Ζούμε σε μια εποχή που αυτά που θεωρούνταν κάποτε δεδομένα και καταχτήσεις της ταξικής συνείδησης έχουν ξεθωριάσει, που ακόμα και αυτό το ταξικό ένστικτο έχει ατονήσει, που οι ριζοσπαστικές επαναστατικές ιδέες έχουν περιοριστεί σ’ ένα πολύ στενό κύκλο ανθρώπων, που η ταξική άμυνα έχει υποχωρήσει.
Απογυμνωμένη η πλατιά λαϊκή συνείδηση άγεται και φέρεται από ιδεολογήματα, ψευδαισθήσεις, αντιδραστικές ιδέες και εύπεπτες συνταγές συμπεριφοράς, που έντεχνα καλλιεργούνται απ’ όλες τις παραμέτρους του συστήματος.
Χρεία, λοιπόν, να επαναπροσεγγίσουμε με ταξική ματιά, να φωτίσουμε, να στεριώσουμε με επιχειρήματα, που προσιδιάζουν στα λαϊκά συμφέροντα, «δεδομένα» και αιτήματα.
Και ας καταπιαστούμε σε τούτο το σημείωμα με ένα τελευταίας εσοδείας, σκοπίμως πολυδιαδεδομένο ερώτημα: Δημόσια ή ιδιωτικά πανεπιστήμια;
Οι νοήμονες γνωρίζουμε ότι η ίδρυση, οργάνωση και λειτουργία ενός πανεπιστήμιου απαιτεί κονδύλια δισεκατομμυρίων. Συνεπώς, κανένας «μη κερδοσκοπικός» φορέας δεν είναι διατεθειμένος να διαθέσει τούτα τα υπέρογκα ποσά σε μόνιμη βάση για την «ψυχή της μανούλας του», διατηρώντας παράλληλα το πανεπιστήμιο προσιτό στο μέσο εισόδημα του φοιτητή.
Οι Δήμοι, που παζαρεύουν (κάποιοι απ’ αυτούς) με την κυβέρνηση την εκχώρηση της αρμοδιότητας της ίδρυσης πανεπιστήμιου (επειδή είναι ΝΠΔΔ) είναι καταχρεωμένοι, δε μπορούν να τα βγάλουν πέρα με στοιχειώδεις λειτουργίες που τους έχουν ανατεθεί και τα χάλια τους τα συναντάμε καθημερινά ως πολίτες, χώρια τα βαριά χαράτσια που τους πληρώνουμε για να μας παρέχουν υποτυπωδώς στοιχειώδεις και αναγκαίες υπηρεσίες.
Οι σαλτιμπάγκοι της ΓΣΕΕ που προσέτρεξαν στο νεύμα κυβέρνησης και αντιπολίτευσης να ιδρύσουν την «Ακαδημία Εργασίας και δια βίου μάθησης», που ευελπιστούν κατά δήλωσή τους να τη μετατρέψουν σε ιδιωτικό πανεπιστήμιο, μυρίστηκαν ζεστό παραδάκι από τα ευρωπαϊκά κονδύλια του Δ΄ κοινοτικού πλαισίου, ενώ και τα δικά τους παιδιά θέλουν να βολέψουν και τη θέση τους ως θεσμού του συστήματος ν’ αναβαθμίσουν. Το κατασκεύασμά τους, που με τόσα ηχηρά λόγια το παρουσίασαν, στην ουσία δε θα’ ναι τίποτε άλλο από ένα Κέντρο Ελευθέρων Σπουδών συμβεβλημένο με κάποιο πανεπιστήμιο του εξωτερικού, κατά τα συνήθη πεπραγμένα των ΚΕΣ. Μόνο που αυτοί θα έχουν τις ευλογίες όλων των πολιτικών τους πατρώνων, γιατί όντας η ΓΣΕΕ, το ανώτατο υποτίθεται συνδικάτο των εργατών, έβαλαν πλάτη να αλωθεί η δημόσια πανεπιστημιακή εκπαίδευση.
Το εγχείρημα της ΓΣΕΕ μας προϊδεάζει ότι κάτι ανάλογο επιθυμούν και οι Δήμοι, που ονειρεύονται παράσημα, παραδάκι και μπίζνα και πάντως όχι πανεπιστήμιο με το φορτίο που όλοι έχουμε κατά νου και που διαμορφώθηκε ιστορικά στην Ευρώπη και στη χώρα μας.
Μόνο ο Χρυσόδουλος έχει τα ριάλια να λειτουργήσει πανεπιστήμιο. Όμως εδώ είναι ξεκάθαρο πως πρόκειται για ιδεολογικό ζήτημα. Για ποιο λόγο η Εκκλησία, θέλει να φτιάξει πανεπιστήμιο; Μήπως για να εκμαυλίζει πλήρως, μαζικά και δυναμικά τη νεολαία; Μήπως για να έχει ενισχυμένο βαρυσήμαντο λόγο στα πολιτικά πράγματα; Εδώ ακόμη και τον οβολό του φτωχού επιζητά για να χτίσει ναούς, ακόμη και στις θεομηνίες και στις φυσικές καταστροφές συμπεριφέρεται απέναντι στο πληγωμένο «ποίμνιο» με υπερβολική τσιγκουνιά, γιατί τώρα, λοιπόν, να θέλει να μπει σε έξοδα; Ο λόγος είναι προφανής.
Και έτσι φτάσαμε στην καρδιά του ζητήματος. Δήμοι, ΓΣΕΕ και Εκκλησία είναι μόνο ο προθάλαμος για να περάσουμε στην ουσία, στον στόχο των οπαδών των ιδιωτικών πανεπιστημίων. Πανεπιστήμια-παραρτήματα των καπιταλιστικών επιχειρήσεων είναι ο στόχος.
Το εγχείρημα χαρακτηρίζεται από μια στενά χρησιμοθηρική αντίληψη της γνώσης. Η έρευνα, η θεματολογία και το εύρος της, τα προγράμματα των πανεπιστημίων, η διάρκεια των σπουδών, τα πτυχία όλα θα καθορίζονται από τις ανάγκες των επιχειρήσεων. Οι νόμοι της καπιταλιστικής αγοράς θα οδηγούν σε στρεβλώσεις (περιστασιακές καταστάσεις στον τομέα των επαγγελμάτων τελείως ξένες προς τις πραγματικές ανάγκες της εργαζόμενης κοινωνίας) και λοβοτομημένες προσωπικότητες που θα αναπνέουν, θα σκέφτονται, θα υπάρχουν και θα εργάζονται μόνο για το συμφέρον του καπιταλιστή.
Η γνώση θα αποδυναμωθεί και θα προσιδιάσει περισσότερο στην κατάρτιση, ειδικά για τη μεγάλη πλειοψηφία των φοιτούντων των πρώτων κύκλων σπουδών, που θα προορίζονται για τη βάση της πυραμίδας του καταμερισμού της εργασίας. Γνώσεις με ορίζοντα λήξης, που θα κοστίζουν φθηνά στο κεφάλαιο και πτυχία μιας χρήσης, θα είναι τα επιστημονικά και επαγγελματικά εφόδια των μεθαυριανών απασχολήσιμων. Οι απόφοιτοι των επόμενων ανώτερων (μεταπτυχιακών) κύκλων θα είναι σαφώς πολύ λιγότεροι, θα έχουν πλατύτερες και βαθύτερες γνώσεις και θα προορίζονται για την κορυφή της ιεραρχίας. Τούτες οι θέσεις όμως προφανώς και θα απαιτούν «αυξημένα προσόντα»: γερά πορτοφόλια, απώλεια κάθε ανθρωπιστικού στοιχείου του χαρακτήρα, πλήρης, τυφλή αφοσίωση στον αφέντη-καπιταλιστή.
Τα «επιχειρηματικά πανεπιστήμια» που θα λειτουργούν με βάση το κέρδος και το σκληρό ανταγωνισμό μεταξύ τους θα ανατρέψουν πλήρως το τοπίο της λίγο-πολύ ισορροπημένης εικόνας μεταξύ των πανεπιστημίων, των σχολών, των τμημάτων που έχουμε σήμερα. Πανεπιστήμια πολλών ταχυτήτων, πανεπιστήμια για την ελίτ και πανεπιστήμια για τους παρίες θα είναι το αποτέλεσμα.
Τι θα κερδίσει το κράτος μ’ αυτό; Θα μειώσει το βάρος του δημόσιου τομέα, κατά τα ειωθότα του άγριου φιλελευθερισμού, θα περιορίσει με δυο λόγια σημαντικά τις δαπάνες και θα κάνει και το χατίρι των καπιταλιστών, που ζητούν να διαμορφώνουν όπως αυτοί κρίνουν το εργασιακό, επαγγελματικό, επιστημονικό σώμα, τοπίο και δυναμικό.
Θέλετε χειροπιαστά παραδείγματα; Δέστε την Αμερική ή την Αγγλία. Οι καπιταλιστικές επιχειρήσεις, ο κρατικός μηχανισμός στα υψηλά κλιμάκια στελεχώνονται από τους απόφοιτους των βαρβάτων πανεπιστημίων, στα οποία φοιτούν οι γόνοι της αστικής τάξης και κάποιοι «αλεξιπτωτιστές» από τα χαμηλά κοινωνικά στρώματα, που ο μηχανισμός διαλογής τους ξεχώρισε γιατί επέδειξαν στις προηγούμενες εκπαιδευτικές βαθμίδες ιδιαίτερα σημαντικά ταλέντα και ιδιοφυϊα. Οι άλλοι, οι πολλοί βγάζουν πανεπιστήμια «του κιλού» και φυσικά δεν είναι ιδιαίτερα «απαιτητικοί» ως εργαζόμενοι είτε ως άνεργοι. Τα παραπεταμένα δε πανεπιστήμια, στραγγαλισμένα απ’ την απουσία εσόδων έχουν «βγει στη γύρα», νοικιάζοντας το όνομά τους σε αμφιλεγόμενους, κερδοσκοπικούς οργανισμούς της αλλοδαπής (καλή ώρα όπως τα δικά μας ΚΕΣ).
