Το Ιδρυμα Οικονομικών και Βιομηχανικών Ερευνών (ΙΟΒΕ) λανσάρεται ως ένας «ιδιωτικός, μη κερδοσκοπικός, κοινωφελής, ερευνητικός οργανισμός», που διεξάγει «ανεξάρτητη επιστημονική έρευνα και μελέτη των βιομηχανικών θεμάτων» και «επιτελεί την αποστολή του διατηρώντας θέση επιστημονικής και ακαδημαϊκής ουδετερότητας».
Ο «ανεξάρτητος» αυτός Οργανισμός είναι το think tank του Συνδέσμου Επιχειρήσεων και Βιομηχανιών (ΣΕΒ). Τα κίνητρά του, λοιπόν, είναι αμιγώς πολιτικά και μάλιστα εκφράζουν τα συμφέροντα του κεφαλαίου.
Ετσι και η «Μελέτη» του για την «Εκπαίδευση και αγορά εργασίας στην Ελλάδα. Επιπτώσεις της κρίσης και προκλήσεις», που επεξεργάζεται τα στοιχεία της Ερευνας Εργατικού Δυναμικού της ΕΛΣΤΑΤ τις τελευταίες 2 δεκαετίες και τα δεδομένα της έρευνας της ΕΛΣΤΑΤ (2016) για τους νέους, καταλήγει σε προτάσεις που συνιστούν τις κατευθύνσεις της στρατηγικής του κεφαλαίου (εγχώριου και διεθνούς) για μια εκπαίδευση υποταγμένη στην καπιταλιστική αγορά.
Από τα στοιχεία που παρατίθενται κρατάμε το γεγονός ότι η ιστορικά διαμορφωμένη τάση της νεολαίας της ελληνικής εργαζόμενης κοινωνίας για πανεπιστημιακές σπουδές εντάθηκε την περίοδο της κρίσης. Οι πανεπιστημιακές σπουδές ήταν για τη νεολαία μια αχτίδα σωτηρίας μπροστά στον εφιάλτη της ανεργίας. Αυτό θορύβησε πολύ τους καπιταλιστές, όπως συμπεραίνουμε από τις προτάσεις που κάνουν (στροφή στην τεχνικοεπαγγελματική εκπαίδευση, μείωση αριθμού εισακτέων, συγχωνεύσεις ΑΕΙ, κ.λπ.).
Εχουμε, λοιπόν:
♦ Ο πληθυσμός με απολυτήριο Λυκείου είναι αυξημένος κατά 17,9% το 2017 σε σχέση με το 2001 (2,9 εκατ. έναντι 2,5 εκατ. ατόμων).
♦ O πληθυσμός με χαμηλή εκπαίδευση υποχωρεί από το 2009 και έπειτα.
♦ Τα άτομα με ανώτατη εκπαίδευση σχεδόν διπλασιάστηκαν σε σχέση με τις αρχές του 2000.
♦ Αυξημένη ζήτηση και προσανατολισμό των νέων προς την ανώτατη εκπαίδευση, όπως και έμφαση από την πλευρά του κράτους με την ίδρυση νέων σχολών και ιδρυμάτων στη χώρα την περίοδο αυτή.
♦ Το 2017 ο γυναικείος πληθυσμός με ανώτατη εκπαίδευση ανήλθε στα 1,1 εκατ. άτομα (992,6 χιλ. άτομα με πτυχίο και 112,1 χιλ. με μεταπτυχιακό ή διδακτορικό). Ανοδος κατά 40% σε σχέση με το 2009, ενώ υπερδιπλασιάστηκε συγκριτικά με τις αρχές της προηγούμενης δεκαετίας.
♦ Οι άνδρες με ανώτατη εκπαίδευση ανήλθαν στο 1,0 εκατ. (894,9 χιλ. άτομα με πτυχίο και 117,8 χιλ. άτομα με μεταπτυχιακό ή διδακτορικό). Αύξηση κατά 19% σε σχέση με τις αρχές της κρίσης και κατά 56% σε σχέση με το 2001.
