«Βαράτε Τούρκοι τ’ άλογα», να μην σας πιάσει ο Βασιλάκης ο Τουρκοκτόνος (κατά κόσμον Βασίλης Κικίλιας). Διαβάστε την ύψιστου πατριωτικού θάρρους δήλωση που έκανε: «Η λειτουργία της Μονής της Χώρας ως μουσουλμανικού τεμένους προσβάλλει βάναυσα την ιστορία και τον χαρακτήρα της μονής, τόσο ως μνημείου παγκόσμιας κληρονομιάς χάρη στα απαράμιλλης αισθητικής αξίας ψηφιδωτά της όσο και ως χώρου αναφοράς της Ορθοδοξίας. Είναι γνωστό πως το να καταστρέφεις κάτι που δεν μπορείς να καταλάβεις αποτελεί βασικό γνώρισμα της βαρβαρότητας».
Υπάρχει Μονή της Χώρας ως «χώρος αναφοράς της Ορθοδοξίας»; Εχουμε «άλλον ένα βυζαντινό ναό, ο οποίος λειτουργούσε ως μουσείο για 79 χρόνια, και τώρα μετατρέπεται σε τζαμί», όπως γράφουν τα ελληνικά αστικά Μέσα; Αν είναι έτσι, τότε τι γυρεύει ο μεγαλοπρεπής μιναρές σ’ έναν ορθόδοξο ναό; Μήπως επί αιώνες λειτουργούσε σαν τζαμί, προτού μετατραπεί σε μουσείο;
Η επίσημη ονομασία του μνημείου είναι Μουσείο Καριγιέ (Kariye Müzesi – Moυσείο της Χώρας). Οι ισλαμοεθνικιστές της Τουρκίας το αποκαλούν Τζαμί Καριγιέ (Kariye Camii) και οι χριστιανοεθνικιστές της Ελλάδας Μονή της Χώρας. Η κάθε πλευρά παίρνει ένα κομμάτι της ιστορίας του μνημείου για να ικανοποιήσει τα ένστικτά της.
Η Μονή της Χώρας ολοκληρώθηκε σε διάφορες περιόδους της Ανατολικής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας. Μετά την κατάκτηση της Κωνσταντινούπολης και τη μετατροπή της σε πρωτεύουσα της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, μετατράπηκε σε τζαμί, στις αρχές του 16ου αιώνα (λέγεται το 1511), επί σουλτάνου Βαγιαζίτ Β’, παίρνοντας το όνομα Καριγιέ Τζαμί (Τζαμί της Χώρας). Σημαντικό μέρος του χριστιανικού διάκοσμου στο κεντρικό τμήμα του ναού καταστράφηκε και αντικαταστάθηκε με ισλαμικό διάκοσμο, ενώ οι χριστιανικές τοιχογραφίες στο νάρθηκα και στο παρεκκλήσι της νότιας πλευράς ασβεστώθηκαν.
Το 1948, στο πλαίσιο του κεμαλικού αστικού εκσυχρονισμού, που περιλάμβανε και το διαχωρισμό του σύγχρονου τουρκικού κράτους από την ισλαμική θρησκεία, το Καριγιέ Τζαμί μετατράπηκε στο Μουσείο Καριγιέ. Τέθηκε σε εφαρμογή ένα ευρύ πρόγραμμα αναστήλωσης του μνημείου και αποκάλυψης των χριστιανικών ψηφιδωτών, που κράτησε μια δεκαετία, και από το 1958 το Kariye Müzesi άνοιξε της πύλες του για τους επισκέπτες.
Να σημειωθεί πως δεν ήταν μια εκκλησία που μετατράπηκε σε μουσείο. Διατηρήθηκαν και τα χριστιανικά και τα ισλαμικά στοιχεία. Από τον μιναρέ στο εξωτερικό μέχρι την κεντρική σάλα ισλαμικής λατρείας, με τη στραμμένη προς τη Μέκκα κόγχη και το βάθρο με σκάλα που στέκεται ο ιμάμης και μέχρι τα χριστιανικά ψηφιδωτά στον νάρθηκα και το παρεκκλήσι, που αποκαλύφθηκαν και συντηρήθηκαν από τους τούρκους αρχαιολόγους. Εγινε, δηλαδή ό,τι και με την Αγιασοφιά.
