Του Ατεφ αλ-Τζουλάνι [*]
Αποκλειστικά για το al-Zaytouna Centre [**]
Περίληψη
Παρά τις σοβαρές ζημιές που προκάλεσε η ισραηλινοαμερικανική εκστρατεία στο Ιράν και στις υποδομές του, η επιχείρηση δεν μπόρεσε να επιτύχει τους διακηρυγμένους στόχους της, συμπεριλαμβανόμενης της αλλαγής καθεστώτος, της διάλυσης του πυρηνικού προγράμματος του Ιράν, της εξουδετέρωσης των πυραυλικών του δυνατοτήτων και της διακοπής των περιφερειακών του συμμαχιών. Αντιθέτως, το ιρανικό κράτος επέδειξε ανθεκτικότητα, διατήρησε την εσωτερική συνοχή του και αναπροσάρμοσε τη στρατηγική του στάση, αποκαθιστώντας έτσι σημαντικό βαθμό επιχειρησιακής αποτελεσματικότητας. Επιπλέον, το Ιράν εδραίωσε την περιφερειακή του επιρροή, ιδιαίτερα μέσω της θέσης του στο Στενό του Ορμούζ, ενώ η αμερικανική αποτρεπτική ισχύς αποδυναμώθηκε και η εμπιστοσύνη των συμμάχων στις αμερικανικές δεσμεύσεις διαβρώθηκε περαιτέρω.
Ταυτόχρονα, η περιφερειακή και διεθνής προσοχή μετατοπίστηκε προς τον πόλεμο κατά του Ιράν και τις επιπτώσεις του στον Αραβικό Κόλπο, ενώ το ενδιαφέρον για τη Λωρίδα της Γάζας, την Ιερουσαλήμ και το παλαιστινιακό ζήτημα υποχώρησε προσωρινά. Παράλληλα, η επιμονή του Ιράν να διατηρήσει τις πυρηνικές και πυραυλικές του δυνατότητες, μαζί με την άρνηση της Χεζμπολά να αφοπλιστεί, ενίσχυσαν τη θέση της Παλαιστινιακής Αντίστασης και την ικανότητά της να αντιστέκεται στις εξωτερικές πιέσεις για αφοπλισμό. Επιπλέον, η αντίληψη της ιρανικής ηγεσίας ότι βρίσκεται αντιμέτωπη με μια υπαρξιακή σύγκρουση είναι πιθανό να ενισχύσει τη στήριξή της προς τις παλαιστινιακές δυνάμεις αντίστασης, τις οποίες θεωρεί προκεχωρημένη γραμμή άμυνας. Αντιθέτως, οι σημαντικές ιρανικές απώλειες θα μπορούσαν επίσης να ενθαρρύνουν εσωτερικά ρεύματα που υποστηρίζουν μια στρατηγική αναδίπλωση και έναν περισσότερο εσωστρεφή προσανατολισμό.
Δεύτερο: Οι Επιπτώσεις του Πολέμου για την Παλαιστινιακή Αντίσταση
- Τόσο σε περιφερειακό όσο και σε διεθνές επίπεδο, η προσοχή έχει μετατοπιστεί ολοένα και περισσότερο προς τον πόλεμο κατά του Ιράν και τις επιπτώσεις του στον Αραβικό Κόλπο, μειώνοντας έτσι την εστίαση στη Λωρίδα της Γάζας, την Ιερουσαλήμ και γενικότερα το παλαιστινιακό ζήτημα. Αυτή η μετατόπιση συνέβη παρά τη συνέχιση της ισραηλινής επιθετικότητας, των συνεχιζόμενων παραβιάσεων, της εντατικοποίησης των πολιτικών ιουδαιοποίησης και προσάρτησης, καθώς και του συνεχιζόμενου αποκλεισμού.