♦ Το μερίδιο του πληθυσμού με ανώτατη εκπαίδευση ήταν αυξημένο κατά 9 ποσοστιαίες το 2017 σε σχέση με το 2001.
Παρά τις προσπάθειες της νεολαίας της εργαζόμενης κοινωνίας να βελτιώσει τα εκπαιδευτικά της εφόδια ώστε να αποκατασταθεί επαγγελματικά και να αποφύγει τον εφιάλτη της ανεργίας, η πραγματικότητα υπήρξε σκληρή για τους πτυχιούχους ανώτατης εκπαίδευσης. Πολλοί πήραν των ομματιών τους και ξενιτεύθηκαν, ενώ οι «τυχεροί» που βρήκαν δουλειά στην Ελλάδα αμείβονται με μισθούς πείνας και εργάζονται σε συνθήκες εργασιακού μεσαίωνα.
Για την κατάσταση αυτή δε φταίει το γεγονός ότι το πτυχίο δεν ανταποκρίνεται στις απαιτήσεις της αγοράς εργασίας, όπως σκόπιμα διαδίδουν οι καπιταλιστές. Η ανεργία είναι σύμφυτη με τον καπιταλισμό και γίνεται τρομαχτική σε περιόδους οικονομικής κρίσης, την οποία οι καπιταλιστές επιδιώκουν να αντιμετωπίσουν σε βάρος των εργαζόμενων, τους οποίους κυριολεκτικά εξαθλιώνουν, ενώ η στρατιά των ανέργων είναι γι’ αυτούς μια ανεξάντλητη δεξαμενή από την οποία ψαρεύουν νέους είλωτες και σύγχρονους δούλους. Αλλωστε, οι ίδιοι οι καπιταλιστές είναι που μετέφεραν τις επιχειρήσεις τους σε άλλες χώρες (π.χ. βαλκανικές) γιατί έχουν μεγαλύτερα περιθώρια κερδών, ενώ και τα «λουκέτα» είναι καθημερινά, ο αγροτικός τομέας έχει καταρρεύσει και η νέα επωδός όλων των στυλοβατών του συστήματος είναι το εξευτελιστικό σλόγκαν ότι «η βαριά βιομηχανία της Ελλάδας είναι ο τουρισμός».
Σύμφωνα με τα στοιχεία:
♦ Δύο στους τρεις ανέργους το 2017 έχουν απολυτήριο Λυκείου ή ανώτατης εκπαίδευσης.
♦ Οι άνεργοι με ανώτατη εκπαίδευση, συμπεριλαμβανομένων των κατόχων μεταπτυχιακού ή διδακτορικού, σχεδόν τριπλασιάστηκαν μεταξύ 2009 και 2017.
♦ Την ίδια περίοδο ο αριθμός των ανέργων με απολυτήριο Λυκείου υπερδιπλασιάστηκε.
♦ Στους πτυχιούχους πανεπιστημίων ή ΤΕΙ το ποσοστό ανεργίας το 2017 αυξήθηκε κατά 10 ποσοστιαίες μονάδες σε σχέση με το 2009.
