Ευρωπαϊκή Ενωση και διαχείριση της καπιταλιστικής ύφεσης

Το κυρίως πιάτο στο κεφάλαιο, ο λογαριασμός στους εργαζόμενους

Μετά από 16,5 ώρες τηλεδιάσκεψης και έντονου παζαριού και αφού μεσολάβησε και έντονο παρασκηνιακό παζάρι σε διακρατικό επίπεδο μεταξύ των βασικών ιμπεριαλιστικών κέντρων της ΕΕ, οι υπουργοί Οικονομικών του Eurogroup κατάφεραν τελικά  να συμφωνήσουν αργά τη νύχτα της Πέμπτης 2 Απρίλη, προκειμένου να… σωθεί η τιμή της… «ευρωπαϊκής αλληλεγγύης». Ομως, όσοι περίμεναν πολλά κεράσια διαπίστωσαν ότι το «καλάθι» ήταν μικρό και τα «δώρα» του δε θα δοθούν σε όλους το ίδιο απλόχερα.
 
Μπορεί ο πρόεδρος του Eurogroup, o πορτογάλος υπουργός Οικονομικών, Μάριο Σεντένο, να πανηγύριζε στην ανακοίνωση που δημοσίευσε πέντε λεπτά πριν από τα μεσάνυχτα, λέγοντας ότι η ευρωπαϊκή απάντηση στην παρούσα κρίση αποτελείται από φιλόδοξες προτάσεις που κανείς δε θα μπορούσε να σκεφτεί καν πριν από μερικές εβδομάδες, όμως τα περίφημα «κορονο-ομόλογα» και το δανεισμό με ίσους όρους για όλους ξεχάστε τα.
 
Το «δίχτυ ασφαλείας» που αποφάσισαν οι υπουργοί Οικονομικών του Eurogroup θα είναι συνολικά γύρω στα 240 δισ. ευρώ, ποσοστό 2% του ΑΕΠ των χωρών της ζώνης του ευρώ (με βάση το ΑΕΠ στο τέλος του 2019). Τα χρήματα θα τα πάρουν οι χώρες μέσω του Ευρωπαϊκού Μηχανισμού Σταθερότητας (ESM), «με τυποποιημένους όρους που θα συμφωνηθούν προκαταβολικά με τα όργανα διοίκησης του ESM» (σημείο 16 της έκθεσης του Eurogroup «για την ολοκληρωμένη οικονομική απάντηση στην πανδημία COVID-19» βλ. https://www.consilium.europa.eu/el/press/press-releases/2020/04/09/report-on-the-comprehensive-economic-policy-response-to-the-covid-19-pandemic/).
 
Μπορεί η έκθεση του Euro-group να ορίζει ότι η μόνη προϋπόθεση για να έχει πρόσβαση το κάθε κράτος μέλος της ευρωζώνης σε αυτά τα λεφτά (που για την Ελλάδα δεν είναι πάνω από 3.7 δισ. ευρώ) θα είναι να δεσμευτεί ότι θα τα διαθέσει για τις άμεσες και έμμεσες δαπάνες υγειονομικής περίθαλψης, θεραπείας και πρόληψης, που σχετίζονται με την COVID 19, και ότι μόλις δοθεί η εντολή από τους ευρωπαίους ηγέτες, τα λεφτά θα είναι διαθέσιμα ενδεχομένως και εντός δύο βδομάδων, δηλαδή άμεσα, δε θα είναι όμως χωρίς επιτήρηση. Η έκθεση αναφέρει ρητά ότι θα τηρηθούν οι διατάξεις της Συνθήκης του ESM. Για να το κάνουμε λίγο πιο λιανά, θα θυμίσουμε ότι μία από τις διατάξεις της συνθήκης αυτής (βλ. https://www.esm.europa.eu/sites/default/files/20150203_-_esm_treaty_-_el.pdf, άρθρο 13 παρ. 3) προβλέπει «μνημόνιο κατανόησης, στο οποίο θα περιγράφονται αναλυτικά οι όροι που θα συνδέονται με τη διευκόλυνση χρηματοπιστωτικής συνδρομής». Αν σας θυμίζει κάτι, καλώς σας θυμίζει!
 
