Τέσσερα χρόνια μετά την πλήρη ρήξη της Χαμάς με τη Φατάχ, που οδήγησε σε ντε φάκτο διχοτόμηση της παλαιστινιακής πολιτικής οντότητας (σε Λωρίδα της Γάζας και Δυτική Οχθη) και δυο μήνες μετά τη δέσμευση του παλαιστίνιου προέδρου Μαχμούντ Αμπάς ότι θα ξεκινήσει διάλογο με τη Χαμάς, μετά από διαδηλώσεις υπέρ της «εθνικής ενότητας» και στις δυο περιοχές, η υπογραφή της συμφωνίας «εθνικής συμφιλίωσης», την περασμένη Τρίτη στο Κάιρο, από τον Αμπάς και τον ηγέτη της Χαμάς Χάλεντ Μισάλ μοιάζει να βάζει τέλος σ’ αυτό τον διχασμό. Αυτό άλλωστε ανακοίνωσε κι ο ίδιος ο Αμπάς στην τελετή που ακολούθησε: «Ανακοινώνουμε στους Παλαιστίνιους ότι γυρίζουμε για πάντα την μαύρη σελίδα του διχασμού», συμπληρώνοντας ότι η Χαμάς «είναι μέρος του παλαιστινιακού λαού».
Η συμφωνία
Πριν σχολιάσουμε αυτή τη δήλωση, ας δούμε τα βασικά σημεία της συμφωνίας:
1. Σχηματισμός μεταβατικής παλαιστινιακής κυβέρνησης από ανεξάρτητους. Τα κύρια καθήκοντα της κυβέρνησης θα είναι η προετοιμασία για τις επερχόμενες εκλογές, η συμφιλίωση, η ανοικοδόμηση της Γάζας και η άρση του αποκλεισμού, η ενοποίηση των παλαιστινιακών θεσμών σε Δυτική Οχθη και Γάζα. Οι αποφάσεις που θα πάρει αυτή η κυβέρνηση δεν θα μπορούν να παρακωλυθούν από κανέναν, αλλά θα πρέπει να είναι σε συμφωνία με το προεδρείο της Εκτελεστικής Επιτροπής της ΟΑΠ. 2. Προκήρυξη βουλευτικών και προεδρικών εκλογών καθώς και εκλογών για το Παλαιστινιακό Εθνικό Συμβούλιο, σώμα που αντιπροσωπεύει Παλαιστίνιους τόσο στις παλαιστινιακές περιοχές όσο και στη διασπορά. Οι εκλογές θα γίνουν εντός ενός χρόνου από την υπογραφή της συμφωνίας. 3. Σύσταση επιτροπής που θα επιβλέψει τις εκλογές. 4. Σχηματισμός «Ανώτατου Συμβουλίου Ασφαλείας», που θα αποτελείται από «επαγγελματίες αξιωματικούς», ως βήμα για τη μεταρρύθμιση των ξεχωριστών υπηρεσιών ασφαλείας που λειτουργούν σε Δυτική Οχθη και Γάζα. 5. Επαναλειτουργία της βουλής. 6. Απελευθέρωση των πολιτικών κρατουμένων κατόπιν σύστασης εξεταστικής επιτροπής που θα ελέγξει τις λίστες των ονομάτων και θα εξακριβώσει τους λόγους κράτησής τους.
