Σύρος πρόσφυγας αυτοπυρπολήθηκε στη Μόρια της Λέσβου. Το περιστατικό συνέβη την προηγούμενη βδομάδα, λίγο αφού έφυγε, μετά από προγραμματισμένη επίσκεψη στο νησί, ο νέος υπουργός Μεταναστευτικής Πολιτικής Δημήτρης Βίτσας.
Πώς φτάνει ένας άνθρωπος που έχει επιζήσει ενός πολέμου και ενός παράνομου ταξιδιού από τη Συρία έως την Ελλάδα να αυτοπυρπολείται μέσα στον προσφυγικό καταυλισμό; Γιατί να επιλέξει αυτόν τον τρόπο; Γνωρίζει πολύ καλά ότι μπορεί να του στοιχίσει ακόμα και τη ζωή του ή να τον τραυματίσει σοβαρά. Αρα γιατί το κάνει;
Από το ρεπορτάζ προκύπτουν τα εξής.
Πρώτον, δεν πρόκειται για «μεμονωμένο περιστατικό». Αποτελεί πολύ συχνό φαινόμενο, ειδικά στο συγκεκριμένο νησί, και σημαντικό ρόλο παίζουν οι γενικότερες συνθήκες διαβίωσης καθώς κι ένα σύνολο άλλων παραγόντων, που υφίστανται ως αποτέλεσμα της σκληρής αντι-προσφυγικής πολιτικής της ΕΕ.
Δεύτερον, αφορμή για τέτοιου είδους πράξεις είναι σχεδόν κατ’ αποκλειστικότητα οι απορριπτικές αποφάσεις που εκδίδονται σωρηδόν από τα παραρτήματα της Υπηρεσίας Ασύλου (Αυτοτελή Κλιμάκια Ασύλου) των Κέντρων Υποδοχής και Ταυτοποίησης (ΚΥΤ) και αφορούν τα κατατεθειμένα αιτήματα ασύλου των προσφύγων. Για την ακρίβεια αφορούν τα αιτήματα ασύλου στο σκέλος του παραδεκτού τους. Δηλαδή, στο κατά πόσον «δικαιούται» ο κάθε πρόσφυγας να υποβάλει ένα αίτημα για διεθνή προστασία στην Ελλάδα και κατά πόσο η Ελλάδα είναι η αρμόδια χώρα για να το εξετάσει ή μπορεί να το παραπέμψει π.χ. σε τρίτο κράτος.
Στην πλειονότητα των περιπτώσεων, η σκληρή αντι-προσφυγική πολιτική της ΕΕ επιβάλλει να απορρίπτονται χωρίς δεύτερη σκέψη τα αιτήματα διεθνούς προστασίας ως προς το παραδεκτό τους. Η αισχρή αυτή τακτική, που στην πράξη αποτελεί επαναπροώθηση των προσφύγων εκτός Ελλάδας, αφορά κυρίως το «παιχνίδι» της ΕΕ (όπως εφαρμόζεται μέσω της Ελλάδας) με τη γείτονα Τουρκία. Δεδομένου ότι οι περισσότεροι πρόσφυγες «περνάνε» από αυτήν την πλευρά στα νησιά, η Ελλάδα απορρίπτει τα αιτήματά τους με το σκεπτικό ότι η Τουρκία θα πρέπει να θεωρηθεί ασφαλής τρίτη χώρα γι’ αυτούς και κατ’ επέκταση ν’ αναλάβει να εξετάσει τα αιτήματα διεθνούς προστασίας τους. Ετσι, οι πρόσφυγες «επιστρέφονται» με συνοπτικές διαδικασίες… «από ‘κει που ήρθαν».
Τρίτον, όλα τα παραπάνω θα πρέπει να συνδυαστούν με το απάνθρωπο μέτρο του γεωγραφικού περιορισμού, που εξακολουθεί να υφίσταται και να διατηρεί την ασφυκτική κατάσταση στα νησιά. Το μέτρο αυτό δε φαίνεται να αίρεται άμεσα (τουλάχιστον μέχρι στιγμής), διατηρώντας τα νησιά ως ανοιχτές φυλακές και κρατώντας τους πρόσφυγες παράνομα, αναιρώντας το βασικό δικαίωμά τους στην ελεύθερη μετακίνηση στη χώρα.
