτικό χαρτί, όπως συνέβη με το Μεξικό, η πρόεδρος του οποίου δεσμεύτηκε να φυλάξει τα αμερικανομεξικανικά σύνορα ώστε να μην περνούν στις ΗΠΑ μετανάστες από τη Λατινική Αμερική. Τον κύκλο έκλεισε ο ίδιος ο Τραμπ, λέγοντας στους δημοσιογράφους μέσα στο Αir Force One, που τον μετέφερε από την Ουάσιγκτον στο Μαϊάμι, ότι περιμένει τηλεφωνήματα για ν’ αρχίσει διαπραγματεύσεις!
Ο Κιρ Στάρμερ είναι ο πρώτος που ανακοίνωσε ότι ετοιμάζεται να καθήσει στο τραπέζι του πόκερ. Εξέφρασε ανακούφιση για το ότι οι δασμοί στο Ηνωμένο Βασίλειο είναι 10%, καμάρωσε ότι αυτή η ευμενής μεταχείριση είναι αποτέλεσμα της δικής του πολιτικής έναντι των ΗΠΑ και ανακοίνωσε ότι προετοιμάζεται για να διαπραγματευτεί μια διμερή συμφωνία με τις ΗΠΑ. Μάλλον φτύνει τον κόρφο του που δεν εκδήλωσε δημόσια την επιθυμία του για επιστροφή της Βρετανίας στην ΕΕ (πάντα αυτός και η πλειοψηφία των Εργατικών ήταν ενάντια στο Brexit). Οι υπέρμαχοι του Brexit πλέουν σε πελάγη ευτυχίας, γιατί η Βρετανία δε δεσμεύεται από την ΕΕ και μπορεί να διαπραγματευτεί μια διμερή συμφωνία με τις ΗΠΑ, που θα ευνοήσει τις εξαγωγές των εμπορευμάτων της και θα προσελκύσει κεφάλαια που θα επενδυθούν στη βιομηχανία της.
Οι υπόλοιποι ευρωπαίοι ιμπεριαλιστές δεν περιμένουν, βέβαια, να τους εκπροσωπήσει η Φον ντερ Λάιεν, η οποία είναι τόσο… οξυδερκής ώστε μόλις επανεκλέχτηκε ο Τραμπ ζήτησε να αγοράσει η ΕΕ περισσότερο αμερικανικό LNG, ακολουθώντας μια καρικατούρα πολιτικής «κατευνασμού». Οι πρώτες απαντήσεις δόθηκαν από υπουργούς της Γερμανίας και της Γαλλίας και από τον πρόεδρο της ιταλικής ένωσης των βιομηχάνων και τραπεζιτών, Confindustria, (η κυβέρνηση Μελόνι δεν είπε κουβέντα, αλλά σίγουρα θα πει τις επόμενες μέρες). Δεν είναι τυχαίο ότι οι επικεφαλής των ευρωπαϊκών ιμπεριαλιστικών χωρών δεν τοποθετήθηκαν οι ίδιοι. Ηθελαν να συγκρατήσουν τον «πανικό των χρηματιστηρίων», στα οποία οι μεγάλοι παίχτες έστησαν πάρτι σήμερα.
Αφού άφησε να περάσει μια μέρα, ο Μακρόν μίλησε για «βάναυσους και αβάσιμους δασμούς» και προέτρεψε τους ηγέτες όλων των χωρών του κόσμου (όχι μόνο της ΕΕ) να παραμείνουν ενωμένοι (είναι ενωμένοι;) και να μην μπουν στον πειρασμό «να απαντήσουν κατά μόνας».
Ψύχραιμη ήταν η τοποθέτηση της επικεφαλής της ΕΚΤ, Κριστίν Λαγκάρντ, που δήλωσε ότι αυτό που έρχεται «θα είναι αρνητικό σε όλο τον κόσμο, και η πυκνότητα και η διάρκεια του αντίκτυπου θα ποικίλλουν ανάλογα με το εύρος, τα προϊόντα που θα στοχοποιηθούν, πόσο θα διαρκέσει και αν θα υπάρξουν διαπραγματεύσεις ή όχι». «Αν η Ευρώπη τροφοδοτήσει την αντιπαράθεσή της με τις ΗΠΑ, η Κίνα θα επωφεληθεί από αυτό», κατέληξε η Λαγκάρντ, εκφράζοντας την ελπίδα ότι η ΕΕ θα παραμείνει ενωμένη στην προσέγγισή της απέναντι στις ΗΠΑ. Ο Μακρόν θέλει όλες τις χώρες «ενωμένες», η Λαγκάρντ θέλει «ενωμένες» μόνο τις χώρες της ΕΕ και θεωρεί την Κίνα τον πιο επικίνδυνο ανταγωνιστή.