Κυκεώνας ερμηνειών
Και μόνο από την απλή ανάγνωση των παραπάνω σημείων γίνεται φανερό πόσες πηγές τριβών μπορούν να προκύψουν στο άμεσο μέλλον και πόσες ερμηνείες μπορούν να δοθούν. Για παράδειγμα, ο συνεργάτης του Αμπάς, Ναμπίλ Σάαθ δήλωσε στο ισραηλινό ραδιόφωνο, ότι οι απαιτήσεις για αναγνώριση του Ισραήλ και καταδίκη της βίας από τη Χαμάς είναι «άδικες, μη λειτουργικές και δεν έχουν νόημα». Ο Σάαθ είπε ότι το μόνο πράγμα που χρειάζεται να ξέρει το Κουαρτέτο είναι ότι «η Χαμάς θα απέχει από οποιαδήποτε βία» και ότι «θα ενδιαφερθεί για την ειρηνευτική διαδικασία». Για ποια «ειρηνευτική διαδικασία», όμως, μπορεί να γίνεται λόγος όταν οι Σιωνιστές εμφανίζονται πιο προκλητικοί παρά ποτέ; Ο Νετανιάχου το δήλωσε ξεκάθαρα, ότι ο Αμπάς θα πρέπει να διαλέξει: ή με τη Χαμάς ή με την «ειρήνη», και περιοδεύει στις δυτικές πρωτεύουσες για να τις πείσει ότι η συμφωνία αυτή «καταστρέφει την ειρήνη». Το Ισραήλ διαμήνυσε ότι θα παρακρατήσει τα 89 εκατομμύρια από τους φόρους και τους δασμούς που συλλέγει για λογαριασμό της Παλαιστινιακής Αρχής (τα οποία θα έπρεπε να δώσει την επόμενη βδομάδα), κάνοντας δηλαδή αυτό που έκανε όταν σχηματίστηκε η νόμιμη κυβέρνηση της Χαμάς.
Και τι θα κάνει το «Ανώτατο Συμβούλιο Ασφαλείας»; Θ’ αφήσει τις ρουκέτες να εκτοξεύονται προς το Ισραήλ, όταν το τελευταίο θα σπάει την εκεχειρία; Τι θ’ απογίνουν οι παλαιστινιακές ένοπλες αντιστασιακές ομάδες; Δεν μιλάμε μόνο για τις ομάδες της Χαμάς, αλλά και της Τζιχάντ, της οποίας ο ηγέτης Ραμαντάν Σάλαχ, σε συνέντευξή του σε ιορδανική εφημερίδα, εξέφρασε την ελπίδα ότι η συμφωνία συμφιλίωσης θα οδηγήσει σε ειλικρινή ενότητα που θα προστατεύει τις εθνικές σταθερές ενάντια στην ισραηλινή κατοχή. Είναι δυνατόν να δεχτεί η κλίκα του Αμπάς και το Κουαρτέτο (ΗΠΑ, ΕΕ, ΟΗΕ, Ρωσία) να συνεχίσει να υπάρχει και να δρα η Παλαιστινιακή Αντίσταση και για πόσο καιρό ακόμα;
Ακόμα και η απελευθέρωση των πολιτικών κρατούμενων είναι στον αέρα, γιατί κανείς δεν μπορεί να εγγυηθεί ότι η εξεταστική επιτροπή που θα δημιουργηθεί θα συμφωνήσει στην απελευθέρωση όλων. Θα πρέπει να σημειώσουμε ότι στη Δυτική Οχθη οι συλλήψεις συνεχίζονται, γι’ αυτό και ο βουλευτής της Χαμάς Νάζαρ Ραμαντάν προειδοποίησε ότι οι συνεχιζόμενες συλλήψεις κατά της Χαμάς στη Δυτική Οχθη μπορεί να δυναμιτίσουν τις συνομιλίες για «εθνική ενότητα».
Επομένως, το γεγονός ότι σήμερα επικρατούν πανηγυρισμοί και ότι όλες οι παλαιστινιακές οργανώσεις φαίνονται να συμφωνούν δεν σημαίνει ότι το ίδιο κλίμα θα συνεχίσει να υπάρχει και όταν οι πραγματικές διαφορές βγουν ξανά στον αέρα. Αυτό άλλωστε είχε γίνει και στο παρελθόν και καλό είναι να το υπενθυμίσουμε, για να μπορέσουμε να κατανοήσουμε καλύτερα τα σημερινά γεγονότα.
