Οι ναζί του Χίτλερ έκαιγαν δημόσια τα βιβλία κομμουνιστών και προοδευτικών συγγραφέων ή συγγραφέων που τύχαινε να είναι απλά εβραίοι.
Οι σιωναζί του Ισραήλ ακόμα δεν έχουν ανάψει… καθαρτήριες πυρές, όμως έδειξαν καθαρά πως εχθρεύονται οτιδήποτε το παλαιστινιακό, ακόμα κι αν είναι ένας τουριστικός οδηγός. Και στέλνουν το μήνυμα: όποιος πουλάει βιβλία που εκθειάζουν την Παλαιστινιακή Αντίσταση θα αντιμετωπίσει «το κράτος του νόμου».
Αυτό δείχνει η περιπέτεια των εκπροσώπων μιας ευκατάστατης παλαιστινιακής οικογένειας της Ιερουσαλήμ που έχει στην ιδιοκτησία της εδώ και δεκαετίες μια μικρή αλυσίδα βιβλιοπωλείων στην παλιά πόλη. Aνθρωποι που δεν έχουν καμιά σχέση με τη Χαμάς και την ένοπλη Αντίσταση, σύρθηκαν σιδηροδέσμιοι στη φυλακή και στο δικαστήριο, επειδή απλά πουλούσαν παλαιστινιακά βιβλία! Για τους σιωναζιστές, κάθε τι το παλαιστινιακό σημαίνει «προτροπή στη βία».
O Mαχμούντ Μούνα (αριστερά) με τον αδερφό του Μοράντ και τη σύζυγό του Μέι, μετά την απελευθέρωσή του από τη φυλακή, βαδίζει προς το σπίτι τους όπου τέθηκε σε κατ’ οίκον περιορισμό. Το έγκλημά του; Διευθύνει ένα από τα πιο εμβληματικά βιβλιοπωλεία της Ιερουσαλήμ, το Educational Bookshop, το οποίο ίδρυσε η οικογένειά τος πριν από 40 χρόνια.
Στις 9 Φλεβάρη, έξι μπάτσοι της σιωναζιστικής αστυνομίας εισέβαλαν στα δύο βιβλιοπωλεία της οικογένειας και έμειναν εκεί για δύο ώρες. Αρπαζαν βιβλία, μετέφραζαν τους τίτλους με το Google Translate των κινητών τους και τα πέταγαν σε μεγάλες σακούλες σκουπιδιών, ως πειστήρια… προτροπής σε βία. Φεύγοντας, εκτός από τα βιβλία που άρπαξαν, φόρεσαν χειροπέδες στον Μαχμούντ και τον Άχμεντ Μούνα (ο Αχμεντ, ανιψιός του Μαχμούντ, διευθύνει το δεύτερο βιβλιοπωλείο της οικογένειας) και τους έσυραν μαζί τους. Ηταν η πρώτη σύλληψη στη ζωή τους και για τους δύο.
Αφού τους κράτησαν δυο μέρες στη φυλακή, τους πήγαν για δικαστική ακρόαση, η οποία έγινε σε μια αίθουσα κατάμεστη από ξένους δημοσιογράφους, ερευνητές, ακόμα και διπλωμάτες (εννιά από ευρωπαϊκές χώρες), οι οποίοι συχνάζουν στα βιβλιοπωλεία. Ο δικαστής τους επέβαλε (για πρώτη δόση) ποινή πενθήμερου κατ’ οίκον περιορισμού στο οικογενειακό κτίριο στο Όρος των Ελαιών, αλλά σε διαφορετικούς ορόφους, με απαγόρευση επικοινωνίας μεταξύ τους. Τώρα είναι ελεύθεροι, αλλά δεν επιτρέπεται να πλησιάσουν το βιβλιοπωλείο τους μέχρι την επόμενη εβδομάδα!
Στο δικαστήριο, ο εκπρόσωπος της αστυνομίας αρχικά ισχυρίστηκε ότι οι αστυνομικοί είχαν κατασχέσει περισσότερα από 10 βιβλία. Όταν ο δικηγόρος απάντησε ότι έφυγαν με μεγάλες σακούλες, παραδέχτηκε ότι είχαν αφαιρέσει «περίπου 35 ή 40». Σύμφωνα με τον Μαχμούντ, ο συνολικός αριθμός ήταν 258 αντικείμενα, συμπεριλαμβανομένων βιβλίων και DVD. Όλα παραμένουν κατασχεμένα, αν και επιστράφηκαν αργότερα, εκτός από οκτώ βιβλία που θεωρούνται… πειστήρια του εγκλήματος.
