Μην περιμένετε από εμάς να αναλωθούμε σε μια προσπάθεια διερεύνησης των ακριβών αιτίων που οδήγησαν στην πτώση του Μπόινγκ της HELIOS, στέλνοντας στον τάφο τόσους ανθρώπους. Κάθε τέτοια προσπάθεια οδηγεί σε αυτοπαγίδευση. Σε μια σεναριολογία χωρίς βάση, σ’ ένα σλάλομ ανάμεσα σε αντιφατικές πληροφορίες και εκτιμήσεις, χωρίς τη δυνατότητα γνώσης και αξιολόγησης των πραγματικών δεδομένων. Μέσα σ’ αυτό το πλήθος των ελλιπών στοιχείων και των αλληλοσυγκρουόμενων δεδομένων και εκτιμήσεων εξαφανίζεται η ουσία του ζητήματος, που είναι απλή και κρυστάλλινη σαν το καθαρό νερό.
Εχουμε να κάνουμε με μια ακόμη μαζική ανθρωποθυσία στο βωμό του μέγιστου κέρδους. Επειδή σ’ αυτές τις περιπτώσεις συντρέχουν πάντοτε περισσότεροι από ένας παράγοντες (δεν πέφτουν κάθε μέρα αεροπλάνα ούτε βουλιάζουν καράβια σαν το «Σαμίνα»), τις λεπτομέρειες που αφορούν όλους αυτούς τους παράγοντες δεν θα τις μάθουμε ποτέ. Θα απασχολήσουν μόνο κάποιες δικαστικές αίθουσες, στις οποίες οι συγγενείς των θυμάτων θα αναζητούν δικαίωση για τους ανθρώπους που έχασαν και εκπρόσωποι δικηγορικών γραφείων θα δίνουν μάχες για να μεγαλώσουν τα ποσά των αποζημιώσεων. Τότε, το ενδιαφέρον των πολλών θα έχει ατονίσει και οι πιο υποψιασμένοι θα ψάχνουν εναγωνίως να βρουν άκρη μέσα από τα ισχνά ρεπορτάζ των εφημερίδων.
Ψήγματα αλήθειας θα διαρρεύσουν. Ομως απ’ αυτά τα ψήγματα κανείς δεν θα μπορεί να συνθέσει όλη την αλήθεια. Οσο για το πόρισμα που θα βγάλει (σ’ ένα εξάμηνο και βλέπουμε) η επιτροπή που έχει επιληφθεί, αυτό θα είναι αποτέλεσμα συμβιβασμών και πολιτικών σκοπιμοτήτων. Γιατί, βέβαια, το άλλο μεγάλο παραμύθι είναι η ανεξαρτησία αυτής της επιτροπής. Ανεξαρτησία από ποιον; Από το κράτος που τη μισθοδοτεί; Από τις κυβερνήσεις που κρατούν στα χέρια τους το μέλλον των τεχνοκρατών και την τόσο πολύτιμη για τους ίδιους καριέρα τους; Από τα πανίσχυρα μονοπώλια της αεροναυπηγικής που τα πλοκάμια τους φτάνουν παντού; Από τις μεγάλες αεροπορικές εταιρίες που καθορίζουν τις νόρμες λειτουργίας των αερομεταφορών με βάση τις ανάγκες τους για κέρδος και τις ισορροπίες που βρίσκουν στο πλαίσιο του ανελέητου ανταγωνισμού τους; Εδώ αυτή η επιτροπή δεν τηρεί ούτε στοιχειώδη προσχήματα. Πήγε στην Κύπρο και ο επικεφαλής της είχε συνάντηση με τον πρόεδρο Παπαδόπουλο, που κράτησε 2 ώρες! Τί είδους συνάντηση ήταν αυτή; Εθιμοτυπική ή συνάντηση εργασίας; Επειδή προφανώς ήταν το δεύτερο, αναρωτιόμαστε τί είδους εργασία μπορεί να κάνει ο επικεφαλής μιας (υποτίθεται) ανεξάρτητης επιτροπής εμπειρογνωμόνων με έναν αρχηγό κράτους, το οποίο κατηγορείται ότι επέτρεψε το όργιο της HELIOS (και όχι μόνο). Και να ‘ταν μόνον αυτό! Σε όλες τις συναντήσεις της τα στελέχη της επιτροπής συνοδεύονταν από τον Χάρη Θράσου, τον υπουργό Συγκοινωνιών που βάλλεται ευθέως ως υπεύθυνος για το όργιο και που τον καλύπτουν το ΑΚΕΛ (είναι στέλεχός του) και ο Παπαδόπουλος. Τί εμπιστοσύνη μπορείς να έχεις σε μια επιτροπή που δεν τηρεί ούτε τα προσχήματα που επιβάλλει ο τίτλος «ανεξάρτητη» που φέρει;
Φυσικά, η επιτροπή θα αποδώσει κάποιες ευθύνες. Δεν μπορεί να κάνει αλλιώς. Η απόδοση ευθυνών, όμως, θα είναι τέτοια που να μην ενοχλεί το σύστημα. Θα κρατηθούν όλες οι απαραίτητες ισορροπίες, ώστε μέσα από την «κάθαρση», που θα αφορά κάποιους επιμέρους κρίκους, να παραμείνει αλώβητη η αλυσίδα.