- Η Αντίσταση βρέθηκε αντιμέτωπη με μια λεπτή εξισορρόπηση. Από τη μία πλευρά, καταδίκασε την ισραηλινοαμερικανική επίθεση κατά του Ιράν και επιβεβαίωσε το δικαίωμα του Ιράν να απαντήσει· από την άλλη, βρέθηκε αντιμέτωπη με πιέσεις να καταδικάσει τα ιρανικά πλήγματα εναντίον κρατών του Κόλπου. Αυτό κατέστησε αναγκαία μια σαφή διάκριση μεταξύ επιθέσεων σε αμερικανικές βάσεις στις χώρες αυτές, οι οποίες χρησιμοποιήθηκαν σε επιχειρήσεις κατά του Ιράν, και πληγμάτων που στόχευαν πολιτικές υποδομές εντός των ίδιων των κρατών. Ταυτόχρονα, η Χαμάς διατήρησε γενικά εποικοδομητικές σχέσεις με κράτη όπως το Κατάρ και το Κουβέιτ, συνεχίζοντας παράλληλα τις προσπάθειες βελτίωσης των περιφερειακών της σχέσεων. Κατά συνέπεια, υποστήριξε το δικαίωμα του Ιράν να απαντήσει στην επίθεση, ενώ ταυτόχρονα κάλεσε σε αυτοσυγκράτηση όσον αφορά τις πολιτικές υποδομές και τους μη στρατιωτικούς στόχους στις χώρες του Κόλπου.
- Αρκετά μέσα ενημέρωσης εργαλειοποίησαν τη σχέση μεταξύ της Παλαιστινιακής Αντίστασης, του Ιράν και του ευρύτερου Αξονα της Αντίστασης σε εκστρατείες απονομιμοποίησης, επιδιώκοντας να εκμεταλλευτούν τις αρνητικές επιπτώσεις του πολέμου στην ασφάλεια και την οικονομία, προκειμένου να αποδυναμώσουν πολιτικά την Αντίσταση.
- Δεδομένης της σημαντικής πίεσης στην ιρανική οικονομία, αναδύονται δύο αντίθετες τάσεις. Από τη μία πλευρά, η ικανότητα του Ιράν να συνεχίσει να στηρίζει την Παλαιστινιακή Αντίσταση ενδέχεται να μειωθεί· από την άλλη, ο υπαρξιακός χαρακτήρας της σύγκρουσης που αντιμετωπίζει το ιρανικό καθεστώς μπορεί να οδηγήσει σε επέκταση αυτής της στήριξης, θεωρώντας την Αντίσταση ως πρώτη γραμμή άμυνας απέναντι σε ένα σιωνιστικό σχέδιο του οποίου η στρατηγική εμβέλεια εκτείνεται ολοένα και περισσότερο προς το ίδιο το Ιράν.
- Ο πρόσφατος πόλεμος συνέβαλε επίσης στην καταπόνηση των ισραηλινών δυνάμεων, οι οποίες βρέθηκαν ταυτόχρονα εμπλεκόμενες στα μέτωπα του Ιράν και του Λιβάνου. Αυτή η πίεση πολλαπλών μετώπων οδήγησε σε σχετική μείωση της ισραηλινής στρατιωτικής δραστηριότητας στη Λωρίδα της Γάζας και στη Δυτική Οχθη. Ως αποτέλεσμα, αυτή η προσωρινή αποκλιμάκωση πιθανότατα παρείχε στην Αντίσταση μια περιορισμένη ευκαιρία να ανασυνταχτεί και να αναδομήσει εν μέρει τις δυνατότητές της, έπειτα από δύο χρόνια συνεχούς και φθοροποιού σύγκρουσης.
- Η επικέντρωση της κυβέρνησης Τραμπ στον πόλεμο με το Ιράν και στις συνέπειές του, συμπεριλαμβανόμενων των προσπαθειών διασφάλισης της επαναλειτουργίας του Στενού του Ορμούζ για τη θαλάσσια κυκλοφορία, απέσπασε προσωρινά την προσοχή από τις εντατικοποιημένες προσπάθειές της να προωθήσει το «Συμβούλιο Ειρήνης» στη Λωρίδα της Γάζας και να διατηρήσει την πίεση που αποσκοπούσε στον αφοπλισμό της Παλαιστινιακής Αντίστασης.
- Παράλληλα, η ικανότητα του Ιράν να ματαιώσει τους πολεμικούς στόχους των ΗΠΑ και του Ισραήλ, μαζί με την ανθεκτικότητα και την αποτελεσματική απόδοση της Χεζμπολά στη σύγκρουσή της με το Ισραήλ, ενίσχυσαν το ευρύτερο παράδειγμα της αντίστασης. Επιπλέον, ανέδειξαν την ικανότητα αυτών των δρώντων να διαταράσσουν τον ισραηλινό στρατηγικό σχεδιασμό, παρά τις σημαντικές ασυμμετρίες στη στρατιωτική ισχύ.
- Η συνεχιζόμενη προσήλωση του Ιράν στις πυρηνικές και πυραυλικές του δυνατότητες, μαζί με την άρνηση της Χεζμπολά να αφοπλιστεί και την επιμονή της να διατηρήσει την αμυντική της ικανότητα απέναντι στις ισραηλινές επιθέσεις, ενίσχυσαν την άρνηση της Παλαιστινιακής Αντίστασης να υποκύψει σε εξωτερικές πιέσεις για παράδοση των όπλων της ή διάλυση των αποτρεπτικών της δυνατοτήτων. Από αυτή την άποψη, συνέβαλαν επίσης σε μια ευρύτερη περιφερειακή νομιμοποίηση της διατήρησης των όπλων ως βασικού στοιχείου της αντίστασης.
- Η Παλαιστινιακή Αντίσταση δεν συμμετείχε στρατιωτικά στον πρόσφατο πόλεμο κατά του Ιράν, κυρίως λόγω των συνεχιζόμενων πιέσεων της Επιχείρησης Κατακλυσμός του Αλ-Ακσα επί δύο συνεχόμενα χρόνια. Ωστόσο, η ανανεωμένη έμφαση στο πλαίσιο της «ενότητας των μετώπων», μαζί με την αποδεδειγμένη συνοχή και ανθεκτικότητα του Αξονα της Αντίστασης, φέρει δυνητικά θετικές επιπτώσεις για την παλαιστινιακή σκηνή. Ειδικότερα, υπογραμμίζει τη σημασία της λειτουργικής συμπληρωματικότητας μεταξύ των περιφερειακών δρώντων που αντιτίθενται στην ισραηλινή κατοχή και, κατ’ επέκταση, τη συλλογική τους ικανότητα να συνεχίζουν την αντιπαράθεση παρά τις συσσωρευμένες απώλειες.
Τα ακόλουθα σενάρια σκιαγραφούν τις πιθανές επιπτώσεις του ισραηλινοαμερικανικού πολέμου κατά του Ιράν στη μελλοντική πορεία της Παλαιστινιακής Αντίστασης, ιδιαίτερα υπό το φως των εντεινόμενων ισραηλινών, αμερικανικών και περιφερειακών προσπαθειών περιορισμού της και μείωσης των στρατιωτικών της δυνατοτήτων:
Πρώτο Σενάριο: Οι επιπτώσεις του πολέμου θα ενισχύσουν την ανθεκτικότητα της Παλαιστινιακής Αντίστασης, αυξάνοντας την ικανότητά της να αντέχει στις πιέσεις για αφοπλισμό και αποστρατιωτικοποίηση, ενώ παράλληλα θα διευκολύνουν την ανάκαμψή της από τη μακρόχρονη αντιπαράθεση με το Ισραήλ κατά τη διάρκεια της Επιχείρησης Κατακλυσμός του Αλ-Ακσα.
Δεύτερο Σενάριο: Η ισραηλινή και αμερικανική πίεση προς την Παλαιστινιακή Αντίσταση θα ενταθεί, με στόχο την αποδυνάμωσή της και τη στέρησή της από τη στρατιωτική της ικανότητα, εν μέρει ως αντισταθμιστική απάντηση στην αποτυχία επίτευξης των στόχων του πολέμου κατά του Ιράν, με την Αντίσταση να ενδέχεται να επιδείξει κάποιο βαθμό προσαρμογής σε αυτές τις πιέσεις.
Τρίτο Σενάριο: Οι ΗΠΑ και το Ισραήλ θα επιδιώξουν να αποσυνδέσουν το παλαιστινιακό ζήτημα από τις ευρύτερες περιφερειακές συγκρούσεις που αφορούν το Ιράν και τον Λίβανο, απομονώνοντάς το έτσι από τις ευρύτερες δυναμικές διάχυσης της σύγκρουσης.