Ο Ερντογάν, υπηρετώντας την ιδεολογία του ισλαμισμού και του νεοοθωμανισμού, που αποτελεί το θεμέλιο πάνω στο οποίο στηρίζει μεγάλο μέρος της εξουσιαστικής ισχύος του, έβαλε κάποιες ισλαμικές οργανώσεις να προσφύγουν στο τουρκικό Ανώτατο Δικαστήριο, ζητώντας να λειτουργήσουν ξανά ως τζαμιά μια σειρά μνημεία που ο πρώιμος κεμαλισμός είχε μετατρέψει σε μουσεία, απαγορεύοντας κάθε λατρευτική πράξη σ’ αυτά. Το 2019, το Ανώτατο Δικαστήριο έκανε δεκτές τις προσφυγές και το 2020 εκδόθηκε το σχετικό ΦΕΚ από την τουρκική κυβέρνηση. Απλά, η λατρευτική λειτουργία του Kariye Müzesi καθυστέρησε, προκειμένου να γίνουν κάποια έργα αποκατάστασης.
Και βέβαια, όπως ο Ερντογάν «καθάρισε» με την UNESCO για την Αγιασοφιά, έτσι θα «καθαρίσει» και για το Kariye Müzesi. Το κόλπο είναι γνωστό: δεν αίρεται ο μουσειακός χαρακτήρας του μνημείου, αλλά επιτρέπεται να γίνονται παράλληλα και λατρευτικές εκδηλώσεις. Στην Αγιασοφιά, όταν κάνουν ισλαμική προσευχή, βάζουν κουρτίνες για να καλύψουν μερικά ψηφιδωτά που φαίνονται, ενώ στο Kariye Müzesi δε χρειάζονται να βάλουν τίποτα, γιατί τα ισλαμικά στοιχεία και τα χριστιανικά στοιχεία του μνημείου είναι χωριστά. Μπορείτε να το δείτε και στο παρακάτω βίντεο που δείχνει ισλαμική προσευχή που έγινε στο Kariye Müzesi στις 6 Μάη.
🔴Kariye Camii’nde 79 yıl aradan sonra ilk ezan okundu pic.twitter.com/f9JhdqFJ7R
— GZT (@gztcom) May 6, 2024
Να σημειωθεί πως και η Αγιασοφιά, όταν λειτουργούσε αποκλειστικά ως μουσειακός χώρος, περιλάμβανε και τα ισλαμικά και τα χριστιανικά λατρευτικά στοιχεία. Δε γίνεται τίποτα καινούργιο στο Kariye Müzesi. Οι Ελληνάρες, όμως, ξεσηκώθηκαν. Ετσι είχαν ξεσηκωθεί και για την Αγιασοφιά, αλλά το κατάπιαν και το χώνεψαν στα τέσσερα χρόνια που πέρασαν από τότε που ο Ερντογάν άρχισε να τη χρησιμοποιεί και σαν τζαμί.
Φυσικά και είναι πρόκληση αυτό που κάνει ο Ερντογάν. Πρόκληση κατά του πολιτισμού, όμως, και όχι κατά των χριστιανών και των Ελλήνων. Μπορεί το συγκεκριμένο μνημείο να ήταν ορθόδοξο μοναστήρι μέχρι την κατάκτηση της Κωνσταντινούπολης, όμως μετά ήταν τζαμί επί αιώνες. Και όσο λειτουργούσε αποκλειστικά ως μουσείο δεν είχαν αφαιρεθεί τα ισλαμικά λατρευτικά σύμβολα από το εσωτερικό του. Συνυπήρχαν με τα παλαιότερα χριστιανικά. Αρα, ποια προσβολή στους χριστιανούς. Οσο για τους Ελληνες, από πότε έχουν δικαιώματα στην τουρκική επικράτεια;
Αντί να ξεσηκώσουν τους αρχαιολόγους και τη διανόηση σε όλο τον κόσμο, γι’ αυτό το αντιδραστικό πισωγύρισμα που κάνει ο Ερντογάν, αυτοί μετέτρεψαν ένα διεθνές ζήτημα προσβολής του πολιτισμού σε ζήτημα ελληνοτουρκικής εθνικιστικής αντιπαράθεσης. Και ο Μητσοτάκης, που μάλλον δεν είχε καμιά όρεξη να σηκώσει το συγκεκριμένο θέμα, εγκλωβισμένος στην ακροδεξιά-εθνικιστική ατζέντα του (για να του πάρουν όσο το δυνατό λιγότερους ψήφους τα εθνικοφασιστικά και ακροδεξιά μορφώματα στα δεξιά του), αναγκάστηκε να πει ότι «θα το θέσει» στον Ερντογάν στην επικείμενη συνάντησή τους.
