Λίβανος

Πόλεμος και Αντίσταση (1)

Με αφορμή τη διεθνή συνάντηση της Βηρυτού και την επίσκεψη που κάναμε στα νότια προάστια της πόλης και στο Νότιο Λίβανο την προηγούμενη βδομάδα, θα επιχειρήσουμε να παρουσιάσουμε τα όσα είδαμε και ζήσαμε στο μαρτυρικό Λίβανο και να κάνουμε μια γενική αποτύπωση της πολιτικής και της κοινωνικής κατάστασης στη χώρα. Φυσικά, μια σύντομη επίσκεψη δεν δίνει την δυνατότητα για ολοκληρωμένες αναλύσεις. Παρολαυτά μπορούμε να καταλήξουμε σε κάποια ασφαλή συμπεράσματα. Με πρώτο συμπέρασμα ότι τρεις μήνες μετά το τέλος του πολέμου η χώρα συνεχίζει να ζει με έντονες τις πληγές τις σιωνιστικής εισβολής, αλλά και έντονο το συναίσθημα της νίκης ενάντια σ’ έναν απ’ τους ισχυρότερους στρατούς του κόσμου. Ενα συναίσθημα που είναι δυνατό στις φτωχότερες τάξεις αλλά είναι άγνωστο κατά πόσο υπάρχει στις πλουσιότερες, σε μια χώρα που όσο εύκολο είναι να δεις τα σημάδια αυτού του πολέμου τόσο δύσκολο είναι να μη διαπιστώσεις τις έντονες κοινωνικές αντιθέσεις που επικρατούν.
 

Ενα κομμάτι γης με έκταση λίγο μικρότερη απ’ το ένα δέκατο της Ελλάδας και 4 εκατομμύρια κατοίκους είναι ο Λίβανος. Αυτή η μικρή και φτωχή χώρα, που ο δολοφονημένος δισεκατομμυριούχος πρωθυπουργός Ραφίκ Χαρίρι ονειρευόταν να την κάνει παράδεισο του τουρισμού και των τραπεζών, είναι ένα τεράστιο καζάνι αντιθέσεων. Το διαπιστώνεις όταν κινείσαι στην πρωτεύουσα. Η Βηρυτός, το πάλαι ποτέ «Παρίσι της Ανατολής», αριθμεί πάνω από 1.2 εκ. ανθρώπους (το ένα τρίτο περίπου του πληθυσμού της χώρας) και είναι 20 φορές πιο πυκνοκατοικημένη απ’ την Αττική. Σήμερα, τίποτα (εκτός απ’ το ιστορικό κέντρο που έφτιαξε ο Χαρίρι για να σουλατσάρουν οι τουρίστες) δε θυμίζει το «Παρίσι». Με έντονη στρατιωτική παρουσία (τανκς και ένοπλοι Λιβανέζοι στρατιώτες κάνουν εμφανή παντού την παρουσία τους, ιδιαίτερα το βράδυ) και πνιγμένη στις πανύψηλες πολυκατοικίες, η Βηρυτός θυμίζει αρκετά το κέντρο της Αθήνας, χωρίς όμως ίχνος φαναριών που να ρυθμίζουν την κυκλοφορία και με πολύ ψηλότερα και παλαιότερα κτίρια, συχνά πάνω από 10 ορόφους, που στέκονται το ένα πλάι στο άλλο σαν ένα δάσος από αποθήκες ανθρώπων. Αποθήκες άθλιες από τη μια, με εμφανή ορισμένες φορές τα σημάδια του δεκαπενταετή εμφυλίου (κι ας έχουν περάσει πάνω από 15 χρόνια από τότε), και πολυτελείς από την άλλη, που στεγάζουν τα γραφεία τραπεζών και επιχειρήσεων ενός άλλου Λιβάνου. Του Λιβάνου με τα ακριβά αυτοκίνητα και τζιπ, του Λιβάνου των πολυτελών ξενοδοχείων, μαγαζιών και κέντρων, που στέκονται πλάι στις εργατικές πολυκατοικίες και τα κακόγουστα κτίρια συνθέτοντας ένα σουρεαλιστικό παζλ.
 

