Ο τραγικός θάνατος από βαρύ εγκεφαλικό επεισόδιο της καθηγήτριας Αγγλικών Σοφίας Χρηστίδου, που υπηρετούσε σε Λύκειο της Θεσσαλονίκης, δημιούργησε μεγάλη αναταραχή σε εκπαιδευτικούς, γονείς και μαθητές και πυροδότησε αντικρουόμενες απόψεις και θεωρίες γύρω από τα πραγματικά περιστατικά που φαίνεται να συνδέονται με τις συνθήκες εργασίας που είχαν διαμορφωθεί στο σχολείο. Ακούστηκαν πολλά για ασφυκτικές πιέσεις και bullying των μαθητών εναντίον της από τη μια και από την άλλη για στιγματισμό μαθητών και των οικογενειών τους και για ΕΔΕ που έγιναν σε βάρος της συγκεκριμένης εκπαιδευτικού.
Προφανώς, απαίτηση όλης της εκπαιδευτικής κοινότητας είναι να αναδειχθούν όλα τα πραγματικά περιστατικά σε κάθε τους λεπτομέρεια, τα οποία συνέβαλαν στον τραγικό θάνατο της Σοφίας Χρηστίδου.
Ομως, αυτό εδώ το σημείωμα σκοπό έχει να μιλήσει για τη βαριά ψυχοφθόρα σχολική καθημερινότητα, παράγοντα δημιουργίας άγχους και πίεσης σε εκπαιδευτικούς και μαθητές, και για την καπιταλιστική κοινωνία αναπαραγωγής της βίας, καθρέφτης και κομμάτι της οποίας είναι το σχολείο.
Η ψυχοφθόρα σχολική καθημερινότητα είναι αποτέλεσμα της πολιτικής της συστηματικής απαξίωσης της δημόσιας εκπαίδευσης, που ακολουθείται χρόνια τώρα από τις αστικές κυβερνήσεις που διαχειρίζονται το σύστημα:
Σχολεία στεγασμένα ακόμη και σε κοντέινερ, πολυπληθή τμήματα μαθητών, χιλιάδες εκπαιδευτικά κενά, υποχρεωτικές μετακινήσεις εκπαιδευτικών σε δύο και τρία σχολεία για να καλυφθεί το ωράριο, υποχρεωτικές υπερωρίες, εντατικοποίηση της εργασίας, γλίσχροι μισθοί και από πάνω διοικητικός αυταρχισμός με απειλές, εκφοβισμούς ακόμα και διώξεις εναντίον εκπαιδευτικών που υψώνουν ανάστημα και συνδικαλιστικές διώξεις.
Σχολεία-ελίτ για την μορφωτική-κοινωνικοοικονομική αφρόκερμα (Πρότυπα/Πειραματικά, Ωνάσεια, σχολεία με τμήματα ΙΒ και παράλληλους δρόμους εισαγωγής στα ΑΕΙ χωρίς ΕΒΕ και πανελλήνιες) και σχολεία-παρίες για τα πλατιά στρώματα της εργαζόμενης κοινωνίας.
Μαθητές που βομβαρδίζονται με γνώσεις ανεπαρκείς, μιας χρήσης, που προορίζονται να γίνουν μεθαύριο υπάκουοι εργαζόμενοι στις καπιταλιστικές γαλέρες, που στερούνται τη δημιουργικότητα και τη χαρά της νιότης και στραγγαλίζονται μέσα σε έναν ανηλεή εξεταστικό μαραθώνιο, που γίνεται όλο και πιο απαιτητικός (ΕΒΕ, Τράπεζα θεμάτων, πανελλήνιες εξετάσεις, τώρα και Εθνικό Απολυτήριο) και εκδικητικός για τα παιδιά της εργατικής τάξης και των φτωχών λαϊκών στρωμάτων.
Μέγιστο ψέμα και υποκρισία αποτελεί ο ισχυρισμός ότι το σχολείο μπορεί να λειτουργήσει έξω από τη ζωή, έξω από την πολιτική. Και μιας και μιλάμε για τον καπιταλισμό, συστατικό στοιχείο ύπαρξης και αναπαραγωγής του οποίου είναι η βία απέναντι στον εκμεταλλευόμενους, αυτή αντανακλάται και στο σχολείο.