Υπογραμμίσαμε παραπάνω τις… μαγικές λέξεις. Η Λαγκάρντ μίλησε στο ίδιο μήκος κύματος με την εκπρόσωπο του Λευκού Οίκου. «Negotiate, baby, negotiate» (διαπραγματεύσου, μωρό μου, διαπραγματεύσου), όπως θα έλεγε ο Τραμπ. Το ερώτημα είναι αν ο γερμανογαλλικός άξονας θ’ αποφασίσει να διαπραγματευτεί για όλη την ΕΕ «πακέτο» ή αν στην ιμπεριαλιστική σύμπραξη της Δυτικής Ευρώπης θα επικρατήσουν φυγόκεντρες τάσεις, λόγω των διαφορετικών συμφερόντων καθεμιάς από τις ιμπεριαλιστικές δυνάμεις που τη συγκροτούν.
Ποιος προστατευτισμός;
Σπάει ο Τραμπ το «διεθνές ελεύθερο εμπόριο»; Εχουμε επιστροφή στον προστατευτισμό, όπως δήλωσε ο Μητσοτάκης και επανέλαβε σαν ηχώ ο (παντελώς άσχετος περί τα οικονομικά) Πιερρακάκης;
Σε ποιον τα πουλάνε αυτά; Αν η λεγόμενη «παγκοσμιοποίηση» έχει ως βασικό της πυλώνα το ελεύθερο εμπόριο, τότε γιατί η Κομισιόν παίρνει συνεχώς αποφάσεις μπλοκαρίσματος κινέζικων εξαγωγών εμπορευμάτων και εξαγορών ευρωπαϊκών επιχειρήσεων από κινέζικα κεφάλαια; Αυτά τα μέτρα τα βαφτίζουν «αντιντάμπινγκ», αλλά δεν είναι καθόλου δύσκολο να αντιληφθεί κανείς ότι είναι μέτρα άμυνας του μονοπωλιακού κεφάλαιου των ευρωπαϊκών ιμπεριαλιστικών αγορών από τις επιθετικές κινήσεις του (πιο ακμαίου στη σημερινή φάση) κινέζικου μονοπωλιακού κεφάλαιου. Ο Τραμπ δεν κάνει τίποτα διαφορετικό απ’ αυτό που κάνουν στους κινέζους ιμπεριαλιστές οι ευρωπαίοι ιμπεριαλιστές.
Αν έχει καταργηθεί ο προστατευτισμός και υπάρχει ελεύθερο εμπόριο, γιατί η ΕΕ υπογράφει συμφωνίες με χώρες ή ομάδες χωρών, όπως ο Καναδάς, οι χώρες του νότου της Αφρικής κ.ά.; Μάλιστα, για να προωθήσει αυτές τις συμφωνίες και να μπορεί το ευρωπαϊκό μονοπωλιακό κεφάλαιο να εξαχθεί και να τοποθετηθεί κερδοφόρα σε χώρες του λεγόμενου τρίτου κόσμου, όπως και να κατακλυστούν οι αγορές αυτών των χωρών από ευρωπαϊκά βιομηχανικά εμπορεύματα, η ΕΕ άνοιξε την αγορά της στα φτηνά αγροτικά προϊόντα αυτών των χωρών και χαντάκωσε την ευρωπαϊκή αγροτική παραγωγή.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ
Το ρήμαγμα της αγροτικής παραγωγής σε αριθμούς
Μάλιστα, στο πλαίσιο αυτών των οικονομικών συμφωνιών, έχουν ξεπαστρευτεί ΠΟΠ αγροτικά εμπορεύματα των εξαρτημένων χωρών της ΕΕ, όπως π.χ. η ελληνική Φέτα, που αντιπροσωπεύει σε αξία το 70% των εξαγωγών ελληνικών τυριών. Τι είναι πιο βλαπτικό για τους λαούς, οι δασμοί στα αμερικάνικα προϊόντα ή η καταστροφή της αγροτικής οικονομίας και το μαζικό ξεκλήρισμα της φτωχής αγροτιάς, στο βωμό των σχεδιασμών του μονοπωλιακού κεφαλαίου των ιμπεριαλιστικών χωρών της ΕΕ;
Νέα φάση σε ένα διαρκή πόλεμο
Θα δούμε πώς θα εξελιχτούν τα πράγματα στις διαπραγματεύσεις που επιδιώκει η διοίκηση Τραμπ, ώστε να εξασφαλίσει ευνοϊκότερους όρους για την αμερικάνικη παραγωγή («η χώρα μας διαθέτει μία από τις πιο συγκεντρωμένες και ανταγωνιστικές οικονομίες παγκοσμίως», όμως «πάρα πολλές ξένες χώρες κρατούν τις αγορές τους κλειστές στις αμερικανικές εξαγωγές. Πρόκειται για μια ιδιαίτερα άδικη πρακτική», είπε η εκπρόσωπος του Λευκού Οίκου).
