Του Στίβεν Ρόντε
Σε επιμέλεια των Ράμζι Μπαρούντ, Ιλάν Παπέ και Ρομάνα Ρουμπέο, πρόκειται για μια συγκλονιστική συλλογή δέκα σύντομων αυτοβιογραφικών αφηγήσεων, που συνοδεύονται από εισαγωγικά κείμενα των επιμελητών.
Καθώς ο αδίστακτος στρατός κατοχής έσφαζε και τρομοκρατούσε τους φίλους και τους γείτονές της, μια νεαρή έφηβη κρατούσε ημερολόγιο, εκφράζοντας τους βαθύτερους φόβους και τις πιο μεγάλες ελπίδες της.
«Είναι πραγματικά θαύμα που δεν έχω εγκαταλείψει όλα μου τα ιδανικά, γιατί μοιάζουν τόσο παράλογα και αδύνατο να πραγματοποιηθούν. Κι όμως, τα κρατώ, γιατί, παρά τα όσα συμβαίνουν, εξακολουθώ να πιστεύω πως οι άνθρωποι είναι κατά βάθος καλοί».
Το θαρραλέο πνεύμα που διαπνέει αυτά τα λόγια, τα οποία έγραψε η Άννα Φρανκ στην κρυψώνα της στο Άμστερνταμ μεταξύ 1942 και 1944, κατά τη διάρκεια της ανελέητης ναζιστικής κατοχής, μου ήρθε αμέσως στον νου καθώς διάβαζα το “Gaza Rising: Voices From the Rubble”
Σε επιμέλεια των Ράμζι Μπαρούντ, Ιλάν Παπέ και Ρομάνα Ρουμπέο, πρόκειται για μια συγκλονιστική συλλογή δέκα σύντομων αυτοβιογραφικών αφηγήσεων, που συνοδεύονται από εισαγωγικά κείμενα των επιμελητών, έναν επίλογο του Ρίτσαρντ Φολκ, πρώην Ειδικού Εισηγητή του ΟΗΕ για την Παλαιστίνη, και ένα επίμετρο του Αχμέτ Νταβούτογλου, πρώην πρωθυπουργού της Τουρκίας. Αποτελεί μια αξιοσημείωτη μαρτυρία της αντίστασης του περήφανου και αδάμαστου παλαιστινιακού λαού, που αγωνίζεται να επιβιώσει από τη σκληρή και συνεχιζόμενη γενοκτονία που διαπράττει το Ισραήλ.
Αυτό που έχουν κοινό “Το Ημερολόγιο ενός νεαρού κοριτσιού” (ευρύτερα γνωστό ως “Το Ημερολόγιο της Άννας Φρανκ”) και το “Η Γάζα ορθώνεται: Φωνές μέσα από τα ερείπια” είναι ο τρόπος με τον οποίο μια ζωντανή και σπαρακτική πρωτοπρόσωπη αφήγηση μπορεί να υπερβεί τις στατιστικές που μουδιάζουν την σκέψη και τα καθημερινά ειδησεογραφικά ρεπορτάζ. Αυτές οι σπαρακτικές, κι όμως γεμάτες ελπίδα μαρτυρίες δίνουν φωνή στο ανείπωτο.
Το “Η Γάζα ορθώνεται” βρίθει από τόσο πολλές οδυνηρές ιστορίες, ώστε, για να αναδειχτεί πραγματικά η ουσία αυτού του συγκλονιστικού χρονικού ενός πολέμου που εξακολουθεί να μαίνεται, είναι προτιμότερο να σταθούμε σε μία από αυτές.
Η Σαϊμά Ιντ είναι μια Παλαιστίνια δημοσιογράφος από τη Λωρίδα της Γάζας, η οποία όχι μόνο γράφει για τη γενοκτονία, αλλά τη βίωσε η ίδια μαζί με την οικογένειά της, καθώς έφυγαν για να σώσουν τη ζωή τους. Σύμφωνα με τους επιμελητές του “Η Γάζα ορθώνεται”, παρά «τον οξύ κίνδυνο που παραμόνευε σε κάθε γωνιά», η Ιντ «ανέλαβε τον κρίσιμο και τρομακτικό ρόλο του Μάρτυρα, καταγράφοντας τις πιο σιωπηλές, πιο διαχρονικές ιστορίες αγάπης, συντριπτικής απώλειας και ανυποχώρητου σουμούντ». Το σουμούντ είναι μια αραβική λέξη που σημαίνει ανυποχώρητη στάση και επιμονή. Το σουμούντ διαπνέει ολόκληρο το “Η Γάζα ορθώνεται”, όπως διαπνέει και τον αγώνα των Παλαιστινίων να επιβιώσουν από την εξόντωση και να ανοικοδομήσουν τον ακμαίο πολιτισμό τους.
