Και όμως! Μέχρι και μια από τις επαναστατικότερες μορφές τέχνης, η αυτοσχεδιαστική τζαζ, χρησιμοποιήθηκε κάποτε για αποικιοκρατικές επιδιώξεις! Αυτή είναι μόνο η αφορμή και μια μόνο πλευρά αυτού του καταιγιστικού ντοκιμαντέρ που ανατέμνει τις αποικιοκρατικές τακτικές και τις κρίσιμες αποφάσεις στα άδυτα των κυβερνήσεων των ιμπεριαλιστικών χωρών που αποφασίζουν τις τύχες αυτού του πλανήτη και λυμαίνονται τον πλούτο του.
Ο Βέλγος Γιόχαν Γκριμονπρέζ απογειώνει την τέχνη του ντοκιμαντέρ με μια συνεχή αντίστιξη οργιαστικών κομματιών τζαζ, που αποδίδονται από κορυφαίες προσωπικότητες του είδους (Μαξ Ρόουτς, Ντίζι Γκιλέσπι, Θελόνιους Μονγκ, Ορνέτ Κόλμαν, Τσαρλς Μίνγκους, Ντιουκ Ελιγκτον, Τζον Κολτρέιν, Αρτσι Σεπ, Αρτ Μπλάκι, Μάιλς Ντέϊβις, Αμπι Λίνγκολν, Μέλμπα Λίστον, Νίνα Σιμόν κ.ά.), σε συνδυασμό με μια ενδελεχή δημοσιογραφική έρευνα και σπάνιο οπτικό υλικό, που ξεσκίζουν το αποικιοκρατικό Βέλγιο, τις ΗΠΑ, τη Βρετανία, αλλά και τον εξίσου βρόμικο ρόλο του ΟΗΕ στο πραξικόπημα που ακολούθησε την ανεξαρτησία του Βελγικού Κονγκό, την ανατροπή της πρώτης εκλεγμένης κυβέρνησής του και τη δολοφονία του τριανταπεντάχρονου ηγέτη της, Πατρίς Λουμούμπα, τον Γενάρη του 1961.
Οταν το 1959 κορυφώθηκε ο αντιαποικιοκρατικός αγώνας στο Κονγκό, ο Π. Λουμούμπα φυλακίστηκε, για να απελευθερωθεί ένα χρόνο μετά, αφότου το κόμμα του κέρδισε πανηγυρικά τις εκλογές και ο ίδιος έγινε πρωθυπουργός. Οι ιμπεριαλιστές πίστεψαν ότι δεν θα ήταν δύσκολο να χειραγωγήσουν τη νέα κυβέρνηση. Τότε ήταν που οι ΗΠΑ, μέσω κρατικών πολιτιστικών ιδρυμάτων που ήταν βιτρίνα της CΙΑ, έστειλαν στην Αφρική και ιδιαίτερα στο Κονγκό μαύρους αμερικανούς μουσικούς, όπως τον εντελώς απολίτικο Λούις Αρμστρονγκ, οι οποίοι με τεράστιες συναυλίες προσπαθούσαν να επηρεάσουν πολιτιστικά αυτές τις χώρες.
Ακόμα και η σπουδαία Νίνα Σιμόν, ενεργή στον αγώνα για την υπεράσπιση των δικαιωμάτων της μαύρης κοινότητας και την καταπολέμηση του ρατσισμού, έπεσε θύμα αυτού του σχεδίου. Αλλά και ο Αρμστρονγκ, γνωστός διασκεδαστής των λευκών, κατήγγειλε εκ των υστέρων αυτή την απάτη. Είναι χαρακτηριστικό ότι ο τότε διευθυντής του Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης της Νέας Υόρκης (ΜΟΜΑ), άνθρωπος της CΙΑ, στάλθηκε την κρίσιμη εκείνη στιγμή ως πρεσβευτής στο Βέλγιο.
Αυτή η «ήρεμη» περίοδος δεν κράτησε πολύ. Οι ιμπεριαλιστές, αμέσως μόλις αντιλήφθηκαν την ισχυρή, ασυμβίβαστη προσωπικότητα του Λουμούμπα, έθεσαν σε εφαρμογή το σχέδιο απομόνωσης και πολύ γρήγορα το σχέδιο της φυσικής του εξόντωσης. Κατά τα πάγια ιμπεριαλιστικά ειωθότα (βλ. Μπιν Λάντεν, Σινουάρ) εξαφάνισαν το πτώμα του, από το οποίο απέμεινε μόνο ένα χρυσό δόντι, που το άρπαξε ο αμετανόητος δολοφόνος του Soete. To δόντι αυτό κατασχέθηκε από την βελγική Δικαιοσύνη το 2016 από το σπίτι της κόρης του και παραδόθηκε σε επίσημη τελετή του βελγικού κράτους στους απογόνους του Λουμούμπα, στις 20 Ιούνη του 2022.
