Χωρίς ιδιαίτερες εκπλήξεις και σε ιδιαίτερα υποτονικό κλίμα ολοκληρώθηκαν με το δεύτερο γύρο οι νομαρχιακές και δημοτικές εκλογές. Σε όλη τη διάρκεια της δεύτερης προεκλογικής εβδομάδας τίποτα δε θύμιζε ότι «παίζεται» ο Δήμος ή η Νομαρχία. Αδεια τα εκλογικά κέντρα, χαμηλής έντασης αφισοκόλληση, πλήρης αδιαφορία του κόσμου. Οπως σημειώσαμε και την προηγούμενη εβδομάδα, ήταν οι πιο αποπολιτικοποιημένες εκλογές της μεταπολίτευσης. Αυτό έδειξε και η αλματώδης αύξηση της αποχής. Λίγοι μπήκαν στον κόπο να ταξιδέψουν για δεύτερη φορά στην επαρχία (πέρα, βέβαια, απ’ αυτούς που έκαναν αποχή ως πολιτική πράξη). Δεν μπήκαμε στον κόπο να μελετήσουμε την εξέλιξη της αποχής σε νομαρχίες και μεγάλους Δήμους, όμως από μια σύντομη ματιά είδαμε ότι αυτή έπληξε κυρίως τους χαμένους του δεύτερου γύρου. Σε πανελλαδικό επίπεδο, πάντως, σύμφωνα με τα στοιχεία του υπουργείου Εσωτερικών, στο δεύτερο γύρο η αποχή στις νομαρχιακές εκλογές έφτασε το 43,21%, ενώ στις δημοτικές το 35,43%. Αντίστοιχα, η αποχή στο δεύτερο γύρο των εκλογών του 2002 ήταν 33,52% για τις νομαρχιακές και 30,59% για τις δημοτικές εκλογές.
Ετσι, χωρίς μια στοιχειώδη έστω πολιτική συμμετοχή των ψηφοφόρων στις διαδικασίες των συνδυασμών και των υποψηφίων, εκείνο που κυριάρχησε στο δεύτερο γύρο ήταν οι συμφωνίες κάτω από το τραπέζι ανάμεσα στους δυο διεκδικητές και τους ηττημένους του πρώτου γύρου. Συμφωνίες και με την παρέμβαση και την πίεση των κομματικών μηχανισμών, αλλά και χωρίς αυτούς. Διότι οι λεγόμενοι «αντάρτες», υποψήφιοι δηλαδή που θέλουν να γίνουν χαλίφηδες στη θέση των χαλίφηδων, ξέρουν καλύτερα την τοπική κατάσταση και έκαναν τα παζάρια μόνοι τους, με τους υποψήφιους που αποφάσισαν να στηρίξουν. Τι περιλαμβάνουν αυτά τα παζάρια; Μοίρασμα πόστων, εξουσίας και «δουλειών». Διότι γύρω από κάθε υποψήφιο μαζεύονται μια σειρά επιχειρηματίες, τοπικοί παράγοντες και κλασικά λαμόγια. Δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι οι Δήμοι έχουν μετατραπεί σε επιχειρήσεις και διαχειρίζονται άφθονο χρήμα, ενώ με τις δημοτικές επιχειρήσεις κάνουν παιχνίδι σε επίπεδο προσλήψεων και ρουσφετιών.