Στην αφήγηση «Ερωτας στα χρόνια της γενοκτονίας», η Ιντ πλέκει τη συγκλονιστική μαρτυρική ιστορία της δικής της οικογένειας με εκείνη της οικογένειας της παλιάς της φίλης, Άσμα αλ-Σουλτάν. Οι δύο γυναίκες συναντιούνται τυχαία στο νοσοκομείο Αλ-Ουάφα, όπου η Άσμα κάθεται στο προσκέφαλο του συζύγου της, Τζαμίλ. Εκείνος δεν τραυματίστηκε ούτε στη μάχη, ούτε κρατώντας όπλο, αλλά όταν πήγε απλώς να εκφράσει τα συλλυπητήριά του για τον στενό του φίλο, Ουασίμ Μουμπάρακ, που μαρτύρησε μαζί με την οικογένειά του. (Η Ιντ μιλά σταθερά για Παλαιστινίους που μαρτυρούν, όχι που σκοτώνονται).
Στις 19 Μάρτη του 2024, το σπίτι όπου συγγενείς και φίλοι θρηνούσαν τον Μουμπάρακ ισοπεδώθηκε ολοκληρωτικά από ισραηλινά αεροσκάφη, με αποτέλεσμα τη σφαγή 24 ανθρώπων και τον τραυματισμό άλλων δώδεκα. Ενα θραύσμα ισραηλινού πυραύλου καρφώθηκε στο κεφάλι του Τζαμίλ, προκαλώντας σοβαρή εγκεφαλική βλάβη και παρατεταμένο κώμα. Η Ιντ γράφει πως, όταν τελικά ξύπνησε,
«η μνήμη του είχε χαθεί, δεν είχε επιστροφή. Δεν θυμόταν ούτε την Άσμα, ούτε το σπίτι του, ούτε καν το ίδιο του το όνομα. Ηταν ζωντανός κι όμως ολότελα απών, με τα μάτια ανοιχτά χωρίς πραγματικά να βλέπει, ανέπνεε χωρίς πραγματικά να αισθάνεται, υπήρχε χωρίς να ξέρει ποιος ήταν».
Κι όμως, η Άσμα δεν έχασε την πίστη της σ’ εκείνον – ούτε στην Παλαιστίνη. Κρατούσε το χέρι του συζύγου της, του διάβαζε στίχους από το ιερό Κοράνι και του έδειχνε φωτογραφίες από τον γάμο τους. Και, όπως γράφει η Ιντ, «επαναλάμβανε υπομονετικά τα ονόματα των παιδιών τους σε κάθε επίσκεψη, σαν να προσπαθούσε να ανασυνθέσει τη θρυμματισμένη μνήμη του, κομμάτι κομμάτι, με αστείρευτη υπομονή».
Η Άσμα λέει στη φίλη της: «Είμαι μια πεισματάρα Γαζαία και θα συνεχίσω αυτό το ταξίδι μαζί του, μέχρι τέλους». Η Ιντ το αποκαλεί αυτό «πεμπτουσία της αγάπης στη Γάζα».
Η Άσμα έσφιξε δυνατά το χέρι της Ιντ και την παρακάλεσε: «Σαϊμά, γράψε. Γράψε για εμάς. Όχι σαν ειδησεογραφικό ρεπορτάζ… αλλά σαν ανθρώπινη κραυγή. Κάνε τους ανθρώπους να καταλάβουν ότι ο πόλεμος δεν σφάζει μόνο σώματα· ο πόλεμος σφαγιάζει τη μνήμη, το χρόνο της ζωής και την ίδια την ύπαρξη που άνθισε ανάμεσα σε δύο ανθρώπους που αγαπήθηκαν».
