Αναδημοσιεύουμε χτεσινό άρθρο του αρχισυντάκτη του The Palestine Chronicle, Ράμζι Μπαρούντ, σχετικά με τις τελευταίες εξελίξεις στη Μέση Ανατολή. Διαφωνούμε με την εκτίμησή του ότι οι τελευταίες εξελίξεις υπήρξαν αποτέλεσμα πρωτοβουλίας του Νετανιάχου, που στηρίζεται στην ευρέως διαδεδομένη – ιδίως στις ΗΠΑ – πλάνη ότι το Ισραήλ ακολουθεί αυτόνομη πολιτική και ενίοτε αιφνιδιάζει τις ΗΠΑ που τρέχουν εκ των υστέρων να «συμμαζέψουν» την κατάσταση. Εκτιμούμε, ότι ο τελευταίος βομβαρδισμός της Ντάχια έγινε κατόπιν εντολής των ΗΠΑ. Την ίδια άποψη έχει και η ιρανική ηγεσία, όπως φάνηκε από την καταγγελία του Μοχάμεντ Γαλιμπάφ ότι οι ΗΠΑ άναψαν το «πράσινο φως» στους σιωναζιστές.
Τραμπ: «Εγώ παίρνω όλες τις αποφάσεις. Αυτός [ο Νετανιάχου] δεν είναι εκείνος που αποφασίζει»
Ομως, ανεξάρτητα από αυτή τη διαφωνία μας, η εκτίμηση του Ράμζι Μπαρούντ για τις σημαντικές συνέπειες που είχε αυτή η κίνηση (ο ίδιος τη χαρακτηρίζει gamble, δηλαδή τζογάρισμα, μεγάλο ρίσκο) μας βρίσκει σύμφωνους. Ο Μπαρούντ αναφέρεται σ’ αυτές τις συνέπειες με τη γνωστή διαύγεια, σαφήνεια και συμπύκνωση που χαρακτηρίζουν τα δημοσιογραφικά του άρθρα.
***
ΠΗΓΗ: The Palestine Chronicle
Του Ράμζι Μπαρούντ *
Η επίθεση του Νετανιάχου στη Βηρυτό ενδέχεται να προκάλεσε μια ιστορική μετατόπιση, συνδέοντας άμεσα την ασφάλεια του Λιβάνου με την ιρανική στρατιωτική αποτροπή.
Σύμφωνα με το Ισραηλινό Κανάλι 12, το οποίο επικαλείται ανώτερο ισραηλινό αξιωματούχο, το Ισραήλ συμφώνησε να σταματήσει περαιτέρω επιθέσεις κατά του Ιράν έπειτα από άμεσο αίτημα του αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ.
Η δήλωση αυτή από μόνη της ίσως να μη φαίνεται αξιοσημείωτη. Θα μπορούσε εύκολα να ερμηνευτεί ως ακόμη ένα παράδειγμα συντονισμού μεταξύ Ουάσιγκτον και Τελ Αβίβ, κατά τον οποίο το Ισραήλ αποδέχεται αμερικανικά αιτήματα με αντάλλαγμα πολιτικό και διπλωματικό κεφάλαιο.
Ωστόσο, όταν εξεταστεί στο κατάλληλο πλαίσιό της, η ανακοίνωση είναι εξαιρετικά σημαντική. Για να γίνει αντιληπτή η σημασία της, πρέπει να εξεταστεί η αλληλουχία των γεγονότων που οδήγησαν σε αυτήν.
Η παρούσα κρίση δεν ξεκίνησε με τα πιο πρόσφατα ιρανικά πυραυλικά πλήγματα, ούτε με τον ισραηλινό βομβαρδισμό του νότιου προαστίου της Βηρυτού, της Ντάχια, στις 7 Ιούνη. Αντίθετα, ξεκίνησε μήνες νωρίτερα, όταν οι Ηνωμένες Πολιτείες επιδίωξαν να αποτρέψουν τη συγχώνευση των διαφορετικών μετώπων της περιφερειακής σύγκρουσης σε μία ενιαία γεωπολιτική αναμέτρηση.
Το σημείο καμπής ήρθε στις 17 Απρίλη, όταν η Ουάσιγκτον μεσολάβησε για μια συμφωνία που παρουσιάστηκε ως διευθέτηση κατάπαυσης του πυρός μεταξύ Λιβάνου και Ισραήλ. Η συμφωνία ακολούθησε τον πρώτο γύρο άμεσων λιβανοϊσραηλινών διαπραγματεύσεων στην Ουάσιγκτον στις 14 Απρίλη και προβλήθηκε ως μια οδός προς την αποκλιμάκωση και την περιφερειακή σταθερότητα.
Το αιφνίδιο αμερικανικό ενδιαφέρον για τον Λίβανο δεν αντανακλούσε ανησυχία για τους λιβανέζους αμάχους, δεκάδες χιλιάδες από τους οποίους είχαν σκοτωθεί ή τραυματιστεί. Αντίθετα, αντανακλούσε μια αυξανόμενη συνειδητοποίηση στην Ουάσιγκτον ότι το Ιράν επιχειρούσε να μετατρέψει την έννοια της «ενότητας των μετώπων» από στρατιωτικό δόγμα σε διπλωματική στρατηγική.
Μέχρι τα μέσα Απρίλη, η Τεχεράνη είχε αρχίσει να σηματοδοτεί ότι ο Λίβανος, η Παλαιστίνη, η Υεμένη, το Ιράκ, ο Περσικός Κόλπος και το ίδιο το Ιράν δεν μπορούσαν πλέον να αντιμετωπίζονται ως ξεχωριστοί φάκελοι. Στις 17 Απρίλη, ιρανοί αξιωματούχοι συνέδεσαν μια ευρύτερη περιφερειακή αποκλιμάκωση — συμπεριλαμβανομένων των συζητήσεων γύρω από το Στενό του Ορμούζ — με τον τερματισμό του πολέμου του Ισραήλ κατά του Λιβάνου.
Η δήλωση αυτή ανησύχησε όχι μόνο το Ισραήλ και τις Ηνωμένες Πολιτείες, αλλά και την ίδια τη Βηρυτό.
Για την άρχουσα τάξη του Λιβάνου, το ενδεχόμενο να ενταχτεί επίσημα η χώρα στην περιφερειακή αρχιτεκτονική αποτροπής του Ιράν θα αποτελούσε μια σημαντική γεωπολιτική νίκη για την Τεχεράνη. Ο πρόεδρος Ζοζέφ Αούν και ο πρωθυπουργός Ναουάφ Σαλάμ, οι οποίοι είναι στενά ευθυγραμμισμένοι με την Ουάσιγκτον, τις δυτικές κυβερνήσεις και τους παραδοσιακούς άραβες συμμάχους τους, επιδίωξαν αντίθετα να δημιουργήσουν ένα ξεχωριστό διαπραγματευτικό κανάλι με το Ισραήλ.
Ο στόχος ήταν απλός: να αποσυνδεθεί ο Λίβανος από το Ιράν.
Αυτή η λογική οδήγησε στις πρωτοφανείς άμεσες διαπραγματεύσεις μεταξύ Βηρυτού και Τελ Αβίβ. Οι συνομιλίες παρουσιάστηκαν ως μέτρα οικοδόμησης εμπιστοσύνης με σκοπό τη σταθεροποίηση του νότιου Λιβάνου και την επίλυση ζητημάτων ασφάλειας. Στην πραγματικότητα, αποτελούσαν μέρος μιας ευρύτερης προσπάθειας πολιτικής απομόνωσης της Χεζμπολά και αποτροπής της Τεχεράνης από το να αποκτήσει διπλωματική επιρροή στο λιβανικό ζήτημα.
Ολα όσα ακολούθησαν — από την κατάπαυση του πυρός της 17ης Απρίλη μέχρι την παράτασή της από τον Τραμπ στις 23 Απρίλη — είχαν τελικά ως στόχο να κλείσουν την πόρτα στο Ιράν. Το μεγαλύτερο εμπόδιο σε αυτή τη στρατηγική, ωστόσο, ήταν ο ίδιος ο Μπενιαμίν Νετανιάχου.
Παγιδευμένος ανάμεσα σε αντικρουόμενες προτεραιότητες, ο Νετανιάχου επιχείρησε να βρει μια ισορροπία. Από τη μία πλευρά, ήθελε να διατηρήσει τον Λίβανο απομονωμένο και ευάλωτο. Από την άλλη, βρισκόταν αντιμέτωπος με αδιάκοπες πιέσεις από τους ακροδεξιούς εταίρους του στον κυβερνητικό συνασπισμό και με ένα εσωτερικό πολιτικό περιβάλλον που έδειχνε ολοένα και πιο εθισμένο στη διαρκή αντιπαράθεση.
Η λύση του ήταν ένας ελεγχόμενος πόλεμος.
Η στρατηγική αυτή βασιζόταν στη συστηματική καταστροφή των χωριών του νότιου Λιβάνου, στη συνεχή στοχοποίηση μελών της Χεζμπολά και στη σταδιακή επέκταση του ισραηλινού στρατιωτικού ελέγχου, αποφεύγοντας παράλληλα σημαντικά βήματα κλιμάκωσης που θα μπορούσαν να προκαλέσουν μια περιφερειακή αντίδραση.
Το μοντέλο δεν ήταν καινούργιο. Μετά από προηγούμενες συμφωνίες κατάπαυσης του πυρός, το Ισραήλ διατηρούσε αυτό που επισήμως περιγραφόταν ως εκεχειρία, ενώ συνέχιζε τις στρατιωτικές επιχειρήσεις σχεδόν μονομερώς.
Ο πόλεμος δεν τελείωσε. Απλά έγινε μονόπλευρος.
Το μέγεθος αυτής της πραγματικότητας γίνεται εμφανές όταν εξετάσει κανείς τα δεδομένα. Μεταξύ της εκεχειρίας της 17ης Απρίλη και της ισραηλινής επίθεσης στη Ντάχια στις 7 Ιούνη, το Ισραήλ πραγματοποίησε σχεδόν 3.500 επιθέσεις και περισσότερες από 400 κατεδαφίσεις εντός του Λιβάνου.
Για μήνες, η Χεζμπολά απέφυγε σε μεγάλο βαθμό σημαντικά αντίποινα. Ισραηλινοί αξιωματούχοι, μαζί με πολλά αραβικά μίντια, προωθούσαν το αφήγημα ότι η Χεζμπολά είχε στρατηγικά αποδυναμωθεί και ότι ο γενικός γραμματέας της, Ναΐμ Κάσεμ, αδυνατούσε να αποκαταστήσει τις στρατιωτικές δυνατότητες του κινήματος.
Η θεωρία αυτή αποδείχτηκε πρόωρη και, αντί να καταρρεύσει, η Χεζμπολά προσαρμόστηκε.
Οι στρατιωτικές της δυνατότητες εξελίχτηκαν σημαντικά, ιδιαίτερα στον τομέα των μη επανδρωμένων αεροσκαφών και των τεχνολογιών αναγνώρισης. Συστήματα όπως η πλατφόρμα Ababil, προηγμένα drones επιτήρησης και ολοένα πιο εξελιγμένες δυνατότητες αναγνώρισης περιέπλεξαν τις ισραηλινές επιχειρήσεις και αμφισβήτησαν τις παραδοχές περί μεταπολεμικής αδυναμίας της Χεζμπολά.
Οι ίδιοι οι ισραηλινοί στρατιωτικοί αξιωματούχοι αναγνώρισαν την αυξανόμενη πρόκληση που συνιστούσαν οι δυνατότητες της Χεζμπολά στον τομέα των drones.
Καθώς επανερχόταν η στρατιωτική αυτοπεποίθηση της Χεζμπολά, επανερχόταν και η πολιτική της αυτοπεποίθηση. Ταυτόχρονα, η συμμαχία μεταξύ της Χεζμπολά και του Ιράν ενισχυόταν ακόμη περισσότερο.