Υπάρχουν και δυο άλλες παράμετροι που δεν πρέπει να διαφύγουν της προσοχής μας. Η μια έχει να κάνει με τη φιλοδοξία των «ανταρτών» να γίνουν αυτοί η πρώτη επιλογή της ΝΔ ή του ΠΑΣΟΚ στις επόμενες εκλογές. Επιλογή που σε πολλές περιπτώσεις περνούσε μέσα από την ήττα του επίσημου κομματικού υποψήφιου και στο δεύτερο γύρο. Δεν είναι λίγες οι περιπτώσεις, λοιπόν, που οι «αντάρτες» επισήμως συντονίζονταν με την επίσημη κομματική γραμμή και απάγγειλαν όρκους πίστης στην κομματική ενότητα, υπογείως όμως ο μηχανισμός που είχαν στήσει εργαζόταν για την ήττα του κομματικού υποψήφιου και τη νίκη του υποψήφιου του αντίπαλου κόμματος. Οι «αντάρτες», που σχεδόν σε όλες τις περιπτώσεις εξασφάλισαν τη συμμετοχή τους στα δημοτικά και νομαρχιακά συμβούλια, θα είναι μέσα στα πράγματα και θα επιδιώξουν να εκτοπίσουν εντελώς τον ηττημένο κομματικό υποψήφιο, ώστε στις επόμενες εκλογές να πάρουν αυτοί το χρίσμα. Η δεύτερη παράμετρος έχει να κάνει με τον άγριο ανταγωνισμό των βουλευτών του κάθε κόμματος σε κάθε εκλογική περιφέρεια. Ειδικά στην Αθήνα, πίσω από κάθε «αντάρτη» βρισκόταν και ένας βουλευτής του κόμματός του, ο οποίος τον στήριζε παρασκηνιακά. Είναι τόσο σκληρή η μάχη του σταυρού στις βουλευτικές εκλογές που κάθε βουλευτής θέλει να ελέγχει τοπικούς μηχανισμούς και ει δυνατόν να ελέγξει όχι τμήματά τους αλλά ολόκληρο το Δήμο.
Αποτέλεσμα όλων αυτών των τάσεων ήταν να δούμε αποτελέσματα που δεν ανταποκρίνονταν στους σχεδιασμούς των κομματικών επιτελείων. Γι’ αυτό και μια σειρά Δήμοι άλλαξαν χέρια μεταξύ ΝΔ και ΠΑΣΟΚ. Το άθροισμα του επίσημου κομματικού υποψήφιου και του «αντάρτικου» σχηματισμού έδειχναν επικράτηση, όμως στο τέλος κέρδισε ο αντίπαλος. Μ’ αυτό τον τρόπο έχασε το ΠΑΣΟΚ μια σειρά Δήμους της Β’ Αθήνας, που τους θεωρούσε φέουδά του, έτσι έχασε η ΝΔ τις Νομαρχίες Σερρών και Μαγνησίας. Πιο άνετα κέρδισαν οι υποψήφιοι του ΣΥΝ (που έτσι διεύρυνε την εξουσία του στην Αττική, παίρνοντας για πρώτη φορά και τη Νέα Φιλαδέλφεια και το Ελληνικό, μαζί με Καισαριανή και Νέα Σμύρνη που ήδη είχε), ενώ ο Περισσός κέρδισε μερικές αγχώδεις νίκες (Νίκαια, Πυλαία Θεσσαλονίκης) συν τον Τύρναβο (έχασε ο γνωστός γαλάζιος αγροτοπατέρας Θ. Νασίκας) και κατέγραψε μερικές ηχηρές ήττες (Καρδίτσα, Αγιος Παύλος Θεσσαλονίκης, Λευκίμη Κέρκυρας).
Πεσμένο και το τηλεοπτικό ενδιαφέρον (τα κανάλια έκοψαν νωρίς τα προεκλογικά προγράμματα και έβαλαν ταινίες), σε χαμηλούς τόνους και οι δηλώσεις των αρχηγών των πολιτικών κομμάτων. Ο Καραμανλής, με τον αέρα του νίκητή, δήλωσε ότι η κυβέρνησή του θα συνεχίσει τις αντιλαϊκές μεταρρυθμίσεις «σταθερά και αταλάντευτα», ο Γιωργάκης αυτή τη φορά ήταν καλά προετοιμασμένος και του έγραψαν μια δήλωση που ένωνε σε ενιαίο κείμενο τα αντιφατικά του πρώτου γύρου («μηδενίστηκε η διαφορά ανάμεσα στη ΝΔ και το ΠΑΣΟΚ και άλλαξε το πολιτικό σκηνικό»), η Παπαρήγα μίλησε για «συνολικό αρνητικό αποτέλεσμα για το λαό» και ο Αλαβάνος, ο πιο χαμογελαστός και χαρούμενος απ’ όλους, διαπίστωσε ότι «είναι πιο διακριτό ένα άλλο εναλλακτικό αυτοδιοικητικό ρεύμα», χάρη σε μια «νικηφόρα πορεία σε όλη την Ελλάδα και ιδιαίτερα στο Νομό Αττικής». Ο καθένας «διαβάζει» τα αποτελέσματα όπως βολεύεται.