Η ιστορία των «εθνικών συμφιλιώσεων»
Τρεις μήνες μετά τη νίκη της Χαμάς στις παλαιστινιακές εκλογές του Γενάρη του 2006, η τελευταία σχηματίζει κυβέρνηση μόνη της το Μάρτη, αφού η Φατάχ αρνείται πεισματικά να συμμετάσχει σε μία κυβέρνηση «εθνικής ενότητας», στην οποία την προσκαλεί η Χαμάς. Ο Αμπάς, που παραμένει στην προεδρία, αποδέχεται αρχικά το σχηματισμό αυτής της κυβέρνησης. Ταυτόχρονα, όμως, διαμηνύει ότι η νέα κυβέρνηση δεν θα έχει μέλλον και θα ενεργήσει ενάντια στα συμφέροντα του παλαιστινιακού λαού, αν δεν προχωρήσει σε συμφωνία με το Ισραήλ, δηλαδή αν η Χαμάς δεν αποδεχτεί τους όρους των Σιωνιστών για αναγνώριση του κράτους του Ισραήλ, αποδοχή των προηγούμενων συμφωνιών μαζί του και αποκήρυξη της αντίστασης.
Ο Αμπάς ζητάει αυτά τα πράγματα την ίδια στιγμή που οι Σιωνιστές επιβάλλουν ένα πρωτοφανές οικονομικό εμπάργκο στην Παλαιστίνη, παρακρατώντας τα χρήματα που συλλέγουν από φόρους και δασμούς για λογαριασμό της Παλαιστινιακής Αρχής (σύμφωνα με τις ειρηνευτικές συμφωνίες του Οσλο της δεκαετίας του ‘90) και η «διεθνής κοινότητα» αρνείται ν’ αναγνωρίσει τη νέα κυβέρνηση, ασχέτως του ότι προέκυψε μέσα από καθόλα δημοκρατικές εκλογές. Το επόμενο διάστημα, οι σχέσεις μεταξύ Χαμάς και Αμπάς οξύνονται, καθώς ο τελευταίος εμφανίζεται ως απόλυτος μονάρχης, απειλώντας ότι μπορεί ανά πάσα στιγμή να διαλύσει την κυβέρνηση, ενώ δηλώνει έτοιμος να ξεκινήσει απευθείας συνομιλίες με το Ισραήλ, παρά την άρνηση της κυβέρνησης της Χαμάς.
Εκείνη την περίοδο, η σιωνιστική επιθετικότητα βρίσκεται στα φόρτε της, με φυλακίσεις υπουργών και βουλευτών της Χαμάς και συνεχείς επιθέσεις στη Λωρίδα της Γάζας, οι οποίες μειώθηκαν μόνο τον Αύγουστο, αφού οι Σιωνιστές είχαν να ασχοληθούν με άλλους εχθρούς (εξαπέλυσαν τον πόλεμο στο Λίβανο). Το Σεπτέμβρη του 2006, ο πρόεδρος Αμπάς και ο πρωθυπουργός Χανίγια συμφωνούν να σχηματιστεί κυβέρνηση «εθνικής ενότητας», για πρώτη φορά μετά την άνοδο της Χαμάς στην εξουσία. Ο Χανίγια δηλώνει ότι η Χαμάς δεν πρόκειται να ανακατευτεί στις διαπραγματεύσεις του Αμπάς με το Ισραήλ, αλλά οποιαδήποτε λύση θα πρέπει να εγκριθεί από το παλαιστινιακό κοινοβούλιο (στο οποίο την πλειοψηφία έχει η Χαμάς). Ομως, αυτή η συμφωνία δεν κρατά πάνω από μια εβδομάδα. Μετά από ασφυκτικές πιέσεις των Αμερικάνων, ο Αμπάς αναστέλλει τον σχηματισμό κυβέρνησης εθνικής ενότητας, αφού η Χαμάς δεν συμφώνησε στους όρους του Κουαρτέτου (ΗΠΑ, ΕΕ, ΟΗΕ, Ρωσία) για αναγνώριση του κράτους του Ισραήλ, αποδοχή των προηγούμενων συμφωνιών μαζί του και αποκήρυξη της αντίστασης.
