Τα ΤΕΙ ιδρύθηκαν όχι γιατί αυτό απαιτούσε το επίπεδο ανάπτυξης του ελληνικού καπιταλισμού (μέσο επίπεδο), όπως συνέβη με τις αναπτυγμένες καπιταλιστικές χώρες της Ευρώπης, αλλά για να περιοριστεί η τάση (ιστορικά διαμορφωμένη) της νεολαίας της εργαζόμενης κοινωνίας για πανεπιστημιακή μόρφωση, που διαρκώς διογκωνόταν.
Στη μακρά ιστορία τους (από το 1970), τα ΤΕΙ βαφτίστηκαν πολλές φορές (αρχικό όνομα ΚΑΤΕ) και έγιναν προσπάθειες λουστραρίσματος του θεσμού, ώστε να στραφεί μεγάλο μέρος της νεολαίας της εργατικής τάξης και των φτωχών λαϊκών στρωμάτων προς αυτά, χωρίς όμως να επιτευχθεί το επιθυμητό, για τον αστισμό, αποτέλεσμα. Οι προσπάθιες αυτές ήταν άτσαλες, εξ ου και κατακρίθηκαν από πολλούς (χαρακτηριστικό παράδειγμα οι «κρίσεις» των καθηγητών των ΤΕΙ, που έκτοτε ονομάστηκαν ΑΤΕΙ, με διαδικασίες «ψεκάστε-σκουπίστε-τελειώσατε» σε δωμάτια ξενοδοχείων, που ξεσήκωσαν θύελλα διαμαρτυριών από την πανεπιστημιακή κοινότητα) και βεβαίως δεν πέτυχαν να φέρουν αποφασιστικά σε πέρας το σκοπό τους, να αποτρέψουν τη δημιουργία του «στρατού της αναπτροπής», που δυνητικά δημιουργείται μέσω της επαφής με τη γνώση (Γεώργιος Παπανδρέου).
Οι προσπάθειες να «αναβαθμιστούν» τα ΤΕΙ συνεχίστηκαν για μεγάλο διάστημα.
Παράλληλα, σε όλη την εκπαίδευση -και ειδικά στη δευτεροβάθμια- διαμορφώθηκε η τάση για στροφή στην ειδίκευση. Το πέρασμα μεγάλου μέρους της γνώσης στις μηχανές, λόγω της διαρκούς τελειοποίησης της τεχνικής, της ανάπτυξης της πληροφορικής, τη χρήση σύνθετων μηχανών, γέννησε την ανάγκη του κεφαλαίου για μαζική αναπαραγωγή του εργάτη της μερικής δεξιότητας, γέννησε τις στρατιές των ανέργων και την ανάγκη για μικρό αριθμό στελεχών που θα επανδρώσουν τις υψηλές θέσεις της παραγωγής και του διοικητικού μηχανισμού.
Σε ευρωπαϊκό επίπεδο η στρατηγική της συρρίκνωσης της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, της υποβάθμισης των πανεπιστημιακών σπουδών και της πρόσβασης σε επιλεγμένες σχολές αριστείας ενός περιορισμένου αριθμού λίγων και εκλεκτών, εκφράστηκε με τη διακήρυξη της Μπολόνια, που καθιέρωνε τον τριετή προπτυχιακό κύκλο σπουδών και τα πτυχία πολλών ταχυτήτων και μέσα από δρόμους που δεν ανήκουν αποκλειστικά στα τυπικά συστήματα εκπαίδευσης. Προέκυψε δε, η ανάγκη για τη δημιουργία του λεγόμενου Κοινού Ευρωπαϊκού Χώρου Ανώτατης Εκπαίδευσης. Οι διαδικασίες αυτές εντάθηκαν με τον ερχομό της βαθιάς οικονομικής κρίσης.
Το «σχέδιο Αθηνά» με εκτεταμένες συγχωνεύσεις και καταργήσεις Τμημάτων εντασσόταν στη στρατηγική συρρίκνωσης των δαπανών.
Στη χώρα μας, η επιβολή των Μνημονίων και της σκληρής δημοσιονομικής πειθαρχίας δημιούργησε νέα δεδομένα. Με απαίτηση του ΟΟΣΑ και των ιμπεριαλιστών της ΕΕ έπρεπε να μειωθούν δραστικά οι δαπάνες και να περιοριστεί η τάση της νεολαίας της εργαζόμενης κοινωνίας για πανεπιστημιακές σπουδές.
