Στις 5 Μάρτη του 1953 σταμάτησε να χτυπά η καρδιά του Ιωσήφ Βησσαριόνοβιτς Τζουγκασβίλι (Στάλιν), ηγέτη του μπολσεβίκικου κόμματος και του παγκόσμιου κομμουνιστικού κινήματος. Η είδηση του θανάτου του βύθισε σε πένθος όχι μόνο το σοβιετικό λαό αλλά και εκατομμύρια ανθρώπους σε όλο τον κόσμο. Ο άνθρωπος που στο πρόσωπό του συγκέντρωνε όλο το μίσος της αστικής τάξης έχαιρε σεβασμού και αγάπης από τη μεριά των εργατών και του λαού.
Τόνοι βιβλίων, κειμένων και άρθρων έχουν γραφτεί για τον Ιωσήφ Στάλιν. Από τη μεριά της αστικής τάξης και των πειθήνιων κονδυλοφόρων της το μίσος που, συνοδευόμενο από μπόλικο αντικομμουνισμό (πολλές φορές με αριστερό προσωπείο), και η παραποίηση ιστορικών στοιχείων αγγίζει δυσθεώρητα επίπεδα.
Προς τi τόσο μίσο, θα αναρωτηθεί κανείς. Η απάντηση είναι απλή. Αρκεί να δει κανείς την ιστορία της ζωής του Στάλιν. Μιας ζωής που είναι απόλυτα συνδεδεμένη με τη δημιουργία και ανάπτυξη του μπολσεβίκικου κόμματος και του επαναστατικού κινήματος στη Ρωσία, τη νίκη της Οκτωβριανής Επανάστασης, την οικοδόμηση του σοσιαλισμού, την ανάπτυξη του παγκόσμιου κομμουνιστικού κινήματος, τη νίκη ενάντια στο ναζιφασισμό, τον αγώνα για τη νίκη της παγκόσμιας επανάστασης.
Η συμβολή του υπήρξε καθοριστική σε όλα αυτά, ως θεωρητικού του μαρξισμού και ως πολιτικού ηγέτη. Για να εμβαθύνει κανείς σε όλα αυτά προφανώς δεν αρκεί ένα άρθρο. Χρειάζεται μελέτη του μαρξισμού-λενινισμού και των ιστορικών ντοκουμέντων της περιόδου. Μπορούν όμως να αναφερθούν συνοπτικά κάποια πράγματα για το ποιος ήταν ο Ιωσήφ Στάλιν.
Γεννήθηκε στο Γκόρι της Γεωργίας (21 Δεκέμβρη 1879 ή 18 Δεκέμβρη 1878, οι απόψεις διίστανται), σε μια φτωχή οικογένεια. Ο πατέρας του ήταν τσαγκάρης και η μάνα του πλύστρα. Από μικρή ηλικία εντάχθηκε στο μαρξιστικό κίνημα, για αυτό και το 1899 διαγράφεται από τη θεολογική σχολή στην οποία σπούδαζε. Είχε ήδη μελετήσει κείμενα του Λένιν και του Πλεχάνοφ.
Από το 1897 συμμετέχει ενεργά στο σοσιαλιστικό κίνημα της περιόδου. Εκλέγεται το 1901 στην πρώτη Κεντρική επιτροπή του Ρωσικού Εργατικού Κόμματος. Από εκείνη τη στιγμή και μετά, μέχρι το 1917, η ζωή του είναι μια ιστορία επαναστατικών αγώνων, φυλακών, εξοριών και δραπετεύσεων.
Στη διάσπαση του Σοσιαλδημοκρατικού Κόμματος τον Αύγουστο του 1903 σε μπολσεβίκους και μενσεβίκους, ο Στάλιν υποστηρίζει ανενδοίαστα τους μπολσεβίκους και τον Λένιν. Η συνεισφορά του στην πορεία του μπολσεβίκικου κόμματος από τη μέρα της ίδρυσής του ως τον Οκτώβρη του 1917 ήταν τεράστια και σε όλα τα επίπεδα: οργανωτικό, καθοδηγητικό (ως μέλος της Κεντρικής επιτροπής και του Πολιτικού Γραφείου), δημοσιογραφικό και θεωρητικό. Αξίζει να αναφέρουμε εδώ το έργο του «Ο μαρξισμος και το εθνικό ζήτημα», στο οποίο αναλύει τη μπολσεβίκικη άποψη και καταρρίπτει τις οπορτουνιστικές θέσεις άλλων ρευμάτων.
Υπήρξε επίσης διευθυντής της κομμουνιστικής εφημερίδας Πράβντα από το 1912 μέχρι την εκ νέου σύλληψη του (εξαιτίας του χαφιέ Μαλινόφσκι), όταν θα οδηγηθεί στην εξορία μέχρι την επανάσταση του Φλεβάρη του 1917 που απελευθερώθηκε και ανέλαβε και πάλι τη διεύθυνση της Πράντα, πέρα από τα πρακτικά-πολιτικά καθήκοντα του.