Η πρόταση των καπιταλιστών
Οι καπιταλιστές θέλουν η εκπαίδευση να προσανατολιστεί αποφασιστικά στις ανάγκες της αγοράς, ώστε αυτοί να αλιεύουν κατάλληλα καταρτισμένο και φθηνό εργατικό δυναμικό. Η στροφή αυτή να συντελεστεί από τη μέση ακόμη εκπαίδευση και να συνεχιστεί και στην ανώτατη (εξ ου και το φτιασίδωμα της τεχνικοεπαγγελματικής εκπαίδευσης, ώστε αυτή να καταστεί ελκυστική για τη νεολαία, ειδικά αυτή της εργατικής τάξης και των φτωχών λαϊκών στρωμάτων). Να χτυπηθεί αποφασιστικά η τάση για πανεπιστημιακές σπουδές και το αστικό κράτος να πάρει όλα τα μέτρα που θα συμβάλλουν σε αυτό, όπως κριτήρια για τη μετάβαση από το Γυμνάσιο στο Λύκειο, μείωση των εισακτέων, συγχωνεύσεις ΑΕΙ, αλλαγή της φυσιογνωμίας των πανεπιστημίων με στόχο το επιχειρηματικό πανεπιστήμιο. Διαδικασίες αξιολόγησης των πανεπιστημιακών ιδρυμάτων, στο πνεύμα της διεθνούς αξιολόγησης των ιδρυμάτων (σκληρή ανταγωνιστικότητα και «αποτελεσματικότητα»). Να υποβαθμιστούν οι πανεπιστημιακές σπουδές σε τριετείς σπουδές κατάρτισης (Μπολόνια), ώστε να σχηματιστεί μια πλατιά βάση μελλοντικών εργαζόμενων με γνώσεις μιας χρήσης, φθηνών και «ευέλικτων» (άρα χωρίς απαιτήσεις) και να περιοριστεί ο αριθμός αυτών που θα ακολουθήσουν μεταπτυχιακές σπουδές. Πτυχία πολλών ταχυτήτων, συμμετοχή των επιχειρήσεων στο πανεπιστημιακό γίγνεσθαι.
Συγκεκριμένα προτείνουν:
♦ Αναπροσανατολισμό της ανώτατης εκπαίδευσης από την προετοιμασία των αποφοίτων για την απασχόληση στο δημόσιο τομέα στην απασχόληση στον ιδιωτικό τομέα, και ιδιαίτερα στους τομείς με εξωστρεφή εξαγωγικό προσανατολισμό.
♦ Αναπροσανατολισμό της μέσης λυκειακής εκπαίδευσης από τη γενική εκπαίδευση στην τεχνική-επαγγελματική εκπαίδευση, με αύξηση της ελκυστικότητάς της και της συμμετοχής των μαθητών σε αυτήν, συνδεδεμένης με τις ανάγκες της αγοράς εργασίας σε περιφερειακό και τοπικό επίπεδο.
♦ Ενίσχυση της στρατηγικής ικανότητας των ιδρυμάτων με: •Αυτονομία-ευελιξία-λογοδοσία • Ανάθεση στα ιδρύματα της αρμοδιότητας κατανομής των εισαγόμενων φοιτητών στις επιμέρους σχολές και τμήματα.
♦ Εξορθολογισμό της ανώτατης εκπαίδευσης με: • Συγχωνεύσεις ΑΕΙ (Ιδρυμάτων, Σχολών, Τμημάτων)… • Μείωση των εισακτέων στην ανώτατη εκπαίδευση (από το 60% και πλέον της ηλικιακής ομάδας περίπου που εκτιμάται σήμερα) • Ανακατανομή του συνολικού αριθμού εισαγόμενων φοιτητών από τα πανεπιστήμια στα Τεχνολογικά Εκπαιδευτικά Ιδρύματα και τις εφαρμογές των επιστημών και της τεχνολογίας. •Ενίσχυση των ΤΕΙ στον επαγγελματικό προσανατολισμό τους στις εφαρμογές των επιστημών και της τεχνολογίας. • Μέτρα για την αύξηση του ποσοστού ολοκλήρωσης των σπουδών και της μέσης διάρκειας φοίτησης στα ΑΕΙ.