Λίγο μετά τις 7 Οκτώβρη του 2023, η Ιντ, ο πατέρας της Μαρουάν, η μητέρα της Φάντουα, τα αδέλφια της Μάρουα και Χάφεζ, ο θείος της Χάιντερ, η σύζυγός του Ράφκα και οι κόρες τους Χάιφα και Σάλμα αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν το σπίτι τους, στριμωγμένοι σε ένα αυτοκίνητο, προσπαθώντας να ξεφύγουν από τις ισραηλινές βόμβες. Γράφει πως «κάθε βήμα έμοιαζε με αναβίωση της “Νάκμπα” των παππούδων μας. Κλαίγαμε με όσα αντικρίζαμε σε όλη τη διαδρομή, σαν η ίδια η μνήμη να περπατούσε μέσα μας». Η Άσμα, ο Τζαμίλ, η κόρη τους Τούκα και οι γιοι τους Καμάλ και Χανάν εγκατέλειψαν το σπίτι τους στη συνοικία Αλ-Σαλατίν, δυτικά της Μπέιτ Λάχια, λίγο μετά τη λήξη της προσωρινής εκεχειρίας, στις 30 Νοέμβρη του 2023.
Οταν η οικογένεια της Ιντ έφτασε στη Ράφα, στο σπίτι ενός συγγενή που ήταν ασφυκτικά γεμάτο με εκτοπισμένους, κοιμούνταν στο πάτωμα, μοιράζοντας μεταξύ τους το λιγοστό φαγητό και νερό. Ο πατέρας της, που μόλις είχε υποβληθεί σε μια λεπτή χειρουργική επέμβαση στην καρδιά και είχε απεγνωσμένη ανάγκη από οξυγόνο και καθαρό αέρα, επαναλάμβανε διαρκώς: «Η πατρίδα παραμένει δυνατή, κάντε μόνο υπομονή». Σουμούντ.
«Οταν μετακινηθήκαμε», γράφει η Ιντ, «μαζί με τους περισσότερους κατοίκους της βόρειας Λωρίδας της Γάζας, σε αυτό που το Ισραήλ αποκαλούσε “ασφαλή ζώνη”, δεν είχαμε ιδέα ότι αυτό ακριβώς το μέρος θα μετατρεπόταν σε σκηνικό των πιο αποτρόπαιων εγκλημάτων». Νόμιζαν ότι είχαν ξεφύγει από τον θάνατο, «όμως ο θάνατος μας περίμενε εκεί, μέσα στον ασφυκτικό συνωστισμό και στις σαθρές σκηνές που δεν προσέφεραν καμία προστασία από τον κίνδυνο».
Μια μέρα, η Ιντ δέχτηκε ένα τηλεφώνημα από την Άσμα. «Σαϊμά, ο αδελφός μου, ο αγαπημένος μου Αμίρ, μαρτύρησε μαζί με τη γυναίκα και τις κόρες του, και βρίσκεται ακόμη κάτω από τα ερείπια». Ο Αμίρ είχε αρνηθεί να εγκαταλείψει το σπίτι του, όμως, όπως γράφει η Ιντ, «τα πολεμικά αεροσκάφη έβαλαν στο στόχαστρο το σπίτι και χωρίς να τους αφήσουν χρόνο ούτε να ξεφύγουν ούτε καν να αποχαιρετιστούν, το σπίτι κατέρρευσε πάνω του, σκοτώνοντας επίσης τη γυναίκα και την κόρη του».
Συνεχίζοντας την αφήγηση αυτών των φρικτών γεγονότων, η Ιντ γράφει: «Καμία οικογένεια στη Λωρίδα της Γάζας δεν έχει γλιτώσει από την πικρή γεύση της απώλειας, την οδύνη του εκτοπισμού και την καταπίεση της ζωής στις σκηνές, μαζί με τις ασθένειες και τα βάσανα που αυτή συνεπάγεται». Η Ιντ και η αδελφή της προσβλήθηκαν από ηπατίτιδα, μία από τις πολλές επιδημίες που εξαπλώνονται στους καταυλισμούς των εκτοπισμένων, «ιδιαίτερα από τη στιγμή που η κατοχή εμποδίζει την είσοδο ειδών καθαριότητας και απολυμαντικών». Σοβαρά εξασθενημένες και αποστεωμένες, η Ιντ και η αδελφή της δεν μπορούσαν να βρουν φάρμακα και αναγκάζονταν να μοιράζονται μία τουαλέτα με άλλους δώδεκα ανθρώπους.
