Η Γάζα δεν ωθεί τους ανθρώπους
να σκεφτούν ψύχραιμα. Αντιθέτως τους ωθεί
να συγκρουστούν κατά μέτωπο με την αλήθεια.
Μαχμούντ Νταρουίς
Αυτή είναι η προμετωπίδα του τρίτου βιβλίου της Ιζαμπέλα Χαμάντ, στην πραγματικότητα μίας διάλεξης που η συγγραφέας εκφώνησε στην ετήσια εκδήλωση στη μνήμη του Έντουαρντ Σαΐντ στο Πανεπιστήμιο Κολούμπια στις 28 Σεπτεμβρίου 2023, εννιά μέρες πριν την 7η Οκτώβρη του 2023.
Η Ιζαμπέλα Χαμάντ (1990-) είναι Αγγλοπαλαιστίνια με σπουδές στην Οξφόρδη και το Χάρβαρντ και έχει γράψει ήδη δύο βραβευμένα βιβλία, το «Parisian» και το «Enter Chost».
Σε αυτό το τρίτο βιβλίο της, που ενέχει στοιχεία δοκιμίου, η Χαμάντ αναλύει τη λέξη αναγνώρισις που ο Αριστοτέλης χρησιμοποίησε στην Ποιητική του για τη στιγμή εκείνη που ο χαρακτήρας μιας αφήγησης συνειδητοποιεί την αλήθεια ενός ζητήματος, για τη στιγμή εκείνη που η πλοκή επιταχύνεται και η κλιμακούμενη δράση κορυφώνεται.
Η τραγωδία του Οιδίποδα και το μυθιστόρημα του Γασάν Καναφάνι «Επιστροφή στη Χάιφα» είναι τα οχήματα-παραδείγματα που η Χαμάντ χρησιμοποιεί για να ερμηνεύσει την έννοια της αναγνώρισης σαν μια στιγμή οξείας αφύπνισης, επιφοίτησης ή οδυνηρής, πολλές φορές, συνειδητοποίησης ενός γεγονότος.
Η Χαμάντ, πέραν των καίριων παρατηρήσεων για το βιβλίο του Καναφάνι, κάνει επίσης αναφορά στον ισπανό συγγραφέα Χαβιέρ Μαρίας και στην άποψη του ότι «το μυθιστόρημα είναι περισσότερο ένας τρόπος να μεταδίδεται η αναγνώριση όσων δεν ήξερες πως γνώριζες». Ή, όπως αναφέρει σε ένα βιβλίο του: «Δεν θέλησα να μάθω και όμως έμαθα».
Στη συνέχεια, η Χαμάντ στρέφεται στην έννοια της λέξης επιφάνεια και τη συνάφειά της με την αρχαία ελληνική γραμματεία, την Αγία Γραφή και την αγγλική γλώσσα, για να τη συσχετίσει με την αναγνώριση και να προσδώσει σε αυτή τη λέξη το νόημα της αναλαμπής και της αποκάλυψης.
Στην πορεία το βιβλίο της, με την παράθεση και άλλων λογοτεχνικών παραδειγμάτων, οδηγεί αριστοτεχνικά το κοινό στην Αναγνώριση του πιο επίπονου σύγχρονου απωθημένου της εποχής μας, στη βασανιστική εξόντωση και γενοκτονία του παλαιστινιακού λαού. Μια εξόντωση για την οποία στην αποικιοκρατούμενη Παλαιστίνη δεν υπάρχει χώρος και χρόνος για το πένθος, παρά μόνο αλλεπάλληλα γενοκτονικά σοκ και ένα απαλλοτριωμένο μέλλον. Ειδικότερα, μετά την τελευταία επίθεση του Ισραήλ, η μετωπική σύγκρουση του ανθρώπου με την αλήθεια δεν του επιτρέπει να αποστασιοποιηθεί, όσο κι αν θέλει να αποστρέψει το βλέμμα από τα ναζιστικα εγκλήματα στα οποία επιδίδονται με υπερηφάνεια καθημερινά οι σιωνιστές.