Η συγκυβέρνηση των ΣΥΡΙΖΑΝΕΛ επέλεξε ένα νέο μοντέλο, των εκτεταμένων «συγχωνεύσεων-συνεργειών-συνεργασιών» μεταξύ Πανεπιστημίων και ΤΕΙ. ΤΕΙ συγχωνεύτηκαν και βαφτίστηκαν Πανεπιστήμιο (Πανεπιστήμιο Δυτικής Αττικής με συγχώνευση των ΤΕΙ Αθήνας και Πειραιά), Τμήματα ΤΕΙ απορροφώνται από Πανεπιστήμια και άλλα οδηγούνται σε υποβιβασμό.
Ο Γαβρόγλου διαβεβαιώνει σε όλους τους τόνους ότι η διαδικασία πραγματοποιείται με ακαδημαϊκά κριτήρια, όμως οι δικαιολογημένες και πάμπολλες αντιδράσεις των Πανεπιστημίων και μεγάλων ομάδων πανεπιστημιακών και τα επιχειρήματα που εγείρουν (βλέπε Κόντρα, αρ. φύλ. 950) συνηγορούν στη διαμόρφωση μιας άλλης εικόνας, αυτής της μείωσης των δαπανών για την Παιδεία, του περιορισμού της ροής των απόφοιτων προς την τριτοβάθμια εκπαίδευση και προοπτικά της μείωσης του αριθμού των εισακτέων, της εξοικονόμισης προσωπικού και τελικά της υποβάθμισης των πανεπιστημιακών σπουδών.
Οι Σύλλογοι Εκτάκτου Εκπαιδευτικού Προσωπικού (ΣΕΕΠ) ΤΕΙ Αθήνας και ΤΕΙ Πειραιά, έχουν ήδη καταγγείλει ότι ο αριθμός των νέων θέσεων για το έκτακτο εκπαιδευτικό προσωπικό στο Πανεπιστήμιο Δυτικής Αττικής είναι σημαντικά μειωμένος σε σχέση ακόμα και με τους έκτακτους που είχε μόνο το ένα από τα δύο συγχωνευόμενα Ιδρύματα. Τα προγράμματα σπουδών τροποποιούνται σε μια προσπάθεια διαχείρισης της κατάστασης (ελλειπής χρηματοδότηση) και τα εργαστηριακά μαθήματα πρακτικά αφαιρούνται και μετατρέπονται σε παρουσιάσεις.
«Συνέργειες Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών, Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών, Πανεπιστήμιου Θεσσαλίας με τα Τ.Ε.Ι. Θεσσαλίας και Στερεάς Ελλάδας, Παλλημνιακό Ταμείο και άλλες διατάξεις».
Με αυτόν τον τίτλο κατατέθηκε στην Κεντρική Νομοπαρασκευαστική Επιτροπή (ΚΕΝΕ) της Γενικής Γραμματείας της Κυβέρνησης το σχετικό σχέδιο νόμου, το οποίο στη συνέχεια θα κατατεθεί στην Ολομέλεια της Βουλής.
Στην αιτιολογική έκθεση του νομοσχέδιου, οι συριζαίοι ομολογούν τη βαθύτερη αιτία όλων αυτών των αλλαγών, στις οποίες, με διάφορες μορφές, προχώρησαν οι κυβερνήσεις των τελευταίων χρόνων. Διαβάζουμε:
«Στη δεκαετία του 1990 δρομολογήθηκαν εξελίξεις στην ‘’ανώτερη τεχνική’’ εκπαίδευση σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες. Σε κάποιες χώρες τα αντίστοιχα με τα ΤΕΙ ιδρύματα, όπως τα Polytechnics, το 1992, στη Μεγάλη Βρετανία, μετασχηματίστηκαν σε πανεπιστήμια. Η εξέλιξη αυτή επιταχύνθηκε μετά το 1999 με την υπογραφή της συνθήκης της Μπολόνια και τη συγκρότηση κατόπιν του Ευρωπαϊκού Χώρου Ανώτατης Εκπαίδευσης (ΕΧΑΕ) που άνοιξε διάπλατα την πόρτα στη μείωση των σπουδών στα πανεπιστήμια από τέσσερα σε τρία χρόνια. Ως συνέπεια της διπλής αυτής εξέλιξης πολλές χώρες (ενδεικτικά Πορτογαλία, Ολλανδία, Ελβετία, Βέλγιο, Σουηδία) ακολούθησαν το αγγλικό παράδειγμα, άλλοτε κρατώντας το προηγούμενο όνομα (Πορτογαλία) και άλλοτε αλλάζοντάς το (Σουηδία, Ολλανδία…). Αντίστοιχα στην Ελλάδα το 2001, με το άρθρο 1 του νόμου 2916 ‘’Διάρθρωση της ανώτατης εκπαίδευσης και ρύθμιση θεμάτων του τεχνολογικού τομέα αυτής’’, τα ΤΕΙ ‘’αναβαθμίστηκαν’’ και εντάχθηκαν στα Ανώτατα Εκπαιδευτικά Ιδρύματα (ΑΕΙ)» (οι εμφάσεις δικές μας).
