ΗΠΑ: Η κρίση είναι γέννημα θρέμμα του καπιταλισμού και όχι του κοροναϊού

Οι εποχές που ο Τραμπ πανηγύριζε για την επίπλαστη ευμάρεια της αμερικάνικης οικονομίας ανήκουν πλέον στη σφαίρα των… παραμυθιών του παρελθόντος. Τώρα, με τον πιο επίσημο τρόπο, η αμερικάνικη οικονομία ξεκινά την κατρακύλα, αφού το ΑΕΠ του πρώτου τριμήνου αυτού του χρόνου μειώθηκε κατά 4,8%, σύμφωνα με το δελτίο Τύπου για την πορεία του αμερικάνικου ΑΕΠ του Γραφείου Οικονομικής Πολιτικής (Bureau of Economic Analysis – BEA), το οποίο ανήκει στο υπουργείο Εμπορίου των ΗΠΑ (βλ. https://www.bea.gov/news/blog/2020-04-29/gross-domestic-product-first-quarter-2020).
 
Για να έχετε μέτρο σύγκρισης, το πρώτο τρίμηνο του 2008 (όταν ξεκινούσε η προηγούμενη περιοδική οικονομική κρίση που κράτησε πάνω από έναν χρόνο) το ΑΕΠ είχε μειωθεί κατά 2.3%, με τη μέγιστη μείωσή του να σημειώνεται το τέταρτο τρίμηνο του 2008, όταν η κρίση είχε βαθύνει κατακρημνίζοντας το ΑΕΠ κατά 8.4%!
 
Η «ανάκαμψη» που επέστρεψε δεν ήταν μόνο αναιμική αλλά και με υψηλή ανεργία (βλ. https://www.eksegersi.gr/issue/624/Διεθνή/8304.«Ανάκαμψη»-με-ανεργία-στα-ύψη), που διατηρήθηκε σε υψηλά για τις ΗΠΑ επίπεδα μέχρι το 2014. Στο σημείο αυτό θα θέλαμε να σημειώσουμε ότι η ανεργία στις ΗΠΑ καλύπτεται πίσω από την εκτεταμένη εφαρμογή της μερικής απασχόλησης αλλά και του αποκλεισμού πολλών ατόμων από το εργατικό δυναμικό, παρά το γεγονός ότι θέλουν να εργαστούν. Τα άτομα αυτά ήταν 5.2 εκατομμύρια τον Μάρτη του 2020 (βλ. https://www.bls.gov/web/empsit/cpseea38.htm), αριθμός ίσος με τα τρία τέταρτα του συνόλου των ανέργων!
 
Τώρα η ανεργία έχει εκτιναχθεί σε δυσθεώρητα ύψη, με πάνω από 30 εκατομμύρια Αμερικάνους τις τελευταίες έξι βδομάδες να υποβάλλουν αίτημα για επίδομα ανεργίας (βλ. https://edition.cnn.com/2020/04/30/economy/unemployment-benefits-coronavirus/index.html). Ετσι, η ανεργία, που τον Μάρτη αυξήθηκε από το 3.5% στο 4.4%, με πάνω από 1.3 εκατομμύρια άτομα να περνούν το κατώφλι της (σημειώνοντας τη μεγαλύτερη ποσοστιαία αύξηση από το 1975, όπως μας πληροφορεί το Γραφείο Εργατικής Στατιστικής των ΗΠΑ βλ. https://www.bls.gov/news.release/empsit.nr0.htm), θα σκαρφαλώσει σε ποσοστά ρεκόρ, που ιστορικά ίσως να μην τα έχουμε ξαναδεί ως τώρα! Το «καμάρι» του Τραμπ, η μειωμένη ανεργία, έγινε σκόνη μέσα σε δυο μόλις μήνες.
 
Τα παπαγαλάκια του Τραμπ έχουν έτοιμο το επιχείρημα, που ακούει στη μαγική λέξη «κοροναϊός». Οταν επανεκκινήσει η οικονομία, τότε όλα θα φτιάξουν!
 
Ομως, η κρίση διαφαινόταν ήδη από τις αρχές του 2019, όταν από το δεύτερο τρίμηνο του έτους οι ακαθάριστες εγχώριες επενδύσεις ξεκίνησαν να συρρικνώνονται, κι έκτοτε συρρικνώνονται συνεχώς, όπως δείχνει η τελευταία έκθεση του Γραφείου Οικονομικής Πολιτικής για το ΑΕΠ (βλ. https://www.bea.gov/system/files/2020-04/gdp1q20_adv_2_0.pdf).
 