Μια νέα περίοδος έντασης μεταξύ Χαμάς και Φατάχ αρχίζει. Οι δημόσιοι υπάλληλοι ξεκινούν απεργίες (με υποκίνηση της Φατάχ), επειδή μένουν απλήρωτοι, χωρίς να λογαριάζουν ότι αυτό οφείλεται στο οικονομικό εμπάργκο και όχι σε κάποια πολιτική «λιτότητας» της παλαιστινιακής κυβέρνησης. Ταυτόχρονα, ξεκινούν σφοδρές συγκρούσεις μεταξύ των οπαδών της Χαμάς και της Φατάχ, που οδηγούν στο θάνατο πάνω από 100 Παλαιστίνιων και από τις δύο πλευρές. Ο Αμπάς απειλεί ότι θα διαλύσει την κυβέρνηση και θα προκηρύξει νέες εκλογές, αλλά δεν το κάνει, καθώς ακόμα και μέσα στη Φατάχ δεν είναι δυνατό να συμφωνηθεί το πώς θα επιτευχθεί αυτός ο στόχος. Τελικά ο Αμπάς τα γυρίζει και προτείνει κυβέρνηση «τεχνοκρατών».
Στα μέσα του Νοέμβρη του 2006 (δύο μήνες μετά την πρώτη αποτυχημένη συμφωνία για το σχηματισμό κυβέρνησης «εθνικής ενότητας») επιτυγχάνεται νέα συμφωνία μεταξύ Χαμάς και Φατάχ. Είχαν προηγηθεί οι σφαγές στη Μπέτ Χανούν (με 56 Παλαιστίνιους νεκρούς από τη σιωνιστική εισβολή) και σε πυκνοκατοικημένη συνοικία της πόλης της Γάζας, που κόστισε τη ζωή σε 18 Παλαιστίνιους (μεταξύ των οποίων 10 παιδιά), οπότε ο Αμπάς δεν μπορούσε να διαλύσει την κυβέρνηση με την απαίτηση για αναγνώριση του κράτους του Ισραήλ χωρίς να κατηγορηθεί για προδοσία. Η νέα συμφωνία προβλέπει κυβέρνηση «εθνικής ενότητας» με πρωθυπουργό έναν 60χρονο συνταξιούχο καθηγητή (πρώην πρόεδρο του Ισλαμικού Πανεπιστημίου της Γάζας επί 15 συναπτά έτη). Η Χαμάς και η Φατάχ μοιράζουν ακόμα και τα υπουργεία (12 στη Χαμάς, 2 στη Φατάχ και 5 σε ανεξάρτητους). Δεν περνάει πάνω από ένας μήνας για να καταρρεύσει πανηγυρικά και η δεύτερη αυτή συμφωνία! Η αφορμή ήταν η προβοκατόρικη δολοφονία τριών παιδιών στελέχους των υπηρεσιών ασφαλείας της Φατάχ (που ήταν προ δεκαετίας επικεφαλής των διώξεων κατά της Χαμάς) στα μέσα του Δεκέμβρη.
Αμέσως μετά τη δολοφονία, ο Μοχάμεντ Νταχλάν (τσιράκι των Αμερικάνων μέσα στη Φατάχ) κατηγορεί ευθέως τον υπουργό Εσωτερικών της Χαμάς ότι γνωρίζει τους δράστες αλλά δεν κάνει τίποτα για να τους πιάσει! Ο Αμπάς απειλεί ξανά με διάλυση της κυβέρνησης και κάλπες. Φυσικά, οι απειλές του δε γίνονται πραγματικότητα, καθώς φοβάται να προκηρύξει εκλογές διακινδυνεύοντας να πάθει πανωλεθρία.