Οι συριζαίοι δεν αρνούνται τον πυρήνα αυτής της διαδικασίας: «Ηταν αδιανόητο να μέναμε στο καθεστώς απομονωτισμού των ιδρυμάτων. Από την άλλη, θα ήταν λάθος να μετονομαστούν συλλήβδην τα ΤΕΙ σε πανεπιστήμια». Προχωρούν, λοιπόν, με τις «συγχωνεύσεις-συνέργειες-συνεργασίες» Πανεπιστημίων και ΤΕΙ, «μέσω της πολιτικής του Ενιαίου Χώρου Ανώτατης Εκπαίδευσης και Ερευνας» και παράλληλα δίνουν ιδιαίτερο βάρος στα ΕΠΑΛ, επιδιδόμενοι σε μια άνευ προηγουμένου προπαγανδιστική εκστρατεία: Διαφημιστικά σποτάκια, πρόσθετο έτος μαθητείας, ίδρυση διετών προγραμμάτων επαγγελματικής εκπαίδευσης, υπό την εποπτεία των ΑΕΙ, στους απόφοιτους των οποίων θα απονέμονται πτυχία επιπέδου (5) σύμφωνα με το Ευρωπαϊκό Πλαίσιο Επαγγελματικών Προσόντων, με την εμπλοκή των «τοπικών κοινωνιών» και των «κοινωνικών εταίρων», δηλαδή κυρίως των καπιταλιστών (ν. 4485/2017).
Εδωσαν επίσης τη δυνατότητα, «υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις», σε Τμήματα ΤΕΙ να παρέχουν διδακτορικές σπουδές, αρμοδιότητα που ντε φάκτο σηματοδοτεί την «πανεπιστημιοποίησή» τους.
Αλλά και την προσέλκυση «φοιτητών-πελατών», στο πνεύμα του επιχειρηματικού πανεπιστήμιου, προωθούν οι συριζαίοι. Στην αιτιολογική έκθεση διαβάζουμε: «Στο σχέδιο νόμου εκτός από Πανεπιστημιακά Ερευνητικά Κέντρα (ΠΕΚ) με τα Ινστιτούτα τους και τα Πρότυπα Αγροτικά Πάρκα, που ήδη θεσπίστηκαν στα Πανεπιστήμια των Ιωαννίνων και των Ιονίων Νήσων, σχεδιάζεται να λειτουργήσουν τα πρώτα αγγλόφωνα προπτυχιακά προγράμματα σπουδών στα Πανεπιστήμια Αθηνών και Θεσσαλίας σε συνεργασία, όπως προβλέπεται, με το Διεθνές Πανεπιστήμιο. Απευθύνονται σε αλλοεθνείς φοιτητές με στόχο την αξιοποίηση των συγκριτικών πλεονεκτημάτων των ελληνικών πανεπιστημίων και τη μέγιστη διεθνοποίησή τους. Συγκεκριμένα, από το ΕΚΠΑ σχεδιάζεται να λειτουργήσει στην Αθήνα το BA Program in the Archeology, History, and Literature of Ancient Greece και στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας, στα Τρίκαλα, το European Department of Sport and Exercise Science».
Αντιδράσεις
Το νομοσχέδιο κατήγγειλε η Πρωτοβουλία Εργαζομένων Πανεπιστημίου Αθηνών, που αποκάλυψε ότι με αυτό, συν τοις άλλοις, πλήττονται βίαια τα εργασιακά δικαιώματα των εργαζόμενων στο Πανεπιστήμιο και μειώνεται αποφασιστικά ο αριθμός τους.
Μεταξύ άλλων, η ανακοίνωση της Πρωτοβουλίας αναφέρει: «Η βασική λογική που διέπει όλες τις νομοθετικές ρυθμίσεις για τις συγχωνεύσεις είναι η κατάργηση των ΤΕΙ. Τα Τμήματα των οποίων, σε πρώτη φάση, απορροφούνται από τα ΑΕΙ, για να λειτουργήσουν για τα επόμενα 4 χρόνια και μετά να κλείσουν. Ταυτόχρονα, στα ΑΕΙ που ενσωματώνουν ΤΕΙ, δημιουργούνται νέα Τμήματα, με βάση παλιές ή νεότερες προτεραιότητες των Ιδρυμάτων και άλλων παραγόντων.
Με το συγκεκριμένο νομοσχέδιο, συνολικά απορροφούνται 12 Τμήματα ΤΕΙ (για να καταργηθούν προσεχώς) και δημιουργούνται 35 νέα Τμήματα ΑΕΙ. Στο ΕΚΠΑ, από ένα δυναμικό 33 Τμημάτων το 2018-2019, άμεσα θα λειτουργήσουν 15 επιπλέον, 5 του ΤΕΙ και 10 νέα (από τα νέα τα 8 στα Ψαχνά). Στις 8 Σχολές προστίθεται άλλη μία. Επίσης, ιδρύεται ‘’Πανεπιστημιακό Ερευνητικό Κέντρο’’ (ΠΕΚ) στην Αθήνα, στην υπηρεσία επιχειρηματικών συμφερόντων, και ‘’Τεχνόπολη’’, άγνωστου (;) προσανατολισμού, στη Χαλκίδα….
Παρά το μεγαλόπνοο πλάνο της κυβέρνησης για διόγκωση των ΑΕΙ, στα νομοσχέδια των συγχωνεύσεων δεν προβλέπεται αύξηση του προσωπικού. Προβλέπονται ασφαλώς 8 νέες θέσεις για μέλη ΔΕΠ ανά νέο Τμήμα (ανεξαρτήτως αν αυτές επαρκούν), αλλά για το διοικητικό και λοιπό προσωπικό ΚΑΜΙΑ.
Στην περίπτωση του ΕΚΠΑ, το ήδη μειωμένο προσωπικό των 1.070 (μόνιμων και ΙΔΑΧ) διοικητικών που, μαζί με τους συμβασιούχους συναδέλφους, υποστηρίζει τις κεντρικές υπηρεσίες συν τα 33 Τμήματα που διαθέτει το Ιδρυμα σήμερα, θα κληθεί να υποστηρίξει και τα 10 νέα, και το ΠΕΚ, και την Τεχνόπολη, και όποιες άλλες υπηρεσιακές ανάγκες προκύψουν. Υπενθυμίζουμε ότι τα νέα Τμήματα είναι ΔΥΟ ΣΤΗΝ ΑΘΗΝΑ ΚΑΙ ΟΚΤΩ ΣΤΑ ΨΑΧΝΑ και ότι για τα επόμενα 4 χρόνια θα λειτουργούν παράλληλα και τα 5 προς κατάργηση Τμήματα του ΤΕΙ. Υπενθυμίζουμε ότι ΑΜΕΣΑ θα λειτουργήσουν στο ΕΚΠΑ και τα διετή προγράμματα σπουδών (επιπέδου ΙΕΚ), τα οποία και ΠΑΛΙ ΕΜΕΙΣ θα κληθούμε να υποστηρίξουμε διοικητικώς» (βλέπε αναλυτικά την καταγγελία στην Κόντρα, αρ. φύλ. 981).
Για το ίδιο θέμα, με τα χίλια ζόρια, το ΔΣ του Συλλόγου Διοικητικού Προσωπικού Πανεπιστημίου Αθηνών έβγαλε σχετική ανακοίνωση [σ.σ.: η Πρωτοβουλία καταγγέλλει ότι η πλειοψηφία του ΔΣ, παρά το ότι το νομοσχέδιο συζητήθηκε σε συνεδρίαση (11/10) και πάρθηκε απόφαση να βγει σχετική ανακοίνωση, στηρίζει την προσπάθεια αποπροσανατολισμού ανοιχτά και κανένα ενδιαφέρον δε δείχνει για το μέλλον των εργαζομένων του Ιδρύματος].
Η ανακοίνωση καταλήγει ως εξής:
«Στο νομοσχέδιο προβλέπονται μόνο θέσεις ΔΕΠ (8/νέο τμήμα) για τα 10 νέα τμήματα που δημιουργούνται σε Αθήνα και Χαλκίδα και τα οποία τα περισσότερα ξεκινούν τη λειτουργία τους το Ακαδημαϊκό έτος 2019-2020. Δεν γίνεται όμως καμία αναφορά στο Διοικητικό Προσωπικό που θα κληθεί να τα στηρίξει.
Εύλογα λοιπόν αναρωτιόμαστε, με ποιο προσωπικό περιμένει η Διοίκηση του ΕΚΠΑ να λειτουργήσουν τα νέα 10 τμήματα, με τα 30 άτομα του ΤΕΙ Χαλκίδας; Με το αποδεκατισμένο και υπερφορτωμένο προσωπικό του Παν/μιου, που την τελευταία 8ετία έχει χάσει μεγάλο μέρος συναδέλφων από συνταξιοδοτήσεις και δεν επαρκεί για τα υφιστάμενα 33 τμήματα και τα 183 Μεταπτυχιακά Προγράμματα Σπουδών και ενισχύεται από έναν σημαντικό αριθμό συμβασιούχων; Ή με νέους ακόμη περισσότερους συμβασιούχους;».