Βέβαια η καθιέρωση των ιδιωτικών πανεπιστημίων μπορεί να μην αποκτήσει εξαρχής και νομική μορφή. Ειδικά στη χώρα μας απαιτούνται συνταγματικές αλλαγές. Προωθείται, λοιπόν, μιας άλλης μορφής ιδιωτικοποίηση, έμμεση.
Περικόπτονται τα κονδύλια και ο αγώνας δρόμου για την εξεύρεση ίδιων πόρων για τη λειτουργία των πανεπιστημίων οδηγεί με μαθηματική ακρίβεια τα ιδρύματα στην αγκαλιά των επιχειρήσεων (ήδη πολλές έρευνες και μεταπτυχιακά πραγματοποιούνται κατ’ εντολή τους). Προωθείται η διάσπαση των σπουδών σε κύκλους (ο πρώτος τριετής) και η κατατεμάχιση του ενιαίου πτυχίου. Οραμα και στόχος του Κοινού Ευρωπαϊκού Χώρου Ανώτατης Εκπαίδευσης γίνεται η αλίευση φοιτητών-πελατών. Οι ψεύτικες διακηρύξεις περί ενίσχυσης της αυτονομίας των πανεπιστημίων έχουν το χαρακτήρα του «ο σώζων εαυτόν σωθήτω» και η αξιολόγηση και χρηματοδότηση διακηρύσσεται ότι θα βασίζονται πάνω σε συμπεφωνημένα μεταξύ κράτους και ιδρυμάτων. Στα περιζήτητα δε μεταπτυχιακά από καιρό τώρα οι φοιτητές καταβάλλουν τσουχτερά δίδακτρα.
Αποκαρδιωμένα τα λαϊκά στρώματα, θολωμένα, απογοητευμένα από την κατάσταση της δημόσιας πανεπιστημιακής εκπαίδευσης με τις τεράστιες ελλείψεις σε υποδομές, προσωπικό αλλά και περιεχόμενο, αναγκασμένα να παρακολουθούν τον ψυχοφθόρο αγώνα δρόμου των παιδιών τους για να περάσουν την πόρτα των πανεπιστημίων, ξεδοντιασμένα στην κυριολεξία από την άγρια οικονομική αφαίμαξη για φροντιστήρια, σίτιση και στέγαση στη συνέχεια των παιδιών τους, παρακολουθούν άλλα σοκαρισμένα, άλλα με απάθεια και κάποια με θετική ματιά τα σημεία τούτων των καιρών. Κάποιοι θεωρούν πως αντί να έχουμε αυτή τη μπασταρδεμένη εικόνα, καλύτερα θα είναι να δούμε τα ιδιωτικά πανεπιστήμια και στη χώρα μας.
Κάνουν όμως οικτρό λάθος. Μπορεί η Δημόσια Παιδεία να πάσχει, να ψυχορραγεί, να οξύνει και αυτή τις ταξικές αντιθέσεις, πλην όμως η πλήρης κατεδάφισή της θα οδηγήσει στον κάθετο ταξικό διαχωρισμό.
Σε μια τέτοια προοπτική κανένα έλεος δεν θα υπάρχει για το φτωχό, για τον εργαζόμενο, για την εργατική τάξη.
Και μπορεί η Δημόσια Παιδεία –και στην περίπτωσή μας το Δημόσιο Πανεπιστήμιο- να καθιερώθηκε για ν’ ανταποκριθεί, σε κάποια φάση της ανάπτυξης του καπιταλισμού, στις αυξημένες ανάγκες του κεφάλαιου για περισσότερο μορφωμένους και καταρτισμένους εργαζόμενους, ενώ σε ένα βαθμό ήταν και αποτέλεσμα της πίεσης που ασκούσε η εργαζόμενη κοινωνία για ανώτερη μόρφωση, δεν παύει όμως αντικειμενικά να «ανταποκρίνεται» (σσ τα εισαγωγικά μπαίνουν για να καταδείξουν τη σχετικότητα αυτής της έννοιας στον καπιταλισμό) στο παλλαϊκό ΔΙΚΑΙΩΜΑ ΣΤΗ ΜΟΡΦΩΣΗ.
Συνεπώς η στάση μας δεν πρέπει να είναι η παραίτηση και χρέος μας πρέπει να είναι ο αγώνας για την ενίσχυση της Δημόσιας Παιδείας σε όλες τις βαθμίδες της, για την κατάργηση όλων των ιδιωτικών εκπαιδευτηρίων και κάθε είδους ιδιωτικοποίησης, για να μην περάσουν τα σχέδια για τα ιδιωτικά πανεπιστήμια, για κατάργηση όλων των ταξικών φραγμών στη μόρφωση, για ελεύθερη πρόσβαση στα πανεπιστήμια.
Γιούλα Γκεσούλη