Αυτό συμβαίνει όμως μόνο στο βορειοδυτικό τομέα της Βηρυτού. Λίγο πιο κάτω αυτό το παζλ εξαφανίζεται δίνοντας τη θέση του αποκλειστικά στη φτώχεια, με πολυκατοικίες το ίδιο πολυόροφες, με μικρομάγαζα εντελώς διαφορετικά και με παλαιστινιακά προσφυγικά στρατόπεδα. Στα τελευταία «ζουν» δεκάδες χιλιάδες άνθρωποι, στοιβαγμένοι στην κυριολεξία ο ένας πάνω στον άλλο, χωρίς στοιχειώδεις συνθήκες ασφάλειας και υγιεινής. Είναι ευτύχημα που στην περιοχή η λέξη σεισμός είναι άγνωστη, γιατί διαφορετικά οι καταστροφές που θα επέφερε θα ήταν πολλαπλάσιες του τελευταίου πολέμου με το Ισραήλ. Αυτή η περιοχή ήταν που χτυπήθηκε κατά κύριο λόγο απ’ τις ισραηλινές ρουκέτες που την έχουν μετατρέψει σε ένα σωρό από ερείπια.
 

Δεν είναι υπερβολή να υποστηρίξει κανείς ότι το 40% των νότιων προαστίων της Βηρυτού και το 80% του νότιου Λιβάνου είναι κατεστραμμένα απ’ τον πόλεμο των 33 ημερών. Το διαπιστώσαμε κι εμείς κατά την επίσκεψή μας στο Ντάχι, το προάστιο της Βηρυτού που τρεις μήνες μετά το τέλος του πολέμου εξακολουθεί να μαζεύει τα συντρίμμια του.
 

Θυμίζοντας τοπίο από την εποχή του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, το Ντάχι, το πολιτικό επίκεντρο της Χεζμπολά, παραμένει αδιάψευστος μάρτυρας της ισραηλινής βαρβαρότητας. Η Χεζμπολά έχει καταφέρει μόνο να μαζέψει τα περισσότερα συντρίμμια και να καθαρίσει την περιοχή που συνεχίζει παρολαυτά να έχει ζωή. Αυτοκίνητα διέρχονται κορνάροντας δίπλα απ’ τα γκρεμισμένα κτίρια και άνθρωποι εξακολουθούν να ζουν μέσα στα ερείπια. Το Αλ Μανάρ, ο τηλεοπτικός σταθμός της Χεζμπολά, παραμένει κατεστραμμένο. Το ίδιο κατεστραμμένα παραμένουν ολόκληρα οικοδομικά τετράγωνα στα οποία ο επισκέπτης συναντά αφίσες με τα πρόσωπα των Μαρτύρων, των ανθρώπων δηλαδή που σκοτώθηκαν αντιστεκόμενοι.
Ενα μνημείο έχει στηθεί για να θυμίζει σε ολόκληρο τον κόσμο τον πόλεμο και την αντίσταση. Αποτελείται από συντρίμμια και πλακάτ που γράφουν “Made in USA – The Divine Victory” (θεϊκή νίκη), “The new middle Beast”, “Εξυπνες βόμβες – βρόμικα μυαλά” και άλλα συνθήματα, μαζί με πολλές φωτογραφίες.
 

Εγκαταλείποντας τα νότια προάστια της Βηρυτού το σκηνικό αλλάζει. Τα πολυόροφα κτίρια δίνουν τη θέση τους σε μεγάλες εκτάσεις από μπανανοφυτείες και φοινικόδεντρα. Ο παραλιακός δρόμος προς το νότο διακόπτεται αρκετές φορές καθώς κατεστραμμένες γέφυρες που ξαναφτιάχνονται (εμείς μετρήσαμε τουλάχιστον επτά μεταξύ Βηρυτού και Τύρου) αναγκάζουν τα οχήματα να κινηθούν σε παρακαμπτήριες οδούς, δημιουργώντας συχνά μποτιλιάρισμα. Μποτιλιάρισμα που γίνεται αφόρητο τις Κυριακές που ο κόσμος βγαίνει κατά χιλιάδες απ’ την πρωτεύουσα (πολλοί πηγαίνουν στις βραχώδεις ακτές για να ψαρέψουν).
 