Το σημειώνουμε επειδή τα πράγματα δεν είναι σαν τις πλάκες με τις δέκα εντολές του Μωυσή. Πρόκειται για πολυπαραγοντικό ζήτημα. Για παράδειγμα, στις ίδιες τις ΗΠΑ, η βιομηχανική παραγωγή θα υποστεί πλήγμα από την αύξηση των δασμών, στο μέτρο που εισάγει πρώτες ύλες ή εξαρτήματα ή ημικατεργασμένα εμπορεύματα από τρίτες χώρες. Δεν μπορεί η αμερικάνικη παραγωγή να εξασφαλίσει άμεσα την εντός ΗΠΑ παραγωγή πρώτων υλών όπως ο χάλυβας ή ανταλλακτικών και ημικατεργασμένων εμπορευμάτων που εισάγει από την Κίνα, την Ινδία, τη Βραζιλία ή τις άλλοτε «τίγρεις της Ασίας».
Οι δασμοί που εξήγγειλε ο Τραμπ με το σόου στον κήπο των ρόδων του Λευκού Οίκου δεν μπορούν να σταθούν. Οι εξαγγελίες Τραμπ αποτελούν απλά το εναρκτήριο λάκτισμα για ένα γύρο σκληρών διαπραγματεύσεων σ’ έναν εμπορικό πόλεμο που κρατάει πολλές δεκαετίες και που ποτέ δεν σταμάτησε, ούτε πρόκειται να σταματήσει.
Ακούς τον Μητσοτάκη να δηλώνει ότι οι δασμοί που ανακοίνωσε ο Τραμπ αποτελούν μια «κολοσσιαίας διάστασης στροφή στην οικονομική πολιτική, στη διεθνή εμπορική πολιτική των ΗΠΑ», ότι αποτελούν «ιστορική στροφή στον προστατευτισμό και μια πολύ απότομη αλλαγή στον τρόπο με τον οποίο το παγκόσμιο οικονομικό σύστημα έχει λειτουργήσει εδώ και πολλές δεκαετίες», και αναρωτιέσαι: είναι οικονομικά αναλφάβητος και ανιστόρητος ή απλά προσπαθεί να φοβίσει τον ελληνικό λαό;
Για να μην πάμε σε παλαιότερες εποχές, θα διατρέξουμε γρήγορα την ιστορία του εμπορικού πολέμου μετά τον Β’ παγκόσμιο πόλεμο.
Οταν ιδρύθηκε το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο (ΔΝΤ) θεσπίστηκε και ένα Γραφείο στον ΟΗΕ με ταμπέλα «Γενική Συμφωνία Δασμών και Εμπορίου». Τα αρχικά έγιναν γνωστά ως GATT. Στόχος της GATT ήταν να δημιουργήσει συνθήκες συνεννόησης ανάμεσα στις αστικές και ιμπεριαλιστικές κυβερνήσεις ώστε να «απελευθερωθεί» το διακρατικό εμπόριο. Στην πραγματικότητα δεν έψαχναν απελευθέρωση του εμπόριου, αλλά ρύθμιση του εμπορικού ανταγωνισμού, για να μην ξεσπούν ανοιχτοί πόλεμοι.
Η GATT πέρασε από διάφορες φάσεις διαπραγματεύσεων. Πότε κατέληγαν σε συμφωνίες (οι οποίες αφορούσαν μόνο τα κράτη που συμμετείχαν στη GATT) και πότε ο εμπορικός ανταγωνισμός μετατρεπόταν σε εμπορικό πόλεμο. Οι φάσεις των διαπραγματεύσεων της GATT ονομάζονταν «γύροι». Είχαμε το γύρο της Γενεύης (1954), το γύρο του Ντίλον (από το όνομα του αμερικανού υπουργού Οικονομικών που πήρε τη σχετική πρωτοβουλία και μετά το γύρο του Κένεντι (1963-67). Ο τότε αμερικανός πρόεδρος πρότεινε αμοιβαία μείωση των δασμών εισαγωγών κατά 50%, μετά από μια τετραετία κατάφεραν να συμφωνήσουν σε μείωση 35%, αλλά μόνο για μια πενταετία (1967-72).