Ζούμε αυτή την ιστορική καμπή που το «να παραμένεις άνθρωπος σημαίνει να νιώθεις διαρκώς οδύνη».
Η Χαμάντ σημειώνει: «Στην τραγωδία, όπως και στο μυθιστόρημα, όπως και στη ζωή, οι λογαριασμοί της ανθρωπότητας με τις δυνάμεις της μοίρας ή της τυχαιότητας δεν εξοφλούνται πλήρως: αυτό που καμιά φορά αποκαλούμε “θεοί” είναι κάτι το επίπονο, ακατανόητο και άδικο».
Η εξέλιξη των γεγονότων ήταν άδικη για τον Οιδίποδα, για τον ήρωα του Καναφάνι ή για τον μακροχρόνιο γεμάτο ήττες αγώνα του παλαιστινιακού λαού, που επιπλέον φέρει το βάρος της ανατροπής μιας πανίσχυρης κατεστημένης προπαγάνδας για μια τάχα περίπλοκη σύγκρουση μεταξύ ισοδύναμων αντιπάλων που ο καθένας έχει τα δίκια του και που είναι δύσκολο να κατανοήσουμε και είναι προτιμότερο να αγνοήσουμε.
Ομως οι Παλαιστίνιοι είναι υποχρεωμένοι να παραμερίσουν την «απαισιοδοξία του νου» με την «αισιοδοξία της θέλησης». Τα σιωναζιστικά εγκλήματα που κορυφώθηκαν στη Δυτική Οχθη το 2022-2023 και απαριθμεί η Χαμάντ δεν αφήνουν περιθώρια σε μια διαβρωτική νοσταλγική ανάμνηση του πριν από 80 χρόνια ευτυχισμένου παλαιστινιακού παρελθόντος, δεν επιτρέπουν ανάπαυλα, αλλά οδηγούν και οδήγησαν με ταχύτητα στην 7η Οκτώβρη του 2023, σε αυτό που η Ιζαμπέλα Χαμάντ ονόμασε «μια βίαιη απόδραση από τη φυλακή».
Σε αυτή τη διάλεξη-βιβλίο, η συγγραφέας πρόσθεσε ένα επίλογο για τη Γάζα, που γράφτηκε μετά τον «Κατακλυσμό του Αλ-Ακσα», τον Ιανουάριο του 2024. Σε αυτόν τον επίλογο, μια δυτικοθρεμμένη νεαρή διανοούμενη της παλαιστινιακής διασποράς, γεννημένη στη Βρετανία, ξεδιπλώνει ένα παιάνα-ύμνο στην αδούλωτη, ανθεκτική Παλαιστίνη και στη βεβαιότητα της νίκης.
Αυτό που η Χαμάντ υπονοεί στις προηγούμενες σελίδες του βιβλίου της έχει φτάσει: Η σύγκρουση με την αλήθεια της Γάζας είναι μετωπική, το σημείο καμπής είναι ολοφάνερο. Η Αναγνώρισις και τα Επιφάνεια έχουν επέλθει, όχι μόνο για τον δυτικό αλλά για όλο τον κόσμο. Τώρα πια δεν υπάρχει γυρισμός.
Οι άνθρωποι μπορούν να χαιρετήσουν τη «γελαστή αναίδεια» (έκφραση του Ζενέ) των αντιστεκόμενων Παλαιστίνιων. Και είναι η πρώτη φορά που, εν μέσω ενός εξελισσόμενου πολέμου, φαίνεται καθαρότερα τι δρομολόγησε η 7η Οκτώβρη του 2023, η πρώτη φορά που σε κρατικό επίπεδο (εκείνο της σύγκρουσης των σιωναζιστών με ένα άλλο οργανωμένο κράτος) γίνεται μια μετατόπιση και αχνοφέγγει ένα φως στην εγκαταλελειμμένη Παλαιστίνη.
Ε.Σ.