Ετσι, δυο μήνες μετά την κατάρρευση και της δεύτερης συμφωνίας για το σχηματισμό κυβέρνησης «εθνικής ενότητας», πραγματοποιείται η συμφωνία της Μέκκα (στη Σαουδική Αραβία), όπου οι δύο πλευρές προχωρούν σε τρίτη προσπάθεια για «εθνική συμφιλίωση». Αυτή η προσπάθεια στέφεται από επιτυχία, καθώς το Μάρτη του 2007 (ένα χρόνο μετά τον σχηματισμό της κυβέρνησης της Χαμάς), για πρώτη φορά στην ιστορία της Παλαιστίνης σχηματίζεται μία κυβέρνηση «εθνικής ενότητας» από τις δύο μεγάλες αντίπαλες παρατάξεις (Χαμάς και Φατάχ). Κι αυτή, όμως, η κυβέρνηση καταρρέει το καλοκαίρι του 2007, όταν οι δυνάμεις του Νταχλάν προσπαθούν να επιβάλουν την εξουσία τους στη Λωρίδα της Γάζας, παθαίνοντας όμως ένα πανηγυρικό πατατράκ.
Γιατί αυτή η συμφωνία;
Το ερώτημα που τίθεται είναι πώς ο Αμπάς, που μέχρι πρότινος εξαπέλυε μύδρους κατά της Χαμάς και της Αντίστασης, ανακάλυψε ότι η Χαμάς είναι τμήμα του Παλαιστινιακού λαού. Η εξήγηση δεν είναι και τόσο δύσκολη. Με τους Σιωνιστές να έχουν σκληρύνει την στάση τους, εφαρμόζοντας όλο και πιο αντιδραστικούς νόμους στο εσωτερικό και αρνούμενοι να παγώσουν τους εποικισμούς, οποιαδήποτε ελπίδα για σύναψη ειρηνευτικής συμφωνίας μαζί τους εξανεμίζεται. Λίγους μήνες πριν, η αποκάλυψη των παλαιστινιακών ντοκουμέντων από το Αλ Τζαζίρα έκανε ρόμπα τον Αμπάς και τον επικεφαλής της παλαιστινιακής πλευράς στις «ειρηνευτικές διαπραγματεύσεις» με τους Σιωνιστές, Σαέμπ Ερεκάτ, αναγκάζοντας τον τελευταίο να παραιτηθεί. Στους αραβι- κούς λαούς έχει ξεσπάσει ένα ντόμινο εξεγέρσεων, που δεν είναι δυνατόν να μην επηρεάζει το λαό της Δυτικής Οχθης, που βιώνει διπλή καταπίεση, από την Παλαιστινιακή Αρχή και τους Σιωνιστές.
Οι διαδηλώσεις που έγιναν για την εθνική συμφιλίωση τον περασμένο Μάρτη έδειξαν ότι υπάρχει ένα κλίμα υπέρ της συμφιλίωσης μέσα στον Παλαιστινιακό λαό. Ο Αμπάς επέλεξε να ακολουθήσει το δρόμο της «εθνικής ενότητας», όπως το είχε κάνει και στο παρελθόν, προκειμένου να βγει από τη δύσκολη θέση στην οποία βρίσκεται. Δεν ξέρουμε πόσο αυτό μπορεί να πείσει τον κόσμο στη Δυτική Οχθη, αλλά η αναφορά της Αχράμ στις μικρές εκδηλώσεις πανηγυρισμού μερικών δεκάδων στην Ραμάλα ίσως είναι ενδεικτική της καχυποψίας που υπάρχει στη Δυτική Οχθη. Σε αντίθεση με τη Λωρίδα της Γάζας που ο κόσμος ήταν περισσότερος, αλλά πάλι όχι τόσο πολύς (γύρω στα 700 άτομα). Το ζήτημα που μένει να φανεί στη ζωή είναι ποια στάση θα κρατήσει η Χαμάς. Θα συρθεί στο δρόμο της «ειρηνευτικής διαδικασίας», όπως ζητά το Κουαρτέτο και επεσήμανε ο Σάαθ, ή θα υπάρξει νέα εμπλοκή στην εφαρμογή της «συμφιλίωσης»; Οι Σιωνιστές, πάντως, δεν αφήνουν και πολλά περιθώρια ακόμα και γι’ αυτήν την ξεφτισμένη «ειρήνη» που ζητά ο Αμπάς.