Ξέσπασε η πετρελαϊκή κρίση, έσπασε η συμφωνία. Στο μεταξύ, αναδύθηκε ως βιομηχανική δύναμη η Ιαπωνία. Ετσι, αρχίζει ο γύρος του Τόικο (1973-79). Μέσα από σκληρές διαπραγματεύσεις, εν μέσω ενός ακόμα πιο σκληρού εμπορικού πολέμου, οι χώρες (είχαν αυξηθεί σε 102) του γύρου του Τόκιο κατέληξαν σε μείωση των δασμών εισαγωγής κατά 33%. Πάλι για περιορισμένη χρονική περίοδο (1980-86). Ακολούθησε ο γύρος της Ουρουγουάης, με τη συμμετοχή περισσότερων χωρών, που κράτησε οχτώ χρόνια (1986-94) και κατέληξε στη διεύρυνση των προϊόντων και υπηρεσιών της GATT, η οποία μετονομάστηκε στο γνωστό μέχρι και σήμερα Παγκόσμιο Οργανισμό Εμπορίου (ΠΟΕ).
Ο ΠΟΕ υποτίθεται πως περιλάμβανε και ένα μηχανισμό διεθνούς διαιτησίας για την επίλυση των διαφορών μεταξύ των χωρών. Παραμύθια της Χαλιμάς. Η Γερμανία ισχυροποιήθηκε μετά την ενοποίηση, η Ρωσία ξανασήκωσε το ιμπεριαλιστικό μπόι της μετά την κατάρρευση του καθεστώτος του παλινορθωμένου (κρατικού) καπιταλισμού και την περίοδο κατάπτωσης του Γιέλτσιν και η ιμπεριαλιστική Κίνα προέβαλε στο διεθνές στερέωμα με αξιώσεις. Κανένας ΠΟΕ και κανένας μηχανισμός διεθνούς διαιτησίας δεν μπορούσε να σταματήσει τον εμπορικό πόλεμο που πλέον είχε περισσότερους παίχτες. Οι ιμπεριαλιστικές χώρες ομνύουν στην «παγκοσμιοποίηση» και την ίδια στιγμή διεξάγουν άγριο εμπορικό πόλεμο, χρησιμοποιώντας δασμολογικά και μη δασμολογικά μέσα, όπως τα μέτρα «αντιντάμπινγκ» της ΕΕ κατά της Κίνας.
Το 1996 άρχισε ο γύρος της Ντόχα. Σε αντίθεση με τους προηγούμενους γύρους κράτησε μόνο δύο χρόνια. Οι διαπραγματεύσεις κατέρρευσαν. Το δασμολογικό καθεστώς αφέθηκε στις διμερείς κρατικές συμφωνίες. Τότε άρχισε η ΕΕ να διαπραγματεύεται χωριστές συμφωνίες, όπως η CETA με τον Καναδά.
Αυτό που κάνει ο Τραμπ, λοιπόν, είναι να πυροδοτήσει ένα νέο γύρο παζαριών ανάμεσα στις ΗΠΑ και τις υπόλοιπες ιμπεριαλιστικές δυνάμεις, στο πλαίσιο του εμπορικού πολέμου που ποτέ δεν σταμάτησε. Θα υπάρξει μια απότομη όξυνση αυτού του πολέμου ή θα ακολουθήσουν πιο «ήπιες» τακτικές; Είναι νωρίς για να απαντηθεί με κατηγορηματικότητα αυτό το ερώτημα. Δεν πρέπει να ξεχνάμε, όμως, πως στο μονοπωλιακό στάδιο του καπιταλισμού η εξαγωγή εμπορευμάτων είναι σημαντικά υποδεέστερη από την εξαγωγή κεφαλαίου. Αμερικάνικο κεφάλαιο έχει εξαχθεί σε κάθε γωνιά του πλανήτη. Θα πλήξει η κυβέρνηση των ΗΠΑ τα συμφέροντα αυτού του κεφάλαιου, της ατμομηχανής του αμερικάνικου μονοπωλιακού καπιταλισμού; Σ’ αυτό μπορούμε να απαντήσουμε κατηγορηματικά: όχι.
Σε κάθε περίπτωση, τις συνέπειες της όποιας όξυνσης του εμπορικού πολέμου, είτε είναι σύντομος είτε τραβήξει σε χρόνο, θα τις πληρώσουν το προλεταριάτο και οι λαοί όλων των χωρών. Και των ιμπεριαλιστικών, όπως οι ΗΠΑ, και των μέσης καπιταλιστικής ανάπτυξης, όπως η Ελλάδα.
