Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ετοιμάζει νέα πενταετή στρατηγική για το άσυλο και τη μετανάστευση. Το σχέδιο κωδικοποιεί και εντείνει όλη την αντιμεταναστευτική γραμμή των τελευταίων χρόνων, με επίκεντρο τις μαζικές «επιστροφές» (απελάσεις), τη θωράκιση των συνόρων και τη θεσμική ενδυνάμωση των ευρωπαϊκών μηχανισμών καταστολής. Η ΕΕ δεν διαχειρίζεται τη μετανάστευση, τη χρησιμοποιεί, τόσο ως άλλοθι για αυταρχισμό όσο και ως εργαλείο πειθάρχησης, προσφέροντας ταυτόχρονα πολιτικό χώρο και νομιμοποίηση στην ακροδεξιά.
Επιστροφές: όταν η απανθρωπιά βαφτίζεται «πυλώνας πολιτικής»
Η στρατηγική παρουσιάζει την «αποτελεσματική επιστροφή» ως ακρογωνιαίο λίθο της πολιτικής της Ένωσης. Πίσω από τα “φρου-φρου κι αρώματα” των Ευρωπαίων (διατυπώσεις περί ταχύτερων διαδικασιών και καλύτερου ευρωπαϊκού συντονισμού) βρίσκεται μπόχα και δυσωδία. Όμορφος κόσμος ηθικός αγγελικά πλασμένος.
Η ωμή πραγματικότητα δείχνει διεύρυνση της διοικητικής κράτησης, πολλαπλασιασμό των απελάσεων, συρρίκνωση των εγγυήσεων προστασίας και εγκαθίδρυση διαδικασιών-εξπρές στα σύνορα. Το κράτος-μπλοκ των Βρυξελλών δεν επιδιώκει δικαιοσύνη, αλλά εκκαθάριση, θέλει να «λύσει» το ζήτημα ξεφορτώνοντας ανθρώπους.
«Return hubs» εκτός ΕΕ: στρατόπεδα εξορίας με ευρωπαϊκή σφραγίδα
Ακόμα και η ορολογία που χρησιμοποιείται είναι πέρα για πέρα προκλητική. Το σχέδιο μιλά για «καινοτόμα εργαλεία», όπως κέντρα επιστροφών εκτός της Ένωσης (ο ακριβής όρος είναι κόμβος επιστροφών).
Πρόκειται για έναν κυνικό ευφημισμό, πίσω από τον οποίο κρύβεται η δημιουργία στρατοπέδων εκτός συνόρων, ώστε η ΕΕ να κάνει τη βρώμικη δουλειά μακριά από τα μάτια των κοινωνιών της. Αυτό δεν είναι καινοτομία, αλλά νεκροταφείο δικαιωμάτων και το επόμενο στάδιο της Ευρώπης–Φρούριο: η καταστολή να γίνεται outsourcing και να ανατίθεται σε τρίτα κράτη-χωροφύλακες.
Migrationsdiplomatie: εκβιασμοί για να γίνουν άλλοι δεσμοφύλακες της Ευρώπης
Η λεγόμενη «μεταναστευτική διπλωματία» μπαίνει πρώτη στις προτεραιότητες, με επίκεντρο συνεργασίες με τρίτες χώρες κατά μήκος των μεταναστευτικών διαδρομών. Όμως δεν πρόκειται για διπλωματία ισότιμων, αλλά για σύστημα εκβιασμών, στο οποίο «μοχλοί» όπως οι θεωρήσεις (βίζες), οι εμπορικές προτιμήσεις και η χρηματοδότηση της Ένωσης χρησιμοποιούνται για να εξασφαλιστεί συνεργασία σε επαναπροωθήσεις, συνοριακή αστυνόμευση και επανεισδοχές.
Το μήνυμα είναι σαφές, «κρατήστε τους έξω και θα ανταμειφθείτε». Οι συμφωνίες με την Τυνησία και την Αίγυπτο δεν είναι «συνεργασία», αλλά νεοαποικιακές συμβάσεις που μετατρέπουν τρίτες χώρες σε μπάτσους της Ευρώπης.
Τούτοι οι μπάτσοι που ‘ρθαν τώρα τι γυρεύουν τέτοια ώρα;
Άλλο σημείο κλειδί είναι η ενίσχυση του Frontex και της Europol με ονειρώξεις για πανευρωπαϊκή αστυνομία συνόρων και κοινωνικού ελέγχου. Η στρατηγική δεν αφορά μόνο την πολιτική κατεύθυνση, αλλά και θεσμικές αναβαθμίσεις.
Προαναγγέλλονται αλλαγές στις αρμοδιότητες του Frontex και της Europol, ενώ αναφέρεται και πιθανή αναθεώρηση του κανονισμού της EU Asylum Agency το 2026, που μπορεί να ανοίξει τον δρόμο για διευρυμένο ρόλο της. Με άλλα λόγια, οικοδομείται μια υπερεθνική υποδομή καταστολής, στο πλαίσιο της οποίας το Προσφυγικό παύει να αντιμετωπίζεται ως κοινωνικό και ανθρωπιστικό ζήτημα και εντάσσεται πλήρως στο δόγμα «ασφάλεια – τάξη – επιτήρηση».
Ψηφιοποίηση συνόρων και AI: η τεχνολογία ως βία με νέο πρόσωπο
Η ψηφιοποίηση των συνόρων δεν είναι τεχνικός εκσυγχρονισμός αλλά στρατηγική καταστολής. Τα μεγάλα ευρωπαϊκά IT συστήματα και η διασύνδεση βάσεων δεδομένων μετατρέπουν τη μετακίνηση σε αντικείμενο φακελώματος, όπου κάθε άνθρωπος γίνεται βιομετρικό προφίλ και κάθε πέρασμα μετατρέπεται σε καταχώριση.