Δεν είμαστε καθόλου σίγουροι ότι θα το θέσει, έστω και ακροθιγώς, αλλά ξέρουμε τι θα του απαντήσει ο Ερντογάν. Θα του πει ότι οι Ρωμιοί (Ρουμ στα τουρκικά) της Τουρκίας έχουν εκκλησίες, έχουν το πατριαρχείο, έχουν δεσποτάδες, παπάδες και διάκους και πως το Καριγιέ Μουζεσί ήταν τζαμί από το 1511 μέχρι το 1948, οπότε δεν ανήκει στους λατρευτικούς χώρους των χριστιανών του ανατολικού δόγματος. Θα του πει να μην ανησυχεί για τα ψηφιδωτά και τις τοιχογραφίες της χριστιανικής παράδοσης, διότι αυτά θα εξακολουθούν να συντηρούνται και να είναι προσιτά σε κάθε επισκέπτη, αφού ο μουσειακός χαρακτήρας του μνημείου δεν αίρεται. Και μετά θα αρχίσει να αραδιάζει αιτήματα για τζαμιά της οθωμανικής περιόδου στον ελλαδικό χώρο, που δεν συντηρούνται, δεν προστατεύονται, δεν είναι επισκέψιμα και το ελληνικό κράτος τ’ αφήνει να ρημάζουν. Το έχει ξανακάνει αυτό ο Ερντογάν, έτοιμη την έχει τη λίστα με τα τζαμιά της οθωμανικής περιόδου και δηλώνει προθυμία να αναλάβει τα έξοδα το τουρκικό κράτος!
Θα το καταπιούν κι αυτό, όπως κατάπιαν και την παράλληλη λειτουργία της Αγιασοφιάς ως τζαμί. Ο βουλευτής της ΝΔ Τάσος Χατζηβασιλείου, στενός συνεργάτης του Μητσοτάκη, ιδιαίτερα στα ελληνοτουρκικά, το περιέγραψε με το δικό του τρόπο, μιλώντας στο Πρώτο Πρόγραμμα της ΕΡΤ: «Εγώ δεν θα έβαζα την απαράδεκτη και προσβλητική απόφαση για τη μετατροπή της Μονής της Χώρας στο ζύγι των ελληνοτουρκικών σχέσεων, διότι το θέμα της Μονής της Χώρας είναι ένα θέμα που αφορά όλο τον πολιτισμένο κόσμο». Επέμεινε πως δεν πρόκειται για ελληνοτουρκικό αλλά για διεθνές ζήτημα, καθώς «πληγώνει τους χριστιανούς και όλους τους πολιτισμένους πολίτες του κόσμου, απανταχού της Γης». Τόνισε ότι «είναι μια απαράδεκτη τουρκική απόφαση. Η Αγκυρα εργαλειοποιεί ένα μνημείο οικουμενικής παγκόσμιας κληρονομιάς, αλλά εκτιμώ ότι αυτό είναι μια δυστυχώς συνειδητή επιλογή, διότι ο Ερντογάν προσπαθεί να διαχωρίσει τη θέση του από τους κεμαλιστές και να τονώσει την ισλαμική ταυτότητα της Τουρκίας».
Παρά την ακροβατική προσπάθεια να ισορροπήσει σε δυο βάρκες (δεν είναι ελληνοτουρκικό ζήτημα, αλλά ταυτόχρονα προσβάλλει τους χριστιανούς), είναι προφανές πως η ζυγαριά γέρνει στο «δεν είναι ελληνοτουρκικό». Αλλωστε, χριστιανορθόδοξες λατρευτικές πράξεις δε γίνονταν στο μνημείο ούτε όταν λειτουργούσε αποκλειστικά ως μουσείο και τα τουριστικά γκρουπ με τους πιστούς χριστιανούς θα μπορούν και στο εξής να το επισκέπτονται (φτάνει να μην είναι Παρασκευή μεσημέρι που θα γίνεται προσευχή των μουσουλμάνων).
Και για να τελειώνουμε, οι χριστιανόψυχοι και ελληνόψυχοι «δε δικαιούνται για να ομιλούν», γιατί κάνουν τα ίδια σε μνημεία της παγκόσμιας πολιτιστικής κληρονομιάς. Οπως στη ρωμαϊκή Ροτόντα της Θεσσαλονίκης, που απαίτησαν και τη λειτουργούν ως ορθόδοξο ναό δώδεκα φορές το χρόνο, αφού πρώτα έφτασαν στο σημείο να ξαμολήσουν τους χριστιανοταλιμπάν να κομματιάσουν το πιάνο του Σάκη Παπαδημητρίου που θα έπαιζε τζαζ στο μνημείο, με άδεια που είχε πάρει από τον τότε υπουργό Πολιτισμού, Θάνο Μικρούτσικο. Ο Μικρούτσικος τον γλίτωσε από τα χειρότερα, διότι οι μπάτσοι τον είχαν μπουζουριάσει για ένα εξάωρο και ήταν έτοιμοι να τον παραπέμψουν σαν… πράκτορα των Τούρκων!
ΔΙΑΒΑΣΤΕ
Ερντογανισμός αλά Γκρεκ