Ο νέος υπουργός που παρέλαβε τη σκυτάλη είναι «παλιά καραβάνα» στο αστικό πολιτικό σύστημα. Γι’ αυτό και η πρώτη του επίσκεψη στα μέρη αυτά δεν έφερε κανένα διαφορετικό μήνυμα. Ολα ήταν προδιαγεγραμμένα και απλά επιβεβαιώθηκαν.
Ο υπουργός μίλησε μεν για «πλάνο αποσυμπίεσης των νησιών», που όμως δεν έχει γνωστοποιηθεί με κανέναν τρόπο. Κάτι ψέλλισαν για τα μελλοντικά σχέδια του υπουργείου, αλλά επί της ουσίας τίποτα δεν έγινε σαφές σχετικά με τον τερματισμό του μαρτυρίου αυτού για τόσους χιλιάδες ανθρώπους. Συνομίλησε, επίσης, με τους εκλεγμένους της τοπικής αυτοδιοίκησης, που τον θεωρούν ένα πρόσωπο με το οποίο μπορούν να συνεργαστούν. Δεδομένου όμως ότι η τοπική κοινωνία «τραβιέται» όλο και περισσότερο προς ξενοφοβικές αντιλήψεις και ότι οι αντίστοιχοι τοπικοί πολιτευτές τις σιγοντάρουν, ενώ παράλληλα πρέπει να εξασφαλίσουν και το πολιτικό τους μέλλον, μπορούμε εύκολα να καταλάβουμε τι επιπτώσεις θα έχει αυτή η «συνεργασία».
Συμπέρασμα πρώτο: όλοι, τόσο η πολιτική ηγεσία του υπουργείου όσο και η τοπική αυτοδιοίκηση, κοιτούν τη «βολή» τους και μόνο. Η οποία (μιλώντας πάντα πολιτικά) αφορά το να μη δυσαρεστηθούν οι ψηφοφόροι. Οι ψηφοφόροι που, έχοντας γίνει και οι ίδιοι έρμαια των σκληρών πολιτικών, βλέπουν τους πρόσφυγες ως εχθρούς, κατηγορώντας τους ουσιαστικά ως υπεύθυνους για την κατάσταση που και οι ίδιοι βιώνουν.
Συμπέρασμα δεύτερο: η Ελλάδα παραμένει και θα παραμείνει μια απέραντη ανοιχτή φυλακή για τόσους βασανισμένους ανθρώπους που είναι θύματα ιμπεριαλιστικών πολέμων.
Το να αυτοπυρπολείσαι θα μπορούσε να είναι ίσως το σημείο μηδέν. Γιατί σημαίνει ότι υπ’ αυτές τις συνθήκες, αυτός είναι ο μόνος τρόπος που έχεις για να εκφράσεις την απελπισία που σε πιάνει όταν διαπιστώνεις ότι όλες οι πόρτες γύρω σου είναι ερμητικά κλειστές, γιατί αισθάνεσαι ότι σε έχουν οδηγήσει στο απόλυτο αδιέξοδο.
Γνωρίζουμε ότι η αλλαγή σκυτάλης που έγινε δε θα επιφέρει καμιά αλλαγή πολιτικής. Γιατί η πολιτική είναι χαραγμένη ήδη. Γνωρίζουμε ότι οι πρόσφυγες έχουν γίνει «ο σάκος του μποξ», η αρένα πάλης μεταξύ των ιμπεριαλιστικών κρατών. Γνωρίζουμε ότι αυτές οι καταστάσεις αλλάζουν μόνο αν παλέψει η εργατική τάξη στο πλευρό των προσφύγων. Αυτό που δε γνωρίζουμε είναι πότε θα ωριμάσουν οι συνθήκες για να διεκδικηθούν επιτέλους τα αυτονόητα.