Τα λεφτά αυτά θα δοθούν μέχρι να λήξει η περίοδος της υγειονομικής κρίσης της COVID 19. Από κει και πέρα… «ο θεός βοηθός». Ο «θεός» στην προκειμένη περίπτωση θα είναι… οι ευρωπαίοι ηγέτες, στους οποίους το Eurogroup πέταξε το μπαλάκι για τα περαιτέρω. Δίκαια ο ολλανδός υπουργός Οικονομικών, Χόπκε Χούκστρα, χαρακτήρισε «συνειδητά ασαφή» τη διατύπωση για τα «καινοτόμα χρηματοδοτικά μέσα» που θα πρέπει να αποφασιστούν από τους ευρωπαίους ηγέτες. Μας θύμισε την μπαρουφάκεια «δημιουργική ασάφεια»!
 
Αυτή η ασάφεια έχει εισαχθεί «τεχνηέντως» στο σημείο 19 της έκθεσης του Eurogroup,  που αφορά σε ένα «ταμείο ανάκαμψης», το οποίο θα «διασφαλίσει» υποτίθεται την «αλληλεγγύη στα πλέον πληττόμενα κράτη μέλη της ΕΕ». Πρόκειται για το ταμείο για το οποίο μιλούσε προ ημερών ο γάλλος υπουργός Οικονομικών, Μπρούνο Λε Μερ; Ενα ταμείο με χρονικό ορίζοντα 5-10 χρόνων, που θα δίνει χρήμα στα κράτη για να ανακάμψουν; Με τι όρους; Αυτό θα το δούμε στην απόφαση των ηγετών το επόμενο διάστημα.
 
Για την ώρα, δεν έχει αποφασιστεί τίποτα: ούτε οι πηγές χρηματοδότησης αυτού του ταμείου, ούτε η σχέση του με τον προϋπολογισμό της ΕΕ, ούτε οι υπόλοιπες νομικές πτυχές του. Υπό την καθοδήγηση των ηγετών της ΕΕ θα προετοιμαστεί το έδαφος για μια απόφαση πάνω σ’ αυτά τα θέματα! Αυτό το αναφέρει ρητά η έκθεση του Eurogroup. Πράγμα που σημαίνει ότι το παζάρι παίρνει παράταση. Με δεδομένη πάντως την αντίδραση της Γερμανίας (κι από κοντά της Ολλανδίας, της Αυστρίας και της Φινλανδίας), δεν υπάρχει περίπτωση το ταμείο αυτό να εκδώσει τα περιβόητα κορονο-ομόλογα, δηλαδή όλοι να δανείζονται με τους ίδιους όρους και επιτόκια.
 
Για την ώρα, ο δανεισμός θα γίνεται στο πλαίσιο του ESM, που σημαίνει όρους και επιτήρηση, πράγμα που -σύμφωνα με τους Financial Times της περασμένης Τετάρτης (βλ. https://www.ft.com/content/da14114c-bf28-4016-9a79-b2c2d9bd9876), σε άρθρο με τον εύγλωττο τίτλο: «Το Eurogroup παλεύει ενάντια στο αδιέξοδο για την απάντηση στην πανδημία»- δεν το ήθελε με τίποτα ο υπουργός Οικονομικών της Ιταλίας, Ρομπέρτο Γκουαλτιέρι. Ο Γκουαλτιέρι είχε δηλώσει ότι η κυβέρνησή του δε θα δεχτεί να σταλεί έκθεση προς τους ηγέτες, χωρίς ξεκάθαρη αναφορά στην «αμοιβαιότητα» του χρέους, ως εργαλείου για την οικονομική ανάκαμψη, και στη χρήση των δανείων από τον ESM χωρίς όρους και μνημόνια. Αυτά τα έκανε τελικά… γαργάρα. Οσο κι αν ψάξετε στην έκθεση του Eurogroup, τη λέξη «αμοιβαιότητα» δε θα τη βρείτε! Ο καθένας θα δανείζεται με τους όρους που… του αρμόζουν. Σιγά μη γίνουν όλοι… Γερμανία!
 