Η μεγάλη μείωση (της τάξης του -7.6%) των καταναλωτικών δαπανών (κυρίως των υπηρεσιών), το πρώτο τρίμηνο του έτους, έδωσε τη χαριστική βολή στο αμερικάνικο ΑΕΠ. Προκειμένου να τις αυξήσει, η αμερικάνικη κυβέρνηση πήρε την απόφαση, στα τέλη του Μάρτη, να δώσει 1.200 δολάρια σε κάθε άτομο με ατομικό εισόδημα κάτω των 75 χιλιάδων δολαρίων το χρόνο και 500 δολάρια για κάθε παιδί (βλ. https://www.whitehouse.gov/briefings-statements/president-donald-j-trump-providing-economic-relief-american-workers-families-businesses-impacted-coronavirus/). Οπως μας πληροφορεί το CNN (βλ. https://edition.cnn.com/2020/05/01/politics/stimulus-checks-get-my-payment-status-not-available/index.html), η αμερικάνικη εφορία έχει ήδη καταθέσει τα χρήματα σε 122 εκατομμύρια Αμερικανούς, με το συνολικό ποσό να φτάνει τα 207 δισ. δολάρια, δηλαδή τα τρία τέταρτα περίπου από το σύνολο των 290 δισ. δολαρίων που υποσχέθηκε ότι θα δώσει. Ποσό που όπως γράψαμε σε προηγούμενο σημείωμά μας (βλ. https://www.eksegersi.gr/issue/2020/Διεθνή/35324.Ιμπεριαλιστικός-κυνισμός-και-ταξική-«διάσωση») αντιστοιχεί μόλις στο 12.4% του συνόλου του πακέτου διάσωσης των 2.3 τρισ. δολαρίων! Πάνω από το μισό αυτού του πακέτου θα πάει απευθείας στους καπιταλιστές, είτε με τη μορφή δανείων, είτε με τη μορφή επιχορηγήσεων, είτε με μειώσεις φόρων.
 
Η μείωση των καταναλωτικών δαπανών κατά 239 τρέχοντα δισ. δολάρια, το πρώτο τρίμηνο του 2020, φαίνεται ότι μπορεί να αντισταθμιστεί από τα 290 δισ. που θα δώσει η αμερικάνικη κυβέρνηση. Επίσης, η αύξηση των αποταμιεύσεων κατά δύο ποσοστιαίες μονάδες (από το 7.6% στο 9.6% του διαθέσιμου εισοδήματος) δείχνει πως, όταν γίνει η περίφημη «επανεκκίνηση», υπάρχουν περιθώρια για αύξηση των καταναλωτικών δαπανών, άρα και του ΑΕΠ.
 
Ωστόσο, τα 290 δισ. δολάρια η αμερικάνικη κυβέρνηση θα τα δώσει εφάπαξ. Αν η κρίση βαθύνει, τότε αυτά τα λεφτά δε θα μπορέσουν να καλύψουν τις καταναλωτικές ανάγκες των αμερικάνικων νοικοκυριών, δεδομένου μάλιστα ότι οι τιμές των αγαθών αυξάνονται διαρκώς (κατά 1.6% αυξήθηκε ο δείκτης τιμών καταναλωτή για το πρώτο τρίμηνο του 2020, παρά τη ραγδαία πτώση της κατανάλωσης). Θα βάλει το χέρι στην τσέπη η κυβέρνηση να δώσει κι άλλα λεφτά στους αμερικάνους καταναλωτές; Δύσκολο το βλέπουμε.
 
Από την άλλη, κανείς δεν μπορεί να γνωρίζει πώς θα εξελιχθεί η κατάσταση με τον εμπορικό πόλεμο ΗΠΑ-Κίνας, αλλά ούτε και η οικονομική κρίση στις υπόλοιπες χώρες. Αρα, δεν μπορούμε να γνωρίζουμε κατά πόσο θα ανακάμψουν οι αμερικάνικες εξαγωγές (που το πρώτο τρίμηνο έπεσαν κατά ένα διόλου ευκαταφρόνητο ποσοστό, της τάξης του 8.7%). Θα πρέπει να έχουμε επίσης υπόψη μας, ότι οι εισαγωγές ήδη είχαν αρχίσει να μειώνονται από το τέταρτο τρίμηνο του 2019 (κατά 8,4%), πριν καταποντιστούν στο πρώτο τρίμηνο του 2020 (μειούμενες κατά 15.3%). Πράγμα που δείχνει ότι ο κόσμος δεν είχε αρκετά χρήματα για να αγοράσει εισαγόμενα προϊόντα, τα οποία λόγω των δασμών ήταν επόμενο να ακριβύνουν. Από πλευράς ΑΕΠ, η μείωση των εισαγωγών συνεισφέρει στην αύξησή του, αφού όσο αυξάνονται οι εισαγωγές τόσο μειώνεται το ΑΕΠ (στο ΑΕΠ συμμετέχει η διαφορά: εξαγωγές μείον εισαγωγές). Ομως, με τη μείωση των εισαγωγών, δε σημαίνει αυτόματα ότι ο παραγόμενος πλούτος γίνεται μεγαλύτερος. Ας σταθούμε λίγο σ’ αυτό.
 