Ο αυταρχισμός, η ασφυκτική πίεση μέσα στο οποία πνίγεται και δεν απελευθερώνεται η προσωπικότητα, ο έντονος ανταγωνισμός και ατομοκεντρισμός και όχι το συλλογικό πνεύμα, οι απανωτοί και σκληροί ταξικοί φραγμοί που θρυμματίζουν τα όνειρα για πανεπιστημιακές σπουδές, επαγγελματική αποκατάσταση και δραπέτευση από την προδιαγεγραμμένη μοίρα, η ασφυξία στις τερατουπόλεις και τα γκέτο του καπιταλισμού, οι υποβαθμισμένες και εγκαταλελειμμένες γειτονιές των μεγάλων αστικών κέντρων, ο φόβος της ανεργίας, ασκούν τεράστιο ψυχολογικό πόλεμο και είναι πλευρές της βίας, που ασκεί το αστικό σύστημα στους νέους, που την εισπράττουν, και λόγω των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών της νεότητας, με ιδιαίτερη ένταση και σε μεγάλες δόσεις.
Με τη σειρά της, κομμάτι αυτής της «άγριας» νεολαίας μπορεί να ξεσπάσει τυφλά αυτήν τη βία στους πιο αδύναμους.
Η κυβερνητική προπαγάνδα, λοιπόν, καταπολέμησης του «σχολικού εκφοβισμού» και της «νεανικής παραβατικότητας» είναι μια καθαρή απάτη, ενώ το υπουργείο Αμάθειας και Καταστολής φροντίζει να την ενισχύσει (την «καταπολέμηση») με πλατφόρμες ρουφιανιάς και υποδαύλισης συμπεριφορών κοινωνικού κανιβαλισμού. Οι συνεχείς αναφορές και οι έπαινοι από το ΥΠΑΙΘΑ για τον αριθμό καταγγελιών που γίνονται στις πλατφόρμες που στήνει με πρόσχημα την «ενδοσχολική βία», η προβολή αυτής της συμπεριφοράς από τα Μέσα Παραπληροφόρησης, η επέμβαση των δυνάμεων καταστολής με κάθε αφορμή για ζητήματα που αφορούν παιδαγωγικά θέματα, η συστηματική απαξίωση των εκπαιδευτικών και του έργου τους, η κατασυκοφάντηση των αγώνων τους με διώξεις και κατευθυνόμενη προπαγάνδα γκεμπελικού τύπου, έχουν δημιουργήσει ένα εκρηκτικό κλίμα στην εκπαίδευση.
Μέσα σε αυτό το σκληρό πλαίσιο καλείται ο εκπαιδευτικός να επιτελέσει τον παιδαγωγικό του ρόλο, τουλάχιστον όπως τον εννοεί αυτός -ιδιαίτερα αν έχει φιλότιμο και ταξική συνείδηση- και όχι όπως επιθυμεί το υπουργείο Παιδείας και το σύστημα.
Και είναι αλήθεια ότι η ένταση των αυταρχικών μέτρων ελέγχου και υποταγής του (π.χ. αξιολόγηση, ποινές, πειθαρχικός κώδικας δημόσιων υπαλλήλων κ.ά.), η αγωνία της ανεργίας, της επιβίωσης και της εργασιακής περιπλάνησης, σε συνδυασμό με την υποχώρηση του ταξικού κινήματος, του συλλογικού διεκδικητικού πνεύματος (αποτέλεσμα και της προδοσίας της συνδικαλιστικής γραφειοκρατίας και της πλήρους αστικοποίησής της), φαινόμενα και τα δύο του καπιταλιστικού τρόπου διαχείρισης της εκπαίδευσης, έχουν εντείνει το γραφειοκρατικό πνεύμα, τον ατομικισμό, την αδιαφορία και την παραίτηση από τον παιδαγωγικό ρόλο.
Φωτεινές εξαιρέσεις, βέβαια υπάρχουν, ειδικά μέσα στη μαχόμενη εκπαίδευση, και είναι αυτές που υπογραμμίζουν την αναγκαιότητα για την ανατροπή του σάπιου εκμεταλλευτικού συστήματος.
Γιούλα Γκεσούλη
