Τι κακό ήταν αυτό που βρήκε τα παπαγαλάκια του ευρωπαϊκού καπιταλισμού; Εκεί που προσπαθούν να μας πείσουν ότι τα σκάνδαλα και η διαφθορά που υπάρχουν στην Ελλάδα είναι «άγνωστα» στην «πολιτισμένη» Ευρώπη, ήρθε μια κατραπακιά να τους αποστομώσει. Και τι κατραπακιά! Από μία από τις παλαιότερες τράπεζες της Βρετανίας, την τέταρτη κατά σειρά (από πλευράς αγοραστικής αξίας) και τη δεύτερη μεγαλύτερη από πλευράς ενεργητικού, την Barclays, το σκάνδαλο της οποίας αναδύεται ως ένα από τα μεγαλύτερα οικονομικά σκάνδαλα στη μεταπολεμική ιστορία της Βρετανίας, καθώς επηρέασε εκατομμύρια συναλλαγές σε όλο τον κόσμο.
Πώς έγινε αυτό; Με την προσπάθεια χειραγώγησης των επιτοκίων διατραπεζικού δανεισμού Libor και Euribor, τα πλέον επικρατέστερα επιτόκια αναφοράς, που χρησιμοποιούνται τόσο στα εξωχρηματιστηριακά όσο και στα χρηματιστηριακά παράγωγα επιτοκίων σε ευρώ, δολάρια και στερλίνες. Και τι μ’ αυτό, θα μπορούσε να πει κάποιος, αν τα επιτόκια αυτά αφορού-σαν μόνο κάποιες τράπεζες; Ομως, όταν αφορά συναλλαγές αξίας πάνω από 500 τρισεκατομμύρια δολάρια, τότε τα πράγματα παίρνουν άλλη διάσταση. Οταν μάλιστα «υποθήκες, φοιτητικά δάνεια, χρηματοπιστωτικά παράγωγα και άλλα χρηματοπιστωτικά προϊόντα βασίζονται στο LIBOR και το EURIBOR ως επιτόκια αναφοράς, η χειραγώγηση των υποβαλλόμενων στοιχείων που χρησιμοποιούνταν για να υπολογιστούν αυτά τα επιτόκια μπορεί να έχουν σημαντικές αρνητικές επιπτώσεις στους καταναλωτές και τις χρηματοπιστωτικές αγορές παγκόσμια», όπως επεσήμανε ο αναπληρωτής υπουργός Δικαιοσύνης των ΗΠΑ σχολιάζοντας την ανακοίνωση που δημοσιεύτηκε στις 27 Ιούνη[1], με την οποία η τράπεζα παραδέχεται τις ευθύνες της και το πρόστιμο των 160 εκατ. δολαρίων που της επέβαλε το υπουργείο Δικαιοσύνης των ΗΠΑ. Το παραπάνω πρόστιμο ήταν συμπληρωματικό των 200 εκατ. δολαρίων που επέβαλε στη Barclays η Αμερικάνικη Επιτροπή Μελλοντικών Συναλλαγών Εμπορευμάτων (US Commodity Futures Trading Commission – CFTC) και αποτελεί το μεγαλύτερο πρόστιμο που έχει βάλει αυτή η επιτροπή στην ιστορία της. Πρόστιμο ύψους 93 εκατ. δολαρίων επιβλήθηκε στη Barclays και από τις βρετανικές αρχές.