♦ Νέα οργάνωση και ρύθμιση των σπουδών στα ΑΕΙ με: • Εφαρμογή της συμφωνίας της Bologna για τη διάρθρωση των σπουδών σε 3 κύκλους, με τον πρώτο κύκλο διάρκειας 3 ετών και αξιοποίηση του δεύτερου κύκλου για ενίσχυση του επαγγελματικού προσανατολισμού των σπουδών. • Ανάπτυξη προγραμμάτων πρακτικής άσκησης φοιτητών σε όλα τα ΑΕΙ. •Ατομικά προγράμματα σπουδών με ευελιξία στην οργάνωση των προγραμμάτων σπουδών, αύξηση των περιθωρίων επιλογών, διεπιστημονικών συνδυασμών και κινητικότητας των φοιτητών. • Εισαγωγή φοιτητών σε Σχολές ή Ιδρύματα. • Αποσύνδεση του πτυχίου πρώτου κύκλου από την αρχική εκπαίδευση των εκπαιδευτικών ειδικοτήτων μέσης εκπαίδευσης, με οργάνωση ειδικά σχεδιασμένων προγραμμάτων, μεταπτυχιακού επιπέδου, για την κατοχύρωση της παιδαγωγικής επάρκειας σε Σχολές Εκπαίδευσης των πανεπιστημίων. • Περιορισμό της ρύθμισης των επαγγελματικών δικαιωμάτων των αποφοίτων στα ρυθμιζόμενα επαγγέλματα και αποσύνδεσή τους από το πτυχίο.
♦ Νέοι κανόνες χρηματοδότησης των ΑΕΙ με: • Σύνδεση μέρους της χρηματοδότησης των ιδρυμάτων με την πορεία μετάβασης των αποφοίτων τους στην αγορά εργασίας. • Σύναψη πολυετών προγραμματικών συμφωνιών πολιτείας-ιδρυμάτων, στις οποίες συμπεριλαμβάνεται και ο αριθμός των εισαγόμενων φοιτητών, ανά ίδρυμα. • Αμεση βελτίωση των διαθέσιμων στοιχείων για τη λειτουργία και τα αποτελέσματα των ΑΕΙ, με ανάπτυξη ενιαίας και συγκρίσιμης μεθοδολογίας και αξιοποίηση των νέων τεχνολογιών για τη συλλογή τους από τα ιδρύματα και την συγκριτική επεξεργασία τους από κεντρικό φορέα (όπως το Κέντρο Μελετών της ΑΔΙΠ).
♦ Πιστοποίηση με κριτήρια όπως: • Για την πιστοποίηση ιδρυμάτων: η λειτουργία γραφείων διασύνδεσης, η συστηματική παρακολούθηση της πορείας ένταξης των αποφοίτων τους στην αγορά εργασίας, και η τεκμηριωμένη αξιοποίηση των αποτελεσμάτων τους στο στρατηγικό σχεδιασμό του ιδρύματος. • Για την πιστοποίηση προγραμμάτων σπουδών: η τεκμηριωμένη αναμόρφωση των προγραμμάτων σπουδών, με βάση τα ευρήματα της παρακολούθησης της πορείας των αποφοίτων στην αγορά εργασίας και τη συνάφεια των σπουδών με την εκτέλεση της εργασίας τους στο αντικείμενό τους. • Οργάνωση πρακτικής άσκησης φοιτητών.
♦ Εθνικά κριτήρια αναφοράς (standards) σε όλες τις βαθμίδες της εκπαίδευσης, ιδιαίτερα στη μετάβαση από το Γυμνάσιο στο Λύκειο.
♦ Στόχευση χρηματοδοτικών κινήτρων (μείωση φόρου, οικογενειακά επιδόματα) στην ενίσχυση της συμμετοχής στη μέση τεχνική-επαγγελματική εκπαίδευση. Επανεκπαίδευση των ανέργων αποφοίτων για την επανένταξή τους στην αγορά εργασίας.
♦ Εμφαση στους 250.000-260.000 περίπου άνεργους απόφοιτους ανώτατης εκπαίδευσης και μεταπτυχιακών/διδακτορικών σπουδών • Προγράμματα διά βίου μάθησης και επανεκπαίδευσης με έμφαση στις νέες τεχνολογίες αυτοματισμού • Συνεργασία εκπαιδευτικών ιδρυμάτων με επιχειρήσεις σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο • Αξιοποίηση δυνατοτήτων νέων τεχνολογιών: α) «μαζικά ανοικτά διαδικτυακά μαθήματα» (MOOCs), με πιστοποίηση των παρεχόμενων σπουδών β) προγράμματα ηλεκτρονικής μάθησης (e-learning).
Γιούλα Γκεσούλη