Κλείνοντας, η Ιντ περιγράφει μια τελευταία σκηνή, με τον Τζαμίλ να απαγγέλλει το Κοράνι και τον μεγαλύτερο γιο του, τον Καμάλ, καθισμένο στα πόδια του. «Η Άσμα, σε όλες εκείνες τις στιγμές, ήταν η γέφυρα», σηκώνοντας «το βάρος των πάντων. Του πόνου, της μνήμης, της ελπίδας και του φόβου». Η Ιντ θυμάται πως ρώτησε την Άσμα αν πίστευε ότι ο Τζαμίλ θα επέστρεφε ποτέ. «Δεν είναι απλώς πίστη, είναι απόλυτη βεβαιότητα. Ο Τζαμίλ θα επιστρέψει». Και πρόσθεσε: «Θέλω να ξυπνήσει και να δει την Παλαιστίνη ελεύθερη. Να επιστρέψουμε μαζί στη Νααλία, τη γη του παππού του από την πλευρά της μητέρας του».
Στην πιο πρόσφατη επίσκεψή της, η Άσμα πήρε το χέρι της Ιντ και της είπε: «Ο Τζαμίλ έγραψε χθες μια λέξη. Εγραψε: “Άσμα”».
«Επέστρεψε. Επέστρεψε, έστω και για λίγο. Επέστρεψε γιατί δεν τον εγκατέλειψα. Επέστρεψε γιατί έμεινα».
Αυτή η συγκλονιστική αφήγηση, μέσα σε αυτό το συγκλονιστικό βιβλίο, ολοκληρώνεται με τα εξής λόγια:
Είμαι η Σαϊμά Ιντ.
Γράφω γιατί η ιστορία δεν έχει τελειώσει. Γιατί ο πόλεμος σκοτώνει το σώμα, μα εμείς ξαναχτίζουμε την ψυχή.
Γράφω γιατί η αγάπη στην πατρίδα μας είναι αντίσταση.
Και γιατί είδα τον Τζαμίλ να γράφει «Άσμα».
Γι’ αυτό θα συνεχίσω να γράφω… μέχρι εκείνος να της γράψει:
«Σε θυμήθηκα… και επιστρέψαμε στην Παλαιστίνη».
Αυτή είναι μόνο μία από τις δέκα συγκλονιστικές ιστορίες του “Η Γάζα ορθώνεται”. Καθεμία αποκαλύπτει τη βαθιά προσωπική και σπαρακτική εμπειρία του ανθρώπου που τη γράφει. Ολες μαζί μάς δίνουν μια εικόνα του τι σημαίνουν η ανθρωπιά, το θάρρος και η ελπίδα μπροστά στη συνεχιζόμενη γενοκτονία του παλαιστινιακού λαού.
– Ο Στίβεν Ρόντε είναι δημοσιογράφος, πολιτικός ακτιβιστής και συνταξιούχος δικηγόρος με ειδίκευση στα πολιτικά δικαιώματα και σχεδόν 50 χρόνια εμπειρίας στην υπεράσπιση των συνταγματικών ελευθεριών. Πρώην πρόεδρος του Ιδρύματος της Αμερικανικής Ένωσης για τις Πολιτικές Ελευθερίες (ACLU) της Νότιας Καλιφόρνιας, υπήρξε συνιδρυτής της διαθρησκευτικής οργάνωσης Interfaith Communities United for Justice and Peace (Διαθρησκευτικές Κοινότητες Ενωμένες για τη Δικαιοσύνη και την Ειρήνη). Εχει συγγράψει βιβλία για τα συνταγματικά δικαιώματα και αρθρογραφεί σε πολυάριθμα έντυπα και μέσα ενημέρωσης. Παρουσιάζει την εκπομπή Speaking Freely και συμπαρουσιάζει την εκπομπή Law and Disorder. Το έργο του για την προάσπιση των πολιτικών ελευθεριών, της ελευθερίας της έκφρασης και των ανθρωπίνων δικαιωμάτων έχει αναγνωριστεί από σημαντικές νομικές οργανώσεις και οργανώσεις υπεράσπισης δικαιωμάτων.
ΠΗΓΗ: The Palestine Chronicle