Ξέρετε τι θα βρείτε στην έκθεση; Το περιβόητο πρόγραμμα «SURE», για το οποίο καμάρωνε την πρωταπριλιά η πρόεδρος της Κομισιόν, Ούρσουλα Φον Ντερ Λάιεν. Το πρόγραμμα δεν ήταν… πρωταπριλιάτικο αστείο. Το αποφάσισε η Κομισιόν μία μέρα μετά και προβλέπει δάνεια ύψους 100 δισ. ευρώ στα κράτη μέλη με «ευνοϊκούς όρους» (βλ. https://ec.europa.eu/info/business-economy-euro/economic-and-fiscal-policy-coordination/eu-financial-assistance/loan-programmes/sure_el).
 
Τα δάνεια αυτά θα τα χρησιμοποιήσουν τα κράτη για να χρηματοδοτήσουν τις θέσεις μερικής απασχόλησης που θα δημιουργηθούν κατά την κρίση. Αυτό το παρουσίασαν με… τυμπανοκρουσίες ως μέγα ευεργέτημα στους εργαζόμενους, για να μη χάσουν τη δουλειά τους! Τι θα γίνει δηλαδή; Οι καπιταλιστές θα βάζουν τους εργαζόμενους να δουλεύουν λιγότερες ώρες και θα τους πληρώνει το κράτος μέσω των χρημάτων του προγράμματος. Αυτό δεν είναι επιδότηση των εργαζόμενων αλλά των καπιταλιστών!
 
Αν ήθελαν να επιδοτήσουν τους εργαζόμενους, θα αύξαναν τα επιδόματα ανεργίας και θα υποχρέωναν τους καπιταλιστές να κρατήσουν τους εργαζόμενους, απαγορεύοντας τις απολύσεις και εξαναγκάζοντάς τους να μειώσουν τα κέρδη τους. Ομως αυτό είναι «ιερό και απαραβίαστο» στην καπιταλιστική Ευρώπη. Αυτή κόπτεται για την ιδιωτική πρωτοβουλία με… κρατικά λεφτά!
 
Για να μη μείνουν παραπονεμένοι οι καπιταλιστές, το Eurogroup τους έταξε άλλα 200 δισ. ευρώ, μέσω της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων (ΕΤΕ)!
 
Ετσι, από τα 540 δισ. ευρώ που διαφημίστηκαν δεόντως από τα ΜΜΕ ως… κοσμοϊστορική απόφαση του Eurogroup, τα 300 θα είναι για τους καπιταλιστές (100 μέσω του προγράμματος SURE και 200 μέσω της ΕΤΕπ) και τα άλλα 240 θα είναι δάνεια (με Μνημόνια και όρους) από τον Ευρωπαϊκό Μηχανισμό Σταθερότητας (ESM), που θα φορτωθούν στις πλάτες του εργαζόμενου λαού.
 
Η «ευρωπαϊκή αλληλεγγύη» δεν είναι παρά αλληλεγγύη στο κεφάλαιο, βάσει της δύναμης πυρός που διαθέτει σε κάθε χώρα. Οι πιο ισχυροί καπιταλιστές θα πάρουν το κυρίως πιάτο, οι μικρότεροι το επιδόρπιο και τα αποφάγια οι εργαζόμενοι, οι οποίοι όμως θα χρεωθούν όλο το λογαριασμό!
 
Μετά, ήρθε η σύνοδος κορυφής (με τηλεδιάσκεψη) την Πέμπτη 23 Απρίλη, που μας θύμισε την παροιμία «όποιος δε θέλει να ζυμώσει, πέντε μέρες κοσκινίζει». Η σύνοδος κράτησε τέσσερις ώρες και τελικά δεν κατέληξε πουθενά, πέραν των γνωστών τετριμμένων ευχολογίων περί «αλληλεγγύης», «συνοχής» και «σύγκλισης», όπως περιγράφονται στον «οδικό χάρτη για την ανάκαμψη» (βλ. https://www.consilium.europa.eu/media/43384/roadmap-for-recovery-final-21-04-2020.pdf), ένα τετρασέλιδο κείμενο γενικών αρχών, που χαιρετίστηκε από τη σύνοδο.
 
