Το σύνθημα «Επέλαση των Σαντριστών» είναι γραμμένο με μαύ-ρο σπρέι σ’ όλα τα εγκαταλειμμένα φυλάκια ελέγχου του ιρακινού στρατού και της αστυνομίας στις σιιτικές γειτονιές της ανατολικής Βαγδάτης. Το σύνθημα αυτό χλευάζει και ταυτόχρονα αποτυπώνει παραστατικά με τρεις λέξεις την έκβαση της πρόσφατης στρατιωτικής επιχείρησης του ιρακινού στρατού, με την κωδική ονομασία «Επέλαση των Ιπποτών», εναντίον του «Στρατού του Μεχντί» στη Βασόρα.
Η επιχείρηση ξεκίνησε στις 24 Μαρτίου και χαρακτηρίστηκε από το Μπους «καθοριστική στιγμή στην ιστορία του ελεύθερου Ιράκ», ενώ ο ιρακινός πρωθυπουργός, που πήγε από την πρώτη μέρα στη Βασόρα για να την επιβλέπει προσωπικά, έκανε επίδειξη δύναμης με σκληρές δηλώσεις του τύπου «δεν θα φύγει από την πόλη αν δεν συντρίψει τις εγκληματικές συμμορίες, μερικές από τις οποίες είναι χειρότερες από την Αλ Κάιντα». Ομως, γρήγορα φάνηκε ότι η ιρακινή κυβέρνηση και οι Αμερικάνοι είχαν πέσει έξω στις εκτιμήσεις τους. Οπως ομολόγησε ο ίδιος ο ιρακινός υπουργός Αμυνας, ο στρατός, παρόλο που ήταν καλά προετοιμασμένος, αντιμετώπισε πολύ μεγαλύτερη από την αναμενόμενη αντίσταση, για την οποία δεν ήταν έτοιμος. Κάθε φορά που επιχειρούσε να εισβάλει σε γειτονιές της Βασόρας που βρίσκονταν υπό τον έλεγχο του «Στρατού του Μεχντί» δεχόταν σφοδρά πυρά και υποχωρούσε. Ούτε οι αμερικάνικοι αεροπορικοί βομβαρδισμοί σε επιλεγμένους στόχους μπορούσαν να αλλάξουν τα πράγματα, γιατί οι μάχες γίνονταν σε πυκνοκατοικημένες περιοχές της πόλης.
Παράλληλα, άνοιξαν κι άλλα μέτωπα, αφού από την πρώτη μέρα οι συγκρούσεις επεκτάθηκαν στη Βαγδάτη και σε πολλές πόλεις του νότιου Ιράκ.
Συν τοις άλλοις, πολλοί ιρακινοί στρατιώτες και αστυνομικοί αρνήθηκαν να πολεμήσουν ή πέρασαν με τα όπλα τους με το μέρος του «Στρατού του Μεχντί». Το «Associated Press» έδειξε εικόνες όπου μαχητές του Μεχντί ξεφόρτωναν όπλα από αυτοκίνητο του ιρακινού στρατού. Η ιστοσελίδα της ιρακινής εφημερίδας «Αzzaman» (31/3/08) αναφέρει ότι χιλιάδες αστυνομικοί και στρατιώτες αρνήθηκαν να πολεμήσουν, ότι τουλάχιστον δύο συντάγματα του στρατού πήραν τα όπλα τους και ενώθηκαν με τους μαχητές του «Στρατού του Μεχντί» στη Βαγδάτη και πολλοί περισσότεροι στη Βασόρα. Αναφέρει επίσης ότι ο ιρακινός υπουργός Εσωτερικών έχει ήδη δώσει εντολή να απολυθούν όσοι αρνήθηκαν να υπακούσουν σε εντολές να πάρουν μέρος στις μάχες και επισημαίνει ότι, αν υλοποιηθεί η εντολή αυτή, οι άνθρωποι αυτοί δεν έχουν άλλη επιλογή από το να ενταχθούν στο «Στρατό του Μεχντί», ενισχύοντάς τον στρατιωτικά και πολιτικά.
♦ Οι στόχοι της «Επέλασης των Ιπποτών»
Παρόλο που οι σποραδικές επιθέσεις και συλλήψεις εναντίον των λεγόμενων «εξτρεμιστικών και εγκληματικών στοιχείων» του «Στρατού του Μεχντί» δεν σταμάτησαν από τον περασμένο Αύγουστο που ο Μοκτάντα αλ-Σαντρ ανακοίνωσε τη μονομερή εκεχειρία, έγινε φανερό εξαρχής ότι η αιφνιδιαστική εκκαθαριστική επιχείρηση στη Βασόρα δεν είχε στο στόχαστρό της τις «εγκληματικές συμμορίες», όπως διακήρυσσε η κυβερνητική και η αμερικάνικη προπαγάνδα. Αλλά συνολικά το «Στρατό του Μεχντί», ο οποίος απάντησε ρίχνοντας στη μάχη όλες τις δυνάμεις του, όχι μόνο στη Βασόρα, αλλά και στη Βαγδάτη και σε πολλές άλλες πόλεις του νότιου Ιράκ.