Το αστρονομικό ποσό των 453 εκατ. δολαρίων ίσως για κάποιους να φαντάζει σαν «απονομή δικαιοσύνης» (ίσως όμως και να είναι μικρότερο από τα «δωράκια» που έπαιρνε η Barclays όλα αυτά τα χρόνια), δεν κρύβει όμως την αλήθεια, ότι μία «έγκυρη» τράπεζα δε δίστασε επί επτά συναπτά έτη (από το 2005 μέχρι σήμερα) να μαγειρεύει τα στοιχεία βάσει των οποίων καθορίζονται τα πλέον διαδεδομένα επιτόκια δανεισμού, στα οποία βασίζονται συναλλαγές της τάξης των 554 τρισ. δολαρίων παγκόσμια! Για να καταλάβει κανείς πόσο επηρέαζαν την χρηματοπιστωτική αγορά τα επιτόκια αυτά, αρκεί να σκεφτεί ότι μέσω των επιτοκίων αυτών υπολογίζονταν τα επιτόκια δανεισμού όχι μόνο στο διατραπεζικό τομέα, αλλά και έξω απ’ αυτόν. Για παράδειγμα, εάν ένα χρηματοπιστωτικό ίδρυμα δανειζόταν ένα συγκεκριμένο ποσό σε δολάρια για τρεις μήνες, θα μπορούσε να συμφωνήσει να πληρώσει κυμαινόμενο επιτόκιο ίσο με το τρίμηνο LIBOR δολαρίων, συν κάποιο ποσοστό. Επίσης, η συντριπτική πλειοψηφία των στεγαστικών δανείων στις ΗΠΑ βασίζεται σ’ αυτό το επιτόκιο. Ας δού-με όμως επιγραμματικά πώς εκτυλίχθηκε η απάτη.
Τα διατραπεζικά επιτόκια Libor (London Interbank Offered Rate – Διατραπεζικό Επιτόκιο του Λονδίνου) και Euribor (Euro Interbank Offered Rate – Ευρωπαϊκό Διατραπεζικό Επιτόκιο) καθορίζονται από τον Σύνδεσμο των Βρετανών Τραπεζιτών – BBA (το πρώτο) και την Ομοσπονδία Ευρωπαίων Τραπεζιτών – EBF (το δεύτερο). Ο καθορισμός των επιτοκίων αυτών γίνεται από στοιχεία που υποβάλλουν επιλεγμένες τράπεζες από τα παραπάνω συνδικάτα καπιταλιστών (BBA & EBF). Τα στοιχεία που υποβάλλονται δεν είναι ο μέσος όρος των ημερήσιων επιτοκίων των επιλεγμένων τραπεζών, όπως θα φανταζόταν κανείς, αλλά «αντίθετα, τόσο το LIBOR όσο και το EURIBOR απαιτούν οι επιλεγμένες τράπεζες να εξασκήσουν την υποκειμενική τους κρίση στον υπολογισμό των επιτοκίων, στα οποία τα χρήματα ίσως είναι διαθέσιμα στη διατραπεζική αγορά για τον καθορισμό των στοιχείων που θα υποβάλουν»[2].
H Barclays ήταν μία από τις τράπεζες που έστελνε στοιχεία που λαμβάνονταν υπόψη στον καθορισμό των παραπάνω επιτοκίων. Η «υποκειμενική» της κρίση, όμως, της έδινε τη δυνατότητα να μαγειρέψει τα στοιχεία, είτε για να εξυπηρετήσει διάφορους «παίκτες» στο κερδοσκοπικό τους παιχνίδι (με το αζημίωτο φυσικά) είτε για να δημιουργήσει ψεύτικη εικόνα για την ευρωστία της τράπεζας και τη δυνατότητά της να δανείζεται απρόσκοπτα (εμφανίζοντας ότι δίνει μεγάλα επιτόκια, ενίσχυε τη φήμη της ότι είχε τα χρήματα για να τα πληρώνει). Από το 2008 είχαν αρχίσει να υπάρχουν δημοσιεύματα ότι «κάτι τρέχει» με τα επιτόκια LIBOR και EURIBOR. Οπως επισημαίνει το ΒΒC[3], στις 16 Απρίλη του 2008 ένα στέλεχος της Barclays επικοινώνησε με τον Σύνδεσμο Βρετανών Τραπεζιτών (BBA) ενημερώνοντάς τον ότι τα στοιχεία που δίνει η τράπεζα δεν είναι απολύτως ακριβή. «Είμαστε καθαροί, αλλά βρομικο-καθαροί, όχι καθαροί-καθαροί» του είπε χαρακτηριστικά. Ξέρετε τι του απάντησε ο αντιπρόσωπος της BBA; «Κανένας δεν είναι καθαρός-καθαρός». Μεταξύ κατεργαρέων ειλικρίνεια, όμως το ψέμα έχει κοντά ποδάρια, ιδιαίτερα όταν συγκρούονται αντιτιθέμενα καπιταλιστικά συμφέροντα από τη μια και από την άλλη πλευρά του Ατλαντικού.