Ουσιαστικά χαιρετίστηκαν όλες οι μέχρι τώρα δράσεις και μέτρα που αποφασίστηκαν στο πλαίσιο της ευρωπαϊκής «συνεργασίας», πέραν των περίφημων «κορονο-ομόλογων» (βλ. https://www.consilium.europa.eu/el/meetings/european-council/2020/04/23/)! Για μια ακόμα φορά, το περιβόητο «ταμείο ανάκαμψης», που αποφασίστηκε στη σύνοδο του Eurogroup, παρέμεινε «θολό» ως προς τους όρους λειτουργίας του και παροχής των δανείων ή ενισχύσεων σε κάθε χώρα. Η «συνειδητή ασάφεια», που ο ολλανδός υπουργός Οικονομικών Χόπκε Χούκστρα είχε επισημάνει στην απόφαση του Eurogroup, παρέμεινε.
 
Οι ηγέτες δεν αποφάσισαν τίποτα για τα περίφημα «καινοτόμα χρηματοδοτικά μέσα», στην υιοθέτηση των οποίων καλούσε η απόφαση του Eurogroup, και ανέθεσαν στην Κομισιόν να επεξεργαστεί την πρόταση για το «ταμείο ανάκαμψης» (βλ. https://www.consilium.europa.eu/el/press/press-releases/2020/04/23/conclusions-by-president-charles-michel-following-the-video-conference-with-members-of-the-european-council-on-23-april-2020/).
 
Από τη μεριά της, η πρόεδρος της Κομισιόν Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, στην κοινή συνέντευξη Τύπου με τον πρόεδρο Σαρλ Μισέλ, μετά την τηλεδιάσκεψη των ηγετών της ΕΕ, δήλωσε με… κατανόηση: «Αν και η πανδημία δεν γνωρίζει σύνορα και εθνικότητες, ορισμένες χώρες έχουν σίγουρα πληγεί σφροδρότερα από άλλες. Αν δεν δράσουμε αποφασιστικά και συλλογικά, η ανάκαμψη δεν θα είναι συμμετρική και οι αποκλίσεις μεταξύ των κρατών μελών θα διευρυνθούν…. Γνωρίζουμε με βεβαιότητα ότι το ΑΕΠ θα μειωθεί παντού, όμως σε ορισμένα κράτη μέλη θα μειωθεί πιο απότομα από ό,τι σε άλλα, ενώ ορισμένοι τομείς, όπως για παράδειγμα ο τουρισμός, θα υποστούν μεγαλύτερη ζημιά. Γνωρίζουμε επίσης ότι ο δημοσιονομικός αντίκτυπος της κρίσης διαφέρει σημαντικά από το ένα κράτος μέλος στο άλλο, καθώς ορισμένα είναι σε θέση να παράσχουν πολύ μεγαλύτερη άμεση δημοσιονομική στήριξη στις οικονομίες τους».
 
Από ωραία λογάκια άλλο τίποτα, αλλά τι θα γίνει στην πράξη; Εχουμε φάει με το κουτάλι τις φρούδες ελπίδες της «πραγματικής σύγκλισης», αλλά η ΕΕ στην πράξη παραμένει μία συμμαχία των ισχυρών ιμπεριαλιστικών χωρών (Γερμανία, Γαλλία σε πρώτο πλάνο), που κάνουν κουμάντο και καρπώνονται το «κυρίως πιάτο», με τις δευτεροκλασάτες (όπως η Ιταλία) μονίμως να αγωνίζονται να φτάσουν τις πρώτες, και τις εξαρτημένες χώρες (όπως η Ελλάδα) να αρκούνται στα ψίχουλα έναντι σκληρής δημοσιονομικής επιτήρησης. Ποιος νοιάστηκε για το δίκιο των λαών, στους οποίους φορτώνονται τα κρατικά χρέη όλα αυτά τα χρόνια;
 