Σύμφωνα με την έκθεση του BEA για το ΑΕΠ, που αναφέραμε παραπάνω, η μείωση του ΑΕΠ το πρώτο τρίμηνο του 2020 ήταν 234,1 εκατομμύρια δολάρια (έτους 2012, δηλαδή προσαρμοσμένα βάσει του πληθωρισμού από το 2012 μέχρι σήμερα). Η μείωση αυτή ήταν ίση με το 1.2% του ΑΕΠ του προηγούμενου τριμήνου (19,22 τρισ. δολάρια) και μετρούμενη σε ετήσια βάση ίση με το 4.8% (πολλαπλασιάζοντας επί 4 το 1.2%, αφού ο χρόνος έχει τέσσερα τρίμηνα). Ετσι, προκύπτει το -4,8% που αναφέρει το Γραφείο Οικονομικής Πολιτικής για το ΑΕΠ του πρώτου τριμήνου του 2020 και πάντοτε έτσι μετράνε τη μεταβολή του ΑΕΠ (ανάγοντάς την σε ετήσια βάση).
 
Οι εισαγωγές μειώθηκαν κατά 140,1 δισ.δολάρια (επίσης έτους 2012). Ομως, όπως είπαμε παραπάνω, η μείωση των εισαγωγών αυξάνει το ΑΕΠ. Αν οι εισαγωγές δεν είχαν μειωθεί καθόλου, τότε η μείωση του ΑΕΠ δε θα ήταν 234,1 εκατομμύρια δολάρια, αλλά 140,1 εκατομμύρια δολάρια παραπάνω, δηλαδή 374,1 εκατομμύρια δολάρια, γιατί -όπως είπαμε παραπάνω- στο ΑΕΠ μπαίνει η διαφορά εξαγωγές μείον εισαγωγές. Το ΑΕΠ θα εμφανιζόταν, επομένως, μειωμένο κατά 1.95% σε σχέση με το προηγούμενο τρίμηνο, δηλαδή -7.8% σε ετήσια βάση! Θα αναρωτηθεί κανείς: τελικά πόσο μειώθηκε το ΑΕΠ, 4,8% ή 7,8%; Σύμφωνα με τον ορισμό του ΑΕΠ, αυτό μειώθηκε κατά 4,8%, όμως ο παραγόμενος πλούτος (έστω όπως τον μετρούν οι επίσημες στατιστικές) μειώθηκε κατά 7,8%, χωρίς να λαμβάνουμε υπόψη την εξέλιξη των εισαγωγών, αφού η μείωση των εισαγωγών δεν έχει σχέση με τον παραγόμενο πλούτο στη χώρα και αποκρύπτει την πραγματική του μείωση (όταν αυτές συρρικνώνονται), που είναι μεγαλύτερη από όση εμφανίζεται.
 
Τέλος, η μεγάλη βουτιά των διεθνών τιμών του πετρελαίου έχει σημαντικές αρνητικές επιπτώσεις στην παραγωγή του σχιστολιθικού πετρελαίου στις ΗΠΑ, το οποίο έχει μεγάλο κόστος εξόρυξης. Αν σκεφτούμε ότι σύμφωνα με το Αμερικάνικο Πετρελαϊκό Ινστιτούτο (API), το 8% του αμερικάνικου ΑΕΠ προέρχεται από το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο (βλ. https://www.api.org/news-policy-and-issues/taxes/oil-and-natural-gas-contribution-to-us-economy-fact-sheet), η εξέλιξη των διεθνών τιμών του πετρελαίου είναι ένας αξιοσημείωτος παράγοντας που επηρεάζει την αμερικάνικη οικονομία.
 
Πόσο θα βαθύνει η κρίση κανείς δεν μπορεί να προβλέψει, όμως σίγουρα θα οξυνθεί, αναδεικνύοντας για μία ακόμα φορά τις αξεπέραστες αντιθέσεις του παγκόσμιου καπιταλισμού, που καταστρέφει τη σημαντικότερη παραγωγική δύναμη της κοινωνίας: τον εργαζόμενο άνθρωπο. Δυστυχώς, το έργο το έχουμε ξαναδεί και θα το ξαναβλέπουμε όσο υπάρχει καπιταλισμός στον πλανήτη. Δεν είναι γέννημα θρέμμα του κοροναϊού, αλλά του καπιταλισμού.