Το ερώτημα που προκύπτει είναι: για ποιο λόγο και γιατί τώρα;
Ο Λευκός Οίκος για πολλούς λόγους δεν εμπιστεύεται το Σαντρ, παρόλο που με τη μονομερή εκεχειρία που κήρυξε από τον περασμένο Αύγουστο συνέβαλε σημαντικά στον προσωρινό περιορισμό της βίας στη Βαγδάτη, την οποία ο Μπους προβάλλει ως σημαντική επιτυχία της αμερικάνικης στρατηγικής. Τόσο στην κεντρική κυβέρνηση όσο και στο σιιτικό νότιο Ιράκ επιθυμεί και επιδιώκει να παραμείνουν στην εξουσία οι σημερινοί σύμμαχοί του, το κόμμα Da’va του πρωθυπουργού Μαλίκι και το Ανώτατο Ισλαμικό Συμβούλιο του Ιράκ (ISCI) υπό την ηγεσία του Αμπντούλ Αζίζ αλ-Χακίμ. Ομως, η παραμονή στην εξουσία των πολιτικών αυτών δυνάμεων απειλείται σοβαρότατα από το σιιτικό κίνημα του Σαντρ στις περιφερειακές εκλογές του ερχόμενου Οκτώβρη. Το κίνημα αυτό αποτελεί σήμερα τη μεγαλύτερη πολιτική δύναμη στο Ιράκ, με μεγάλη επιρροή στην καταπιεζόμενη νεολαία και φτωχολογιά. Γι’ αυτό και τα ρεπορτάζ των διεθνών πρακτορείων συμπίπτουν στην εκτίμηση ότι θα πετύχει σαρωτική νίκη στις εκλογές αυτές τόσο στο νότιο Ιράκ όσο και στη Βαγδάτη.
Μια τέτοια εξέλιξη δε θα είναι απλά μια εναλλαγή των πολιτικών δυνάμεων στην εξουσία, αλλά μια σημαντική αλλαγή στο πολιτικό σκηνικό του Ιράκ, που θα φέρει σε ακόμη πιο δύσκολη θέση τις δυνάμεις κατοχής.
Καταρχάς, γιατί ο Σαντρ, παρόλο που στήριξε το σχηματισμό της κυβέρνησης Μαλίκι την άνοιξη του 2006, επιμένει στην αποχώρηση των στρατευμάτων κατοχής από το Ιράκ και οι υπουργοί του παραιτήθηκαν όταν η κυβέρνηση Μαλίκι απέρριψε το αίτημά τους να ορίσει χρονοδιάγραμμα αποχώρησης των αμερικάνικων στρατευμάτων από τη χώρα.
Δεύτερο, γιατί, ο Σαντρ, ως οπαδός του αραβικού εθνικισμού, έχει ταχθεί σαφώς και επανειλημμένα υπέρ ενός ενιαίου Ιράκ και μιας κεντρικής ισχυρής κυβέρνησης και κατά της διαίρεσης και ομοσπονδοποίησης της χώρας, την οποία επιδιώκουν οι Αμερικάνοι και ο Χακίμ.
Τρίτο και σημαντικότερο, γιατί το νευραλγικό εμπορικό και ενεργειακό κέντρο του Ιράκ, η Βασόρα, με τα διυλιστήρια και τα τεράστια κοιτάσματα πετρελαίου στη γύρω περιοχή, θα παραμείνει υπό τον έλεγχο του «Στρατού του Μεχντί». Αυτό είναι που καίει περισσότερο τους Αμερικάνους. Ο έλεγχος της Βασόρας αποτελεί προϋπόθεση για να προχωρήσουν σε επενδύσεις οι αμερικάνικοι πετρελαϊκοί κολοσσοί και να αρχίσει η μεγάλη παραγωγή πετρελαίου.
Για όλους αυτούς τους λόγους οι Αμερικάνοι και οι κυβερνητικοί σύμμαχοί τους επιδιώκουν να χτυπήσουν το «Στρατό του Μεχντί» και να αποδυναμώσουν το σιιτικό κίνημα υπό το Σαντρ. Και πέρασαν στην επίθεση, χωρίς κανένα πρόσχημα, από τώρα, για να έχουν χρόνο να μεθοδεύσουν τις ενέργειές τους.
♦ Η εκεχειρία
Τελικά, ο Μαλίκι και οι Αμερικάνοι πάτρωνές του πήγαν για μαλλί και βγήκαν κουρεμένοι. Επειτα από σφοδρές μάχες έξι ημερών, ο Σαντρ έδωσε στις 30 Μαρτίου εντολή να αποσυρθούν οι μαχητές του «Στρατού του Μεχντί» από τους δρόμους της Βασόρας και των άλλων πόλεων του νότιου Ιράκ, ενώ η κυβέρνηση Μαλίκι έκανε γαργάρα τα σκληρά τελεσίγραφα περί άμεσης κατάθεσης των όπλων από τους μαχητές και περιορίστηκε να χαιρετίσει την κίνηση του Σαντρ ως «θετική εξέλιξη». Δύο μέρες νωρίτερα, δυο βουλευτές, ο ένας του κόμματος Da’va του Μαλίκι και ο άλλος του Ανώτατου Ισλαμικού Συμβουλίου του Ιράκ, η πολιτοφυλακή του οποίου πολεμούσε στη Βασόρα και αλλού μαζί με τον στρατό εναντίον του «Στρατού του Μεχντί», είχαν πάει στην ιρανική ιερή πόλη Qom, όπου με τη μεσολάβηση του ταξίαρχου