Η χρήση τεχνητής νοημοσύνης για ελέγχους ταυτότητας, ανάλυση δεδομένων και επιτήρηση εισάγει πρακτικές «αλγοριθμικής ταξινόμησης», με προφίλ “ρίσκου” και αυτοματοποιημένες αποφάσεις αποκλεισμού. Έτσι η βία των συνόρων αποκτά νέο πρόσωπο: γίνεται ταχύτερη, φτηνότερη, πιο αδιαφανής και πιο απρόσωπη, ενώ η πολιτική ευθύνη ξεπλένεται πίσω από τη φράση «έτσι το έβγαλε το σύστημα». Το «έξυπνο σύνορο» είναι ένα σύνορο που αποκλείει πιο γρήγορα, φακελώνει πιο βαθιά και κάνει την καταστολή πιο αόρατη.
“Νόμιμες οδοί”: εργατικά χέρια όταν τα θέλει το κεφάλαιο
Στη στρατηγική περιλαμβάνονται επίσης “νόμιμες οδοί” και “κινητικότητα εργατικού δυναμικού”, παρουσιαζόμενες ως ισορροπία. Στην πραγματικότητα λειτουργούν ως βαλβίδα της αγοράς εργασίας.
Η ΕΕ υιοθετεί το γνωστό διπλό μοντέλο: σκληρότητα και εξόντωση για τους ανεπιθύμητους, επιλεκτική είσοδο για όσους χρειάζεται η καπιταλιστική οικονομία. Ο άνθρωπος αντιμετωπίζεται ως αναλώσιμο υλικό παραγωγής και όχι ως φορέας δικαιωμάτων.
Η αλήθεια πίσω από το σχέδιο: αυταρχισμός, πειθάρχηση και δώρο στην ακροδεξιά
Η πενταετής στρατηγική της Κομισιόν είναι βαθιά ταξική και πολιτική επιλογή: μετατρέπει τον ξεριζωμένο σε αποδιοπομπαίο τράγο, νομιμοποιεί στρατόπεδα, απελάσεις και κυνήγι και χτίζει έναν ευρωπαϊκό μηχανισμό επιτήρησης που αύριο θα στραφεί ευρύτερα ενάντια στην ίδια την κοινωνία. Η Ευρώπη–Φρούριο δεν είναι παρέκκλιση, είναι ο κανονικός δρόμος μιας Ένωσης που υπηρετεί το κεφάλαιο, επιδιώκει πειθαρχία και χρειάζεται εχθρούς για να κυβερνά.
Απέναντι σε αυτή τη στρατηγική δεν χωρούν αυταπάτες καθώς το σύστημα της Ευρωλάνδης τρέφεται από τον αποκλεισμό. Η Ευρώπη–Φρούριο είναι συνειδητή επιλογή, ώστε να μετατραπούν τα σύνορα σε μηχανή διαλογής ανθρώπων, να κανονικοποιηθούν οι απελάσεις και η κράτηση, να βαφτιστεί η καταστολή ως “ασφάλεια” και να νομιμοποιηθεί η ακροδεξιά ατζέντα ως κεντρική γραμμή της Ένωσης.
Η πραγματική απάντηση βρίσκεται στην ταξική αλληλεγγύη, στην κοινή πάλη ντόπιων και μεταναστών εργατών, στη σύγκρουση με το κράτος-επιτήρησης, με τα στρατόπεδα και με τις απελάσεις. Γιατί όσο αυτοί χτίζουν τείχη και επεκτείνουν Frontex και Europol τόσο γίνεται καθήκον μας να γκρεμίσουμε την πολιτική του φόβου και να υπερασπιστούμε έμπρακτα το δικαίωμα στη ζωή, στην ελευθερία και στην αξιοπρέπεια.
Πηγές:
Ionta, N. (12/01/2026). EXKLUSIV: Kommission will Rückführungen und Grenzkontrollen im Fünfjahresplan priorisieren. EURACTIV.de. https://euractiv.de/news/commission-doubles-/down-on-returns-and-border-control-in-upcoming-five-years-strategy/
EURACTIV.com. (12/01/2026). Commission doubles down on returns and border control in upcoming five years strategy. https://www.euractiv.com/news/commission-doubles-down-on-returns-and-border-control-in-upcoming-five-years-strategy/
Associated Press. (2025). The European Union wants to increase deportations and supports “return hubs” in third countries. AP News. https://apnews.com/article/9e7a8fe8990bd081ce70efd1aaca3963
Financial Times. (2025). EU backs migration “return hubs” in echo of Trump’s crackdown. Financial Times. https://www.ft.com/content/e47963b3-42c9-475f-b7fb-1fc7aeb3162a
Eckert, G. (2025). Out of sight, out of mind: Return hubs and the externalisation of limbo. Verfassungsblog. https://verfassungsblog.de/out-of-sight-out-of-mind/
European Parliament. (2026). Strengthening Frontex’s mandate (Legislative Train Schedule—A new era for European defence and security). https://www.europarl.europa.eu/legislative-train/theme-a-new-era-for-european-defence-and-security/file-strengthening-frontex
European Parliamentary Research Service. (2025). Proposal for a regulation on police cooperation to counter migrant smuggling: Strengthening Europol’s role (Study). European Parliament. https://www.europarl.europa.eu/RegData/etudes/STUD/2025/765777/EPRS_STU%282025%29765777_EN.pdf
European Parliamentary Research Service. (2025). Strengthening Europol’s mandate (Briefing). European Parliament. https://www.europarl.europa.eu/RegData/etudes/BRIE/2025/772865/EPRS_BRI%282025%29772865_EN.pdf