Τα «ομόλογα ανάκαμψης», που ζήτησε ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, Νταβίντ Σασόλι, δεν αποφασίστηκαν. Η Κομισιόν θα διερευνήσει – όπως σημείωσε η φον ντερ Λάιεν – «καινοτόμα χρηματοδοτικά μέσα» σε σχέση με το Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο (ΠΔΠ) της ΕΕ, που «πρέπει να προσαρμοστεί στις νέες συνθήκες της εποχής μετά την κρίση του κοροναϊού». Το ΠΔΠ είναι ο μακροπρόθεσμος (σε βάθος επταετίας) προϋπολογισμός της ΕΕ. Οπως επισημαίνει η ιστοσελίδα του Συμβουλίου της ΕΕ (βλ. https://www.consilium.europa.eu/el/policies/eu-budgetary-system/multiannual-financial-framework/), το ΠΔΠ έχει σκοπό να ευθυγραμμίσει τις δαπάνες της ΕΕ με τις πολιτικές της προτεραιότητες και να εξασφαλίσει τη δημοσιονομική πειθαρχία στην ΕΕ.
 
Πιστεύετε ότι για χάρη της «αλληλεγγύης» μπροστά στο φονικό κοροναϊό, η ΕΕ θα αλλάξει τις πολιτικές της για τη «δημοσιονομική πειθαρχία» και θα επιτρέψει την περίφημη «αμοιβαιοποίηση του χρέους»; Δηλαδή, να δανειστούν όλοι με τα ίδια επιτόκια και όρους και να είναι όλοι το ίδιο υπόχρεοι έναντι αυτών των δανείων; Θα δούμε σύντομα τι θα αποφασιστεί πάνω στην πρόταση που θα διαμορφώσει Κομισιόν. Ομως, ακόμα κι αν αποφασιστεί κάποιας μορφής επιχορήγηση (την οποία θα πάρουν τα ισχυρότερα κράτη εντός ΕΕ), αυτή θα είναι έκτακτη και σίγουρα περιορισμένη. Σε καμία περίπτωση δεν θα μοιάζει με τα περίφημα «κορονο-ομόλογα», γιατί η Γερμανία αντιδρά σταθερά όλο αυτό το διάστημα.
 
Αυτό που μένει για την ώρα είναι η ανάγκη για αύξηση των ιδίων πόρων του προϋπολογισμού της ΕΕ από το 1.2% στο 2% του Ακαθάριστου Εθνικού Εισοδήματος της ΕΕ για τα επόμενα δύο έως τρία χρόνια. Αυτό σημαίνει ότι τα κράτη θα δώσουν περισσότερα χρήματα για τον προϋπολογισμό της ΕΕ. Πού θα βρουν αυτά τα χρήματα; Το αφήνουμε στη… δημιουργική φαντασία των αναγνωστών μας…
 
Και η ΕΕ με τη σειρά της θα τα μοιράσει ανάλογα με τη δύναμη του κεφαλαίου του κάθε κράτους. Γιατί έτσι γίνεται πάντα στον καπιταλισμό κι ο κοροναϊός αυτό δεν πρόκειται να το αλλάξει (εκτός φυσικά από το… «σοσιαλιστικό» οχτακοσάρι του Μητσοτάκη, όπως το χαρακτήρισε ο ίδιος, που έβγαλε τους καπιταλιστές από την υποχρέωση να πληρώσουν τους εργαζόμενούς τους το διάστημα που τους έθεσαν σε αναστολή). Το πολύ χρήμα θα το πάρει το κεφάλαιο, μην έχετε καμία αμφιβολία γι’ αυτό (βλ. https://www.eksegersi.gr/Επικαιρότητα/35427.Απόφαση-eurogroup-Το-κυρίως-πιάτο-στο-κεφάλαιο-ο και https://www.eksegersi.gr/issue/1045/Διεθνή/35245.«Βροχή»-τα-λεφτά-για-το-κεφάλαιο-ψίχουλα-στους).