Από την απελευθέρωσή του ως και τον Απρίλη της ίδιας χρονιάς, όταν επιστρέφει ο εξόριστος Λένιν, είναι ο άτυπος ηγέτης του κόμματος. Επίσης, τον Αύγουστο της ίδιας χρονιάς, με τον Λένιν να είναι στην παρανομία, γιατί είχε βγει ένταλμα σύλληψής του, αναλαμβάνει και πάλι τα ηνία των μπολσεβίκων και εισηγείται στο ιστορικό 6ο κομματικό συνέδριο τις θέσεις της Κεντρικής Επιτροπής.
Ηταν αταλάντευτος υποστηρικτής του επαναστατικού δρόμου που οδήγησε στην εξέγερση της 25ης του Οκτώβρη (7 Νοέμβρη με το σημερινό ημερολόγιο) και έπαιξε, εξαιτίας της μεγάλης επιρροής του στα κομματικά μέλη και τους εργάτες, κομβικό ρόλο σε σημαντικές στιγμές. Γι’ αυτό και ήταν μέλος του στρατιωτικού επαναστατικού κέντρου, για την καθοδήγηση της εξέγερσης, μαζί με τους Σβερντλόφ, Τζερτζίνσκι, Μπουμπνόφ και Ουρίτσκι.
Μετά τη νίκη της εξέγερσης, ανέλαβε τη θέση του Επιτρόπου (υπουργού) του Λαού για τις Υποθέσεις των Εθνοτήτων, θέση από την οποία πάλεψε για να μπουν οι βάσεις για τη μετέπειτα δημιουργία της ΕΣΣΔ. Επίσης υπηρέτησε την περίοδο 1919 με 1922 ως Επίτροπος του Κομισαριάτου της Εργατοαγροτικής Επιθεώρησης. Το 1922, μετά από πρόταση του Λένιν, έγινε ο πρώτος Γενικός Γραμματέας του μπολσεβίκικου κόμματος.
Ταυτόχρονα όλη αυτή την περίοδο είχε διευρυμένα στρατιωτικά καθήκοντα κατά την περίοδο του εμφυλίου, με σωρεία επιτυχιών, με γνωστότερη τη μάχη του Τσαρίτσιν που μετέπειτα μετονομάστηκε σε Στάλινγκραντ. Για τη στρατιωτική συνεισφορά του τιμήθηκε με το μετάλλιο της Κοκκινης Σημαίας το 1919 (μαζί με τον Τρότσκι).
Στις μεγάλες εσωκομματικές συγκρούσεις υποστήριξε τον Λένιν και την επαναστατική πολιτική γραμμή. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η διαμάχη για την υπογραφή ειρήνης (η οποία επικυρώθηκε τελικά με τη συνθηκη του Μπρεστ-Λιτόφσκ τον Μάρτη του 1918), όταν η λεγόμενη ομάδα «επαναστατών κομμουνιστών», με ηγετική μορφή τον Μπουχάριν θεωρούσε ατιμωτική τη συμφωνία και πρότεινε «επαναστατικό πόλεμο», ενώ από την άλλη ο Τρότσκι ακολουθούσε τη γραμμή «ούτε ειρήνη ούτε πόλεμος», «τζογάροντας» στο ξέσπασμα της γερμανικής επανάστασης (που ήρθε τελικά πολλούς μήνες αργότερα). Τελικά, οι τυχοδιωκτικές πολιτικές γραμμές ηττήθηκαν εσωκομματικά, οι οποίες, όπως έγινε μετά αποδεκτό από την πλειοψηφία, θα οδηγούσαν στο χαμό της τότε νεαρής σοβιετικής Ρωσίας.
Μια άλλη περίπτωση έντονης διαφωνίας ανάμεσα στα κομματικά μέλη ήταν η συζήτηση για τα συνδικάτα. Ο Τρότσκι (με τη συμβολή του Μπουχάριν κι άλλων) πρότεινε, ούτε λίγο ούτε πολύ, τη στρατιωτικοποίηση των εργατικών συνδικάτων. Μια άποψη που δημιουργούσε μεγάλη δυσαρέσκεια στην εργατική τάξη. Και πάλι όμως επικράτησε, με τη συμβολή του Στάλιν και άλλων, η λενινιστική γραμμή για τα συνδικάτα.
Μετά το θάνατο του Λένιν, τον Γενάρη του 1924, κύριος εκφραστής της λενινιστικής πολιτικής είναι ο Στάλιν. Συγκρούστηκε έντονα με τη σοσιαλδημοκρατική παρέκκλιση (την επονομαζόμενη «αριστερή αντιπολίτευση») του Τρότσκι, που είχε έρθει σε συμμαχία με την αντιπολίτευση των Ζηνόβιεφ – Κάμενεφ, η οποία αρνούταν τη δυνατότητα οικοδόμησης του σοσιαλισμού στην ΕΣΣΔ και πόνταρε στη νίκη της επανάστασης στις προηγμένες χώρες της Δύσης, μια γραμμή που οδηγούσε στην ηττοπάθεια και στην κατάρρευση της ΕΣΣΔ.
Αργότερα ήρθε σε σύγκρουση με τη δεξιά παρέκκλιση των Μπουχάριν – Τόμσκι – Ρίκοφ, που εναντιώνονταν στους ρυθμούς της εκβιομηχάνισης και της κολεκτιβοποίησης και ουσιαστικά ήθελαν τη συνέχιση της εφαρμογής της ΝΕΠ. Και αυτή η αντιπολίτευση συντρίφτηκε πολιτικά.
Από το πόστο του καθοδήγησε την εκβιομηχάνιση της χώρας και την κολεκτιβοποίηση της αγροτικής οικονομίας, με τα πεντάχρονα πλάνα, οδηγώντας στη νίκη της σοσιαλιστικής οικονομίας και τη συντριβή των εναπομεινασών εκμεταλλευτριών τάξεων, έχοντας πάντα ως γνώμονα τη στερέωση και ανάπτυξη της εργατοαγροτικής συμμαχίας που αποτελεί τη βάση της δικτατορίας του προλεταριάτου.
Την περίοδο του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, με την καθοδήγηση του ο Κόκκινος Στρατός και ο σοβιετικός λαός αρχικά απέκρουσαν τη ναζιστική εισβολή και στη συνέχεια συνέτριψαν τους ναζί και ύψωσαν την κόκκινη σημαία πάνω στο Ράιχσταγκ δίνοντας εκατομμύρια νεκρών στον αγώνα για την απελευθέρωση των λαών από τους ναζιφασίστες. Να σημειωθεί απλά εδώ, ότι η διεθνιστική πολιτική γραμμή της ΕΣΣΔ και του κόμματος συνέβαλε στη νίκη της κινέζικης επανάστασης, στην ίδρυση των Λαϊκών Δημοκρατιών στην Ευρώπη και στην ανάπτυξη του αντιαποικιοκρατικού αγώνα σε όλο τον κόσμο.
Ιδιαίτερη σημασία πρέπει να δοθεί στο θεωρητικό έργο του Στάλιν «Οικονομικά Προβλήματα του Σοσιαλισμού στην ΕΣΣΔ», στο οποίο ο Στάλιν αναπτύσσει τη μαρξιστική θεωρία στ5α ζητήματα της οικοδόμησης του κομμουνισμού. Σ’ αυτόν έλαχε αυτό το καθήκον, δεδομένου ότι -σε αντίθεση με τους Μαρξ, Ενγκελς, Λένιν- είχε την πρακτική πείρα της σοσιαλιστικής οικοδόμησης, την οποία όφειλε να συνοψίσει θεωρητικά.
Είναι ένα βιβλίο που προτείνουμε να διαβαστεί από όλους. Σε αυτό το έργο ο Στάλιν μέσα από την πείρα τόσων χρόνων σοσιαλιστικής οικοδόμηση θέτει τις βάσεις για το πέρασμα από το σοσιαλισμό στον κομμουνισμό και αντικρούει αναθεωρητικές δεξιές απόψεις διαφόρων οικονομολόγων και στελεχών, καταδεικνύοντας τη δυνατότητα μετατροπής των μη ανταγωνιστικών αντιθέσεων της σοσιαλιστικής περιόδου σε ανταγωνιστικές.
Μετά το θάνατό του οι προτάσεις που ο Στάλιν αντέκρουσε, αναπτύσσοντας τη μαρξιστική-λενινιστική θεωρία, θα γίνουν η κυρίαρχη οικονομική πολιτική και θα στρώσουν το δρόμο στην καπιταλιστική παλινόρθωση. (Εδώ θα θέλαμε να προτείνουμε τη σειρά άρθρων του σ. Γεράσιμου Λιόντου στα τρία πρώτα τεύχη της ΜΑΛΕΠ, με γενικό τίτλο «Σοσιαλιστική οικοδόμηση και καπιταλιστική παλινόρθωση στην ΕΣΣΔ»).
Ο θάνατος του Ιωσήφ Στάλιν σηματοδοτεί το τέλος μιας εποχής, αυτής της επαναστατικής κομμουνιστικής ανόδου, και την απαρχή μιας άλλης, της επικράτησης του αναθεωρητισμού και της καπιταλιστικής παλινόρθωσης. Στο 20ό συνέδριο του ΚΚΕ, οι ρεβιζιονιστές, με ηγέτη του Χρουστσόφ, θα επιτεθούν στο έργο του Στάλιν προκειμένου να χτυπήσουν την επαναστατική κομμουνιστική κατεύθυνση. Διόλου τυχαίο, καθώς το όνομα και το έργο του Στάλιν ήταν, είναι και θα είναι άρρηκτα συνδεδεμένα με την κομμουνιστική επανάσταση και τη νίκη της παγκόσμια.