Εντωμεταξύ, το ίδιο το Ιράν είχε σε μεγάλο βαθμό αποκαταστήσει τις στρατιωτικές δυνατότητες που είχαν πληγεί κατά την αμερικανοϊσραηλινή επίθεση η οποία ξεκίνησε στις 28 Φλεβάρη. Το αποτέλεσμα ήταν μια δραματική αναδιάταξη των περιφερειακών συσχετισμών.
Η λιβανική κυβέρνηση, η οποία είχε επενδύσει σημαντικά στις υποσχέσεις της Ουάσιγκτον και στη διαδικασία των άμεσων διαπραγματεύσεων, βρέθηκε ξαφνικά αντιμέτωπη με μια διαφορετική πραγματικότητα.
Για ακόμη μία φορά, ήταν ο Νετανιάχου που ανέτρεψε τα δεδομένα.
Με τις ισραηλινές εκλογές να πλησιάζουν και τις πιέσεις από την πολιτική του βάση να εντείνονται, ο Νετανιάχου επέστρεψε στην κλιμάκωση. Στις 7 Ιούνη, ισραηλινά αεροσκάφη έπληξαν τη Ντάχια.
Λαμβάνοντας υπόψη το ιστορικό του Νετανιάχου και τις επανειλημμένες προσπάθειές του να εμπλέξει την Ουάσιγκτον σε αντιπαράθεση με την Τεχεράνη, οι στόχοι πίσω από την επίθεση φαίνονται σχετικά σαφείς.
Πρώτο, επιδίωκε να καθησυχάσει τους ακροδεξιούς συμμάχους του ότι παρέμενε προσηλωμένος στην αντιπαράθεση με τη Χεζμπολά.
Δεύτερο, στόχευε να δοκιμάσει την ιρανική αποτρεπτική ισχύ, καθώς η Τεχεράνη είχε επανειλημμένα προειδοποιήσει ότι επιθέσεις στη Ντάχια θα προκαλούσαν άμεση ιρανική απάντηση.
Τρίτο, αν το Ιράν ανταπέδιδε, ο Νετανιάχου πιθανότατα ήλπιζε ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες θα παγιδεύονταν και πάλι σε μια στρατιωτική αντιπαράθεση με την Τεχεράνη.
Ο υπολογισμός αυτός απέτυχε. Το Ιράν απάντησε. Μέσα σε λίγες ώρες από την επίθεση της 7ης Ιούνη, πολλαπλά κύματα πυραύλων έπληξαν στρατιωτικούς και πληροφοριακούς στόχους στο βόρειο και κεντρικό Ισραήλ.
Η απάντηση ήταν άμεση, ευθεία και αδιαμφισβήτητα μη συμβολική.
Το Ισραήλ ανταπέδωσε. Το Ιράν απάντησε ξανά. Ταυτόχρονα, η Χεζμπολά ενέτεινε τις επιθέσεις της εναντίον ισραηλινών στρατιωτικών θέσεων στη βόρεια κατεχόμενη Παλαιστίνη.
Για ένα σύντομο χρονικό διάστημα, η περιοχή φάνηκε να οδεύει ταχύτατα προς έναν ευρύτερο πόλεμο. Ηταν σε αυτό το σημείο, στις 7 και 8 Ιούνη, που παρενέβη ο Τραμπ.
Ο αμερικανός πρόεδρος δεν είχε ιδιαίτερο ενδιαφέρον να επιστρέψει σε μια πολεμική αντιπαράθεση την οποία ούτε το αμερικανικό στρατιωτικό κατεστημένο, ούτε η αμερικανική κοινή γνώμη, ούτε μεγάλο μέρος της ίδιας του της κυβέρνησης έδειχναν διατεθειμένοι να διεξαγάγουν.
Το αποτέλεσμα ήταν το τηλεφώνημα που, σύμφωνα με πληροφορίες, πραγματοποιήθηκε. Λίγο αργότερα ακολούθησε η δήλωση προς το Κανάλι 12.