Συγχρόνως με την απόφαση δολοφονίας του Λουμούμπα, στην κυβέρνηση του οποίου είχαν ήδη τοποθετήσει τρεις δικούς τους πράκτορες, ξεκίνησαν το διαμελισμό του Κονγκό σε τρία κομμάτια, με φυσικούς αυτουργούς εγχώριους κυβερνήτες και τον πραξικοπηματία αρχηγό του στρατού Μομπούτου, που σε συνεργασία με τα στρατεύματα του Βελγίου και του ΟΗΕ εξαφάνισαν ολόκληρα χωριά, δολοφόνησαν εκατοντάδες χιλιάδες και προέβησαν σε απίστευτα βασανιστήρια.
Ο τεράστιος φυσικός και ορυκτός πλούτος του Κονγκό, αποτελούμενος κυρίως από ουράνιο (με άμεσο ωφελούμενο τις ΗΠΑ), από διαμάντια και άλλα πολύτιμα μέταλλα, με ιδιοκτήτη την πανίσχυρη μεταλλευτική εταιρία του Βελγίου, παρέμεινε και εξακολουθεί να παραμένει στα ίδια χέρια. Η πολιτική ανάταση και οι ελπίδες που γέννησε η δεκαετία του 1960 στην Αφρική φαντάζουν ένα απραγματοποίητο όνειρο μέσα στο σύγχρονο μεσαίωνα.
Στο πολυεπίπεδο ντοκιμαντέρ αυτού του εξαιρετικού σκηνοθέτη, που βρίθει κατατοπιστικότατων πληροφοριών, παρελαύνουν προσωπικότητες μεγάλου βεληνεκούς, όπως ο επίσης δολοφονημένος Μάλκομ-Χ, αλλά και μεγαλοστελέχη των Μυστικών Υπηρεσιών, που δεν έχουν κανένα πρόβλημα να αποκαλύψουν κάποια στοιχεία για το ρόλο που έπαιξαν. Εννοείται ότι το βελγικό κράτος αρνήθηκε την πρόσβαση του σκηνοθέτη σε αρχεία, με την πρόφαση ότι δήθεν αυτά έχουν καταστραφεί.
Τα συμπεράσματα βγαίνουν αβίαστα:
- Οι περιβόητες δημοκρατίες έχουν δικαίωμα ύπαρξης μόνο αν είναι απόλυτα αφοσιωμένες υπηρέτριες των πολυεθνικών.
- Η αστική τάξη είναι τόσο λεπτομερειακά οργανωμένη, από το χαμηλότερο μέχρι το υψηλότερο κλιμάκιό της, ώστε δεν έχει κανένα δισταγμό και δεν παίρνει κανένα ρίσκο, ακόμα και αν το διακύβευμα δεν είναι ζωτικής σημασίας γι’ αυτήν. Οι αποφάσεις της είναι γρήγορες, κυκλωτικές και αποτελεσματικές, είτε αφορούν δολοφονίες μικρών και μεγάλων αντιπάλων της, είτε αφορούν ανατροπές μη αρεστών καθεστώτων, είτε τον οικονομικό στραγγαλισμό των φτωχών χωρών.
- Στο διάβα των τελευταίων αιώνων οι τακτικές της αποικιοκρατίας και του ιμπεριαλισμού παραμένουν πανομοιότυπες. Δείτε τι συμβαίνει σήμερα στη Μέση Ανατολή.
- Αν οι άνθρωποι δεν καταδικάζονταν στην αμάθεια και την αμορφωσιά, αν δεν συνθλίβονταν κάτω από ασήκωτους ογκόλιθους άγνοιας, θα είχαν άλλη μοίρα από εκείνη του Σισύφου. Αυτό κι αν είναι υπερόπλο των κυρίαρχων τάξεων!
- Η αλήθεια, που όπως όλα τα πολύτιμα πράγματα είναι βαθιά κρυμμένη και απαιτεί προσπάθεια για να ανακαλυφθεί, είναι πολύ δύσκολο να αντιπαρατεθεί με τη δικτατορία της ομοφωνίας των ΜΜΕ, δεν είναι όμως αδύνατο. Η σημερινή Παλαιστίνη μάς προσφέρει ένα ακόμα παράδειγμα του εφικτού.
Το αριστουργηματικό ντοκιμαντέρ του Γιόχαν Γκριμονπρέζ δεν κέρδισε το φετινό Οσκαρ στην κατηγορία. Το κέρδισε ένα άτολμο ισραηλινο-παλαιστινιακό ντοκιμαντέρ. Αν δείτε και τα δύο, θα καταλάβετε το γιατί.
Ε.Σ.