Τόσο τα στοιχεία που έδωσε στη δημοσιότητα στις 27 Ιούνη[2] η Αρχή Χρηματοπιστωτικών Υπηρεσιών (FSA – Financial Services Authority) που ελέγχει τις χρηματοπιστωτικές συναλλαγές στη Βρετανία όσο και οι αμερικάνικες υπηρεσίες (υπουργείο Δικαιοσύνης, Επιτροπή CFTC, που αναφέρθηκε παραπάνω) ήταν συντριπτικά. Η FSA επισημαίνει ότι από το Γενάρη του 2005 μέχρι και τον Ιούνη του 2009 έγιναν προς τη Barclays 257 αιτήσεις «διόρθωσης» των επιτοκίων Libor και Euribor από διάφορους «παίκτες», προκειμένου να τα κονομήσουν. Πολλές απ’ αυτές έγιναν δεκτές, διαμορφώνοντας τα επιτόκια που έδινε η Barclays έτσι ώστε να εξυπηρετούν τους «παίκτες». Ιδού μερικές… σπαρταριστές λεπτομέρειες. Την Παρασκευή 10 Μάρτη του 2006, ένας «παίκτης» στέλνει email σε στέλεχος της Barclays που στέλνει στοιχεία για τον καθορισμό του LIBOR δολαρίων, γράφοντας: «Χρειαζόμαστε ένα πραγματικά χαμηλό σταθερό τρίμηνο (επιτόκιο), ίσως και να κοστίσει μια περιουσία. Θα εκτιμούσα πραγματικά κάθε βοήθεια. Μου είπαν οι NYK (σ.σ. οι συνεργάτες του στη Νέα Υόρκη) ότι είναι εξαιρετικά σημαντικό. Ευχαριστώ». Το πρωί της Δευτέρας 13 Μάρτη, ο «παίκτης» στέλνει δεύτερο email γράφοντας: «Η μεγάλη μέρα έφτασε. Οι NYK μου φώναζαν για ένα σταθερό τρίμηνο libor. Οπως συνήθως, κάθε βοήθεια θα εκτιμούνταν ιδιαίτερα. Τι σκέφτεσαι να κάνεις για το 3m (σ.σ. το τρίμηνο επιτόκιο libor); Το στέλεχος της Barclays απαντά ότι «θα δώσω 90 αν και το 91 είναι αυτό που θα έπρεπε να δοθεί». Ο «παίκτης» απαντά: «Συμφωνώ μαζί σου και κατανοώ απόλυτα. Θυμήσου, όταν πάρω σύνταξη και γράψω βιβλίο γι’ αυτές τις δουλειές, το όνομά σου θα γραφτεί με χρυσά γράμματα…». «Θα προτιμούσα αυτό να μην έμπαινε σε οποιοδήποτε βιβλίο» απαντά το στέλεχος της Barclays. Ολως τυχαίως το επιτόκιο τρίμηνου δανεισμού δολαρίων LIBOR που κατέθεσε η Barclays στις 13 Μάρτη του 2006 ήταν 4.90%, που ήταν το ίδιο με την προηγούμενη εργάσιμη ημέρα και το χαμηλότερο που είχε υποβληθεί!