Τα σημάδια του πολέμου είναι περισσότερο έντονα όταν φτάνεις πλέον στα χωριά του Νοτίου Λιβάνου. Εκεί η καταστροφή είναι ολοσχερής. Ομως, όσο έκδηλη είναι η καταστροφή, τόσο εμφανής είναι η παρουσία της Χεζμπολά, όχι με ενόπλους (αυτοί δεν εμφανίζονται πουθενά) αλλά με τις αφίσες των Μαρτύρων στους στύλους και τις σημαίες που κυματίζουν σε ορισμένα σημεία. Σε αντίθεση με το χριστιανικό τομέα της Βηρυτού, που είναι γεμάτος με αφίσες του δολοφονημένου Χαρίρι και του γιου του καθώς και άλλων πολιτικών (με φόντο τη σκηνή της δολοφονίας τους), στο Νότο δεν υπάρχει ούτε μία τέτοια αφίσα. Διακριτική είναι και η παρουσία των δυνάμεων της UNIFIL, που δεν τολμά ούτε ν’ αγγίξει τη Χεζμπολά, η οποία όμως είναι προσεκτική και κρατά καλά κρυμμένο τον οπλισμό της.
 

Η περιήγησή μας σταμάτησε στο Αιτα Σάαμπ (Aita Ech Chaab), ένα χωριό που βρίσκεται μερικές εκατοντάδες μέτρα απ’ τα σύνορα με το Ισραήλ. Είναι δύσκολο να πιστέψει κανείς ότι σ’ αυτό το μέρος κατοικούσαν πάνω από 5.000 άνθρωποι (κατά την υπηρεσία του ΟΗΕ για τους πρόσφυγες, ο πληθυσμός έφτανε μέχρι και τους 13.000 κατοίκους τα καλοκαίρια). Σήμερα, μερικές οικογένειες μένουν κυριολεκτικά μέσα στα ερείπια και λίγα παιδιά περιφέρονται στους δρόμους.
Ηλεκτρικό δεν υπάρχει στους δρόμους (σε αντίθεση με τον κεντρικό δρόμο που συνδέει τα χωριά που είναι αρκετά ηλεκτροφωτισμένος) και οι ελάχιστες οικογένειες που κατοικούν φωτίζονται χρησιμοποιώντας γεννήτριες. Το χωριό έχει ισοπεδωθεί και θυμίζει τοπίο μετά από ένα πολύ ισχυρό σεισμό. Οπως μας ενημέρωσαν κάτοικοι, οι καταστροφές εκεί δεν έγιναν από πυραύλους ή ρουκέτες, αλλά απ’ τις ισραηλινές μπουλντόζες που είχαν έρθει μαζί με το στρατό.
 

Τα ισραηλινά τανκς «Μερκάβα» την πάτησαν καθώς δυσκολεύονταν να περάσουν από τους στενούς δρόμους που συνδέουν τα χωριά του Νοτίου Λιβάνου. Δρόμοι που περιβάλλονται από μια θαμνώδη βλάστηση και πολλά ελαιόδεντρα μέσα στα οποία κρύβονταν εύκολα οι μαχητές της Αντίστασης, που κατάφεραν να καταστρέψουν πάνω από 120 Μερκάβα.
Θα περάσει όμως καιρός για να επουλωθούν οι πληγές αυτού του πολέμου. Παρά το γεγονός ότι σε ορισμένα χωριά έχουν αρχίσει να ανακατασκευάζονται τα σπίτια, η ανοικοδόμηση αυτών των περιοχών δεν είναι καθόλου εύκολη υπόθεση. Και γίνεται ακόμα δυσκολότερη όταν η κυβέρνηση δεν δίνει δεκάρα, με συνέπεια όλο το βάρος της ανοικοδόμησης να πέφτει στις δυνάμεις της Αντίστασης και πρώτα απ’ όλα στην ίδια τη Χεζμπολά.
 

Στο επόμενο: Τα παλαιστινιακά στρατόπεδα της απόλυτης εξαθλίωσης κι η στάση των λιβανέζικων πολιτικών δυνάμεων απέναντι στους Παλαιστίνιους πρόσφυγες.