Λίγες ημέρες πριν από τη Σύνοδο Κορυφής της ΕΕ, η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν έστειλε στους ηγέτες των κρατών μελών μια επιστολή που θα μπορούσε άνετα να φέρει τον τίτλο: «Ευρώπη σφίξε κι άλλο το ζωνάρι», για να θυμηθούμε την ταινία του Θόδωρου Μαραγκού με τον Θανάση Βέγγο, στην οποία η γυναίκα του εργαζόταν στο εργοστάσιο του Ξεζουμίδη. Στην επιστολή, που είναι γραμμένη σε ψυχρή τεχνοκρατική γλώσσα, με πυρήνα τη λογική της αποτροπής, η πρόεδρος της Κομισιόν μιλά προκλητικά για «σταθερή πρόοδο» στο μεταναστευτικό, την ώρα που η Ευρώπη βυθίζεται όλο και βαθύτερα σε μια πολιτική οργανωμένης αναλγησίας.
Η επιστολή πανηγυρίζει για την επικείμενη εφαρμογή του Συμφώνου Μετανάστευσης και Ασύλου το 2026. Ενός συμφώνου που, πίσω από τις λέξεις «ευθύνη» και «αλληλεγγύη», κρύβει φράχτες, επιταχυνόμενες διαδικασίες στα σύνορα, βάσεις δεδομένων όπως το Eurodac και μαζική επιτήρηση σωμάτων που έχουν ήδη χάσει το έδαφος κάτω από τα πόδια τους.
Η Φον ντερ Λάιεν επιμένει στην ανάγκη «αποτελεσματικών επιστροφών». Στη γλώσσα της ΕΕ, οι λέξεις δεν σημαίνουν αξιοπρεπή επιστροφή, αλλά απελάσεις, επαναπροωθήσεις και συμφωνίες με αυταρχικά καθεστώτα.
Το νέο EU Return Regulation δεν είναι τίποτα άλλο παρά η θεσμοποίηση της βίας με νομικούς όρους. Και η ενίσχυση της Frontex (ενός αισχρού οργανισμού με βεβαρυμένο ιστορικό παραβιάσεων ανθρωπίνων δικαιωμάτων) παρουσιάζεται ως λύση, όχι ως σκάνδαλο.
Ιδιαίτερη σημασία έχει η αναφορά σε «συνεργασίες με τρίτες χώρες»: Τουρκία, Συρία, Ιορδανία. Χώρες που καλούνται να λειτουργήσουν ως εξωτερικά στρατόπεδα κράτησης της EE, με αντάλλαγμα 1,15 δισεκατομμύρια ευρώ. Πρόκειται για την εξαγωγή της ευρωπαϊκής βρωμιάς πέρα από τα σύνορα: η Ευρώπη να παραμένει «καθαρή», ενώ άλλοι κάνουν τη δουλειά της αποτροπής για λογαριασμό της.
Η υποκρισία κορυφώνεται όταν η πρόεδρος της Κομισιόν, χύνοντας κροκοδειλια δακρυα, «αναγνωρίζει» τις σοβαρές ελλείψεις χρηματοδότησης της Ύπατης Αρμοστείας του ΟΗΕ και του ΔΟΜ (Διεθνής Οργανισμός Μετανάστευσης). Δηλαδή, από τη μία πλευρά κόβουμε πόρους από τους διεθνείς οργανισμούς που εχουν αποστολή την προστασία των προσφύγων και από την άλλη επενδύουμε δισεκατομμύρια σε φράχτες, drones και απελάσεις. Αυτό δεν είναι απλώς μια αισχρή πολιτική επιλογή, είναι αξιακή δήλωση.
Η επιστολή της Φον ντερ Λάιεν δεν περιγράφει μια Ευρώπη σε κρίση. Περιγράφει μια ΕΕ που έχει αποφασίσει. Μια υποήπειρο που αντί να αντιμετωπίσει τις αιτίες του ξεριζωμού —πόλεμο, φτώχεια, κλιματική καταστροφή, αποικιακή κληρονομιά, ιμπεριαλιστική εκμετάλλευση— επενδύει στη βία του εξοστρακισμού και της απόστασης. Που αντί για άσυλο, προσφέρει αλγορίθμους. Αντί για δικαιώματα, επιστροφές. Αντί για αλληλεγγύη, outsourcing της καταστολής.
Αυτή είναι η «σταθερή πρόοδος» για την οποία μιλά η Κομισιόν: μια Ευρώπη–Φρούριο, αυτάρεσκη, φοβική, ηθικά απογυμνωμένη. Και όσο οι ηγεσίες της μιλούν για συστήματα και μηχανισμούς τόσο οι νεκροί στα σύνορα θα υπενθυμίζουν ότι το μεταναστευτικό δεν είναι τεχνικό ζήτημα.
Στο διά ταύτα, η επιστολή της Φον ντερ Λάιεν είναι η κρυστάλλινη ομολογία ενός συστήματος που, για να σωθεί, θυσιάζει ανθρώπους. Ο ευρωπαϊκός καπιταλισμός, σε πλήρη σύμπλευση με τον αυταρχισμό, χτίζει φράχτες για να προστατεύσει τα κέρδη, όχι τις κοινωνίες, μετατρέπει τους πρόσφυγες σε πλεονάζοντα πληθυσμό, σε «κόστος» προς απομάκρυνση, για να διατηρηθεί άθικτη η ιερή τάξη της εκμετάλλευσης.
Η «σταθερή πρόοδός» τους είναι η πρόοδος της βαρβαρότητας: περισσότερη καταστολή για τους φτωχούς, περισσότερη ελευθερία για το κεφάλαιο, περισσότερος θάνατος στα σύνορα για να συνεχίζεται απρόσκοπτα η λεηλασία του Νότου. Απέναντι σε αυτή την Ευρώπη–Φρούριο δεν χωρούν αυταπάτες ούτε εξανθρωπισμένοι ευφημισμοί, χωρά μόνο η ταξική σύγκρουση και η διεθνιστική αλληλεγγύη, γιατί όσο ο κόσμος οργανώνεται με βάση το κέρδος, οι φράχτες θα υψώνονται και τα πτώματα θα συσσωρεύονται. Και αυτή η αλήθεια δεν διορθώνεται με σύμφωνα και επιστολές, αλλά ανατρέπεται.