«Το αστείο», είπε ο Άχμεντ στην ισπανική El Pais, «είναι ότι έψαχναν για περιεχόμενο, αλλά δεν καταλάβαιναν αραβικά ή αγγλικά, οπότε κοίταζαν μόνο τους τίτλους, από τους οποίους μόνο μερικοί μπορούν να μεταφραστούν [λόγω της αραβικής καλλιγραφίας]. Άρχισαν να εξετάζουν το σχεδιασμό των εξωφύλλων. Οτιδήποτε είχε τη λέξη “Παλαιστίνη”, μια παλαιστινιακή σημαία, τη φωτογραφία ενός μάρτυρα, ενός φυλακισμένου, ενός παιδιού, ενός ισραηλινού στρατιώτη, έναν χάρτη, το Όρος του Ναού, την Παλιά Πόλη… Για μένα, ως βιβλιοπώλη που φροντίζει τα βιβλία να είναι οργανωμένα και στη σωστή θέση, αυτό που μου ράγισε την καρδιά ήταν να τα βλέπω να τα παίρνουν μέσα σε σακούλες σκουπιδιών».
Κατά τη διάρκεια της δίκης, ο εκπρόσωπος της αστυνομίας αρνήθηκε να σχολιάσει «ό,τι γράφεται στον Τύπο», όταν ο συνήγορος υπεράσπισης επισήμανε ότι η ίδια η εκπρόσωπος της αστυνομίας είχε δημοσιεύσει φωτογραφία ενός από τα οκτώ βιβλία που θεωρούνται ύποπτα για προτροπή σε βία. Πρόκειται για ένα παιδικό βιβλίο ζωγραφικής με τίτλο From the River to the Sea (Από το Ποτάμι Μέχρι τη Θάλασσα). «Δεν ήταν καν σε κοινή θέα», εξηγεί ο Μαχμούντ στην El Pais. «Το πήραν από ένα ράφι στην αποθήκη, όπου κρατάμε τα βιβλία που περιμένουν έλεγχο. Δεν το είχαμε ελέγξει, δεν το πουλούσαμε και δεν υπήρχε καν στο σύστημα. Γι’ αυτό υπήρχε μόνο αυτό το ένα αντίτυπο».
Ο Μαχμούντ και ο Άχμεντ δεν έχουν καταφέρει ακόμα να μάθουν ποια είναι τα άλλα επτά βιβλία που εξακολουθεί να κρατά η αστυνομία, καθώς, σύμφωνα με τον Μαχμούντ, η αναφορά της έρευνας είναι «ακόμη πιο οργουελική». Δεν αναφέρει τίτλο, συγγραφέα, εκδοτικό οίκο ή ISBN, αλλά τα περιγράφει αόριστα ως «βιβλίο στα αραβικά με τέτοια φωτογραφία», «μαύρο βιβλίο με τέτοια φωτογραφία» κ.λπ.
Έτσι, συνέκριναν τις περιγραφές με τη μνήμη τους και με τα βιβλία που εξακολουθούν να λείπουν από τα πάνω από 200 που πήρε η αστυνομία. Είναι σίγουροι για μερικά από αυτά:
• Ένα βιβλίο με πίνακες ζωγραφικής της Ιερουσαλήμ μέσα από τα μάτια παλαιστίνιων καλλιτεχνών.
• Ένα δοκίμιο υπέρ της λύσης του ενός κράτους για τη σύγκρουση στη Μέση Ανατολή, του Τζεφ Χάλπερ (γνωστός αμερικανοϊσραηλινός ανθρωπολόγος, ιδρυτής της Επιτροπής Ενάντια στις Κατεδαφίσεις Παλαιστινιακών Σπιτιών).
• All That Remains, για τη Νάκμπα, του Ουαλίντ Χαλίντι.
• Ένα δοκίμιο στα γερμανικά «επικριτικό απέναντι στη Χαμάς».
• Ένα βιβλίο βρετανού φωτογράφου για την Πρώτη Ιντιφάντα.
Αρχικά ανακρίθηκαν ξεχωριστά για μόλις 15 λεπτά. «Οι ερωτήσεις ήταν γενικές και κάπως τεχνικές, δεν αφορούσαν καθόλου τα βιβλία. Η πρώτη ερώτηση ήταν: “Πες μου περισσότερα για τον εαυτό σου”», λέει ο Άχμεντ. Ο δικαστής συμφώνησε να παρατείνει την κράτησή τους για δύο ημέρες, αντί για τις οκτώ που είχε ζητήσει η αστυνομία.
Για δύο ανθρώπους που δεν είχαν βρεθεί ποτέ στη φυλακή, αυτές οι 48 ώρες τους έδωσαν μια περιορισμένη αλλά άμεση εικόνα της πραγματικότητας που βιώνουν πολλοί άλλοι Παλαιστίνιοι. Στις περισσότερες οικογένειες, υπάρχει κάποιος που έχει συλληφθεί κάποια στιγμή.
Ο Μαχμούντ κρατήθηκε σε κελί στο αστυνομικό τμήμα του Ρωσικού Συγκροτήματος με άλλα εννέα άτομα. Ο Άχμεντ τέθηκε σε απομόνωση στην Παλιά Πόλη. Περιγράφει την εμπειρία ως «φρικτή». «Αυτές οι δύο μέρες μου άνοιξαν τα μάτια. Ήξερα για τη βαρβαρότητα του σωφρονιστικού συστήματος στη χώρα, αλλά δεν είχα συνειδητοποιήσει σε ποιο σημείο έχει φτάσει», λέει. Αναφέρει συνεχή προσβλητικά σχόλια, σπρωξίματα και ταπεινωτική μεταχείριση κατά τις μετακινήσεις του. Μικρά κελιά, χωρίς παράθυρα και σχεδόν καθόλου υγιεινή· ένα λεπτό στρώμα για ύπνο και ελάχιστο φαγητό.
«Ένας από τους φρουρούς με ρώτησε: “Κι εσύ, τι έκανες;” Απάντησα: “Τίποτα.” – “Ναι, όλοι παριστάνετε τους αθώους.” – “Όχι, αλήθεια, ήμουν στο βιβλιοπωλείο.” – “Α, είσαι αυτός που πουλάει βιβλία της Χαμάς!”» θυμάται ο Άχμεντ. «Σε προκαλεί συναισθηματικά. Κανονικά, είσαι αθώος μέχρι να αποδειχθεί η ενοχή σου. Εδώ ήμασταν ένοχοι μέχρι να αποδειχθεί η αθωότητά μας».
Ωστόσο, ο Μαχμούντ πιστεύει ότι η αστυνομία πέρασε γρήγορα από την «ευφορία» («νόμιζαν ότι είχαν βρει το κρησφύγετο των πιο επικίνδυνων τρομοκρατών») στην «απογοήτευση» («έβλεπαν το μπαλόνι να ξεφουσκώνει»). Τελικά, η υπόθεση υποβαθμίστηκε σε… «διατάραξη της δημόσιας τάξης». Κατά την επικύρωση της παράτασης της κράτησης, ένας από τους δικαστές επέκρινε την αστυνομία επειδή δικαιολόγησε την έρευνα με βάση την υποτιθέμενη προτροπή σε βία, γνωρίζοντας ότι χρειαζόταν προηγούμενη έγκριση από την εισαγγελία και ότι μια τέτοια κατηγορία απαιτεί πιο ισχυρά αποδεικτικά στοιχεία.
Ο Μαχμούντ, μιλώντας για την εξέλιξη της υπόθεσης (η οποία παραμένει ανοιχτή), δεν χάνει την ευκαιρία να χτυπήσει το Ισραήλ εκεί που το πονάει περισσότερο – την εικόνα του ως «τη μόνη δημοκρατία στη Μέση Ανατολή». «Θέλουμε να τελειώσει με πλήρη αθώωση και το κλείσιμο της ποινικής υπόθεσης. Ή, αν αυτή η χώρα θέλει να αρχίσει να απαγορεύει βιβλία, ας φτιάξει μια λίστα, γιατί εμείς θέλουμε να κάνουμε τη δουλειά μας νόμιμα. Είναι πολύ εύκολο. Μπορούν να κοιτάξουν τη Συρία, την Αίγυπτο, την Ιορδανία, το Σουδάν… και να μάθουν πώς να απαγορεύουν βιβλία. Υπάρχει ένα σύστημα: δημιουργείς ένα Υπουργείο Πληροφοριών, προσλαμβάνεις γραφειοκράτες, αυτοί διαβάζουν βιβλία, εφημερίδες και περιοδικά και αρχίζουν να τα σημειώνουν με πράσινο ή κόκκινο. Δεν θέλουμε να βρισκόμαστε σε αυτή τη γκρίζα ζώνη, όπου ένας έξυπνος ανακριτής ή αστυνομικός αποφασίζει αν υπάρχει [υποτιθέμενη] προτροπή».
Ο Μαχμούντ θυμάται ότι τα τελευταία χρόνια η αστυνομία έχει κλείσει ή απαγορεύσει εκδηλώσεις και σε άλλα πολιτιστικά ιδρύματα της πόλης, όπως το θέατρο Al Hakawati, το κέντρο Yabous και τη σχολή μουσικής. Δύο εβδομάδες νωρίτερα, αστυνομικοί εισέβαλαν σε ένα άλλο βιβλιοπωλείο, όπου βρήκαν ένα βιβλίο για τον Γιάχια Σινουάρ, ο οποίος σκοτώθηκε σε μάχη στη Γάζα πέρυσι.
— Θα ξανασκεφτείτε ποια βιβλία θα πουλάτε; ρωτάει ο δημοσιογράφος της El Pais.
— Αν η FIFA αποφασίσει ότι η Ιερουσαλήμ θα φιλοξενήσει το Παγκόσμιο Κύπελλο του χρόνου, τότε θα πουλάμε βιβλία για το ποδόσφαιρο, λέει ειρωνικά ο Μαχμούντ. Αλλά αν αυτή η περιοχή συνεχίσει να βιώνει σύγκρουση, θα ήταν γελοίο να μιλάμε για πολικές αρκούδες. Τα βιβλιοπωλεία είναι μέρος ενός ευρύτερου πλαισίου, λειτουργούν μέσα στην κοινωνία στην οποία ανήκουν. Ανυπομονούμε να τελειώσει αυτή η σύγκρουση και να αρχίσουμε να πουλάμε άχρηστα ρομαντικά μυθιστορήματα.