Οσοι νομίζουν ότι το σκάνδαλο της Barclays αποτελεί εξαίρεση στον κανόνα ας διαβάσουν τα παρακάτω που γράφτηκαν ενάμιση αιώνα πριν:
«Τα κέρδη και οι ζημιές από τις διακυμάνσεις των τιμών των τίτλων αυτών ιδιοκτησίας, καθώς και η συγκεντροποίησή τους στα χέρια βασιλιάδων των σιδηροδρόμων κτλ, από τη φύση του πράγματος είναι όλο και περισσότερο το αποτέλεσμα του κερδοσκοπικού παιχνιδιού που εμφανίζεται στη θέση της εργασίας, σαν ο πρωταρχικός τρόπος απόκτησης κεφαλαίου, και που μπαίνει επίσης στη θέση της άμεσης βίας. Αυτός ο τρόπος φανταστικής χρηματικής περιουσίας δεν αποτελεί μόνο ένα πολύ σημαντικό μέρος της χρηματικής περιουσίας των ιδιωτών, αλλά και του κεφαλαίου των τραπεζιτών»[4].
Καπιταλισμός χωρίς κερδοσκοπία, βρόμικα παιχνίδια, λεφτά κάτω απ’ το τραπέζι, ασύδοτη μανία για μέγιστο κέρδος δε γίνεται. Οταν σκάνε σκάνδαλα όπως αυτό της Barclays, δεν είναι για την «απονομή δικαιοσύνης», αλλά λόγω του ανταγωνισμού διαφορετικών συμφερόντων που κάποια στιγμή οδηγεί στη σύγκρουση και την επιβολή προστίμων στους πλέον «άτακτους» που το παρακάνουν με τις λαμογιές τους. Κάποια στιγμή το σκάνδαλο θα κοπάσει, η Barclays θα πληρώσει (αδιάφορο αν θα πληρώσει περισσότερα ή λιγότερα από αυτά που έβγαλε) και το σκάνδαλο που λέγεται καπιταλισμός, τζογάρισμα τεράστιων ποσών στα χρηματιστήρια και αδυσώπητη εκμετάλλευση της μισθωτής εργασίας θα συνεχιστεί, μέχρις ότου η εργαζόμενη κοινωνία βγει από το σημερινό βούρκο και απαιτήσει το δικαίωμά της στην πραγματική ζωή, σε μια κοινωνία κομμουνιστική, χωρίς εκμεταλλευτές και εκμεταλλευόμενους.
ΥΓ. Ο πρόεδρος της τράπεζας παραιτήθηκε και «αρνήθηκε» να πάρει το μπόνους των 30 εκατομμυρίων δολαρίων! Τα παπαγαλάκια του «υγιούς καπιταλισμού» θα… δακρύσουν από συγκίνηση, αλλά εμείς ας μην τρώμε κουτόχορτο. Σιγά μην του τα ‘δινε η τράπεζα τόσα λεφτά. Πάντως τα 3 εκατομμυριάκια (δολάρια) που πήρε ο 60χρονος πρώην αρχιτραπεζίτης δεν ήταν και λίγα ώστε να τον λυπηθούμε…
Κώστας Βάρλας
Παραπομπές
1. Ανακοίνωση υπουργείου Δικαιοσύνης ΗΠΑ, 27/6/2012 (https://www.justice.gov/opa/pr/2012/June/12-crm-815. html).
2. Εκθεση της Αρχής Χρηματοπιστωτικών Υπηρεσιών (FSA – Financial Services Authority), που δημοσιεύτηκε στις 27/6/2012 (https://www.fsa.gov.uk/ static/pubs/final/barclays-jun12.pdf).
3. Χρονικό του σκανδάλου όπως δημοσιεύτηκε στο βρετανικό BBC στις 9/7/12 (https://www.bbc.co.uk/news/business-18671255).
4. Καρλ Μαρξ, Το Κεφάλαιο, τόμος 3ος, κεφ. 30, σελ. 602.