Τέταρτο: Παράγοντες που Διαμορφώνουν τα Σενάρια
- Η πορεία της αντιπαράθεσης Ιράν–ΗΠΑ–Ισραήλ, συμπεριλαμβανόμενης της τελικής έκβασης του πολέμου.
- Οι εξελίξεις στο λιβανικό μέτωπο, μαζί με τα πιθανά αποτελέσματα των ισραηλινολιβανικών διαπραγματεύσεων.
- Η ικανότητα της Παλαιστινιακής Αντίστασης να αντέξει τη συνεχιζόμενη ισραηλινή, αμερικανική και περιφερειακή πίεση που αποσκοπεί στον αφοπλισμό και τον περιορισμό της, καθώς και το επίπεδο στήριξης που διατηρεί στη λαϊκή της βάση.
- Η κατεύθυνση της αμερικανικής πολιτικής στη μεταπολεμική περίοδο θα είναι καθοριστική, ιδιαίτερα ως προς το αν η Ουάσιγκτον θα διατηρήσει βαθιά περιφερειακή εμπλοκή ή θα κινηθεί προς μια μερική στρατηγική αναδίπλωση. Η πορεία αυτή είναι επίσης πιθανό να επηρεαστεί από τα αποτελέσματα των ενδιάμεσων εκλογών για το Κογκρέσο τον Νοέμβρη του 2026.
- Η ισραηλινή πολιτική στη Λωρίδα της Γάζας κατά την επόμενη περίοδο, όπως θα διαμορφωθεί από τις επιπτώσεις της αντιπαράθεσης με το Ιράν και τη Χεζμπολά, καθώς και από τα αποτελέσματα των αναμενόμενων ισραηλινών εκλογών τον Οκτώβρη του 2026.
- Η αραβική και ισλαμική αντίδραση απέναντι στις επεκτατικές και επιθετικές πολιτικές του Ισραήλ, ιδιαίτερα εν μέσω της αυξανόμενης αντίληψης μεταξύ διαφόρων δρώντων ότι αυτές οι πολιτικές συνιστούν πλέον άμεση απειλή για τα συμφέροντά τους και για την περιφερειακή σταθερότητα.
- Το επίπεδο συντονισμού μεταξύ των συνιστωσών του Αξονα της Αντίστασης στο εξής, υπό το φως των αποτελεσμάτων και των επιπτώσεων του πολέμου, καθώς και ο βαθμός συναίνεσης γύρω από την περαιτέρω ανάπτυξη της έννοιας της «ενότητας των μετώπων».
[*] Ο Ατεφ αλ-Τζουλάνι είναι ιορδανός δημοσιογράφος και συγγραφέας παλαιστινιακής καταγωγής. Υπηρετεί ως αρχισυντάκτης της ιορδανικής εφημερίδας Assabeel και ειδικεύεται στις παλαιστινιακές και ιορδανικές πολιτικές και στρατηγικές υποθέσεις. Εχει δημοσιεύσει εκτενώς, συμπεριλαμβανόμενων εκατοντάδων άρθρων, αναλυτικών κειμένων, εκτιμήσεων κατάστασης και εγγράφων πολιτικής. Ο αλ-Τζουλάνι είναι επίσης τακτικός συμμετέχων σε τηλεοπτικά και ραδιοφωνικά προγράμματα.
[**] Το Al-Zaytouna Centre for Studies and Consultations (Κέντρο Μελετών και Συμβουλευτικών Υπηρεσιών αλ-Ζαϊτούνα) είναι ένας ανεξάρτητος αδειοδοτημένος οργανισμός που ιδρύθηκε στη Βηρυτό του Λιβάνου το 2004. Αποτελεί κορυφαίο think tank που ειδικεύεται στις πολιτικές και στρατηγικές μελέτες, καθώς και στη στρατηγική πρόβλεψη. Ως επαγγελματικός επιστημονικός ερευνητικός οργανισμός, επικεντρώνεται στον αραβικό και μουσουλμανικό κόσμο, με ιδιαίτερη έμφαση στο παλαιστινιακό ζήτημα.