Στις 8 Ιούνη, ανώτερος ισραηλινός αξιωματούχος υπέδειξε ότι το Ισραήλ δεν θα προχωρούσε σε περαιτέρω αντίποινα. Αν αυτή η στάση διατηρηθεί, οι συνέπειες ενδέχεται να είναι ιστορικές.
Για πρώτη φορά, το Ισραήλ ίσως αναγκάστηκε να αποδεχτεί μια νέα περιφερειακή εξίσωση.
Η εξίσωση αυτή είναι απλή: Μια επίθεση κατά του Λιβάνου είναι επίθεση κατά του Ιράν.
Ο Λίβανος, είτε αυτό αρέσει είτε όχι στην Ουάσιγκτον, στο Τελ Αβίβ ή στη Βηρυτό, έχει καταστεί μέρος της αποτελεσματικής αρχιτεκτονικής αποτροπής του Ιράν. Κατά ειρωνικό τρόπο, αυτό είναι ακριβώς το αποτέλεσμα που μήνες διπλωματικών προσπαθειών αποσκοπούσαν να αποτρέψουν.
Και ο άνθρωπος που ίσως φέρει τη μεγαλύτερη ευθύνη για την παραγωγή αυτού του αποτελέσματος είναι ο ίδιος ο Μπενιαμίν Νετανιάχου.
Αν είχε διατηρήσει την πολιτική της ελεγχόμενης κλιμάκωσης μετά τις 17 Απρίλη, η διαδικασία αποσύνδεσης του Λιβάνου από το Ιράν θα μπορούσε να είχε συνεχιστεί. Αντίθετα, η απόφασή του να βομβαρδίσει τη Ντάχια στις 7 Ιούνη ενδέχεται να πέτυχε ακριβώς το αντίθετο αποτέλεσμα.
Πρόσφατες δηλώσεις ιρανών αξιωματούχων και του ηγέτη της Χαμάς Χαλίλ αλ-Χάγια άφησαν να εννοηθεί ότι αυτό το πλαίσιο θα μπορούσε τελικά να επεκταθεί πέρα από τον Λίβανο.
Αν η Παλαιστίνη ενσωματωθεί επίσημα στην ίδια εξίσωση αποτροπής, οι στρατηγικές συνέπειες θα είναι ακόμη βαθύτερες.
Το κατά πόσον αυτό θα συμβεί παραμένει αβέβαιο. Ωστόσο, ένα συμπέρασμα είναι ήδη δύσκολο να αποφευχτεί:
Αν η παρούσα εξίσωση επιβιώσει από την πρώτη μεγάλη δοκιμασία της, η απόφαση του Νετανιάχου να πλήξει τη Ντάχια στις 7 Ιούνη ίσως μείνει στην ιστορία όχι ως πράξη ισχύος, αλλά ως ένας από τους σημαντικότερους στρατηγικούς λανθασμένους υπολογισμούς στη σύγχρονη ιστορία του Ισραήλ.
* Παλαιστίνιος, γεννημένος στον προσφυγικό καταυλισμό της Νουσεϊράτ στη Λωρίδα της Γάζας, ο Δρ. Ramzy Baroud είναι δημοσιογράφος, συγγραφέας και αρχισυντάκτης του The Palestine Chronicle. Είναι συγγραφέας οκτώ βιβλίων. Το πιο πρόσφατο βιβλίο του, με τίτλο «Before the Flood» («Πριν από τον Κατακλυσμό»), εκδόθηκε από τον εκδοτικό οίκο Seven Stories Press. Τα υπόλοιπα έργα του περιλαμβάνουν τα «Our Vision for Liberation» («το Οραμά μας για Απελευθέρωση»), «My Father was a Freedom Fighter» («Ο Πατέρας μου ήταν ένας Μαχητής της Ελευθερίας») και «The Last Earth» («Η Τελαυταία Γη»). Ο Baroud είναι μη μόνιμος ανώτερος ερευνητικός συνεργάτης στο Center for Islam and Global Affairs (CIGA).