Ας επιστρέψουμε, λοιπόν, στην απλή, κρυστάλλινη αλήθεια.
Εδώ και χρόνια, στο πλαίσιο του διεθνούς καπιταλιστικού ανταγωνισμού, η ΕΕ εφαρμόζει την πολιτική των «Ελεύθερων Ουρανών». Στο πλαίσιο αυτής της πολιτικής αποκλειστικό κριτήριο για τις αερομεταφορές είναι η κερδοφορία. Οι λεγόμενες «αεροπορικές εταιρίες χαμηλού κόστους» είναι ο πιλότος για όλο το σύστημα. ‘Η, αν θέλετε, είναι ο «λαγός» στην κούρσα του ανταγωνισμού, που σπρώχνει όλες τις εταιρίες στη μείωση του κόστους λειτουργίας. Ο παράγοντας ασφάλεια αντιμετωπίζεται ως ένα στοιχείο κόστους και όχι ως ένα απόλυτο μέγεθος. Τί σημαίνει αυτό; Σημαίνει όλα αυτά τα αποσπασματικά που διαβάζουμε και ακούμε από τότε που συνετρίβη το αεροσκάφος της HELIOS και πάρα πολλά ακόμη. Το προσωπικό που κάνει τους ελέγχους ανήκει στις ίδιες τις εταιρίες ή σε εργολάβους και προσλαμβάνεται με κριτήριο το κόστος. Η συχνότητα και η πληρότητα των ελέγχων γίνεται με κριτήριο την ελαχιστοποίηση του κόστους. Η καθήλωση των αεροπλάνων σε επισκευαστικές βάσεις είναι ζημιογόνα για την εταιρία. Τα κράτη, που έχουν την εποπτεία και την ευθύνη, αφήνουν ελεύθερες τις εταιρίες να καθορίζουν μόνες τους τις εγγυήσεις ασφάλειας. Οι έλεγχοί τους είναι τυπικοί. Στελέχη που επιμένουν στους συστηματικούς ελέγχους κατηγορούνται ότι βάζουν γραφειοκρατικά εμπόδια. Ετσι λειτουργεί πλέον το σύστημα και το αποτέλεσμα το βλέπουμε στην πυκνότητα των ατυχημάτων, που δεν οδηγούν όλα κατ’ ανάγκη στη συντριβή αεροσκαφών. Μια φορά θα γίνει η «στραβή».
Οταν η ασφάλεια αντιμετωπίζεται όχι ως απόλυτο μέγεθος (δηλαδή ως μέγεθος που δεν επιδέχεται καμιά αλλαγή), αλλά ως στοιχείο κόστους, είναι μαθηματικά βέβαιο ότι κάποια στιγμή θα συντρέξουν παράγοντες που θα οδηγήσουν σε τραγωδίες σαν την τελευταία (και τις άλλες που έγιναν μακριά από εμάς, αλλά με συνθήκες αντίστοιχες). Τηρουμένων των αναλογιών, συμβαίνει το ίδιο που συνέβη με το «Σαμίνα». Ενα σαπιοκάραβο, που το τιμόνι του δεν «άκουγε», χτύπησε σ’ ένα βράχο και βυθίστηκε σε λιγότερο από μισή ώρα (ούτε βαρκάκι να ήταν), επειδή τα στεγανά του είχαν μετατραπεί σε καμπίνες. Μια φορά έγινε το «κακό» και πήγαν τζάμπα και βερεσέ τόσοι άνθρωποι. Οι εταιρίες, όμως, δεν σκέφτονται την τραγωδία της μιας φοράς, σκέφτονται το κόστος της κάθε μέρας. Κερδοσκοπούν τζογάροντας με τις ζωές τόσων ανθρώπων.
Αυτή είναι η λογική του καπιταλισμού, που στη σημερινή εποχή του παγκοσμιοποιημένου ανταγωνισμού και της απόλυτης «ελευθερίας» γεννά τέτοια μαζικά εγκλήματα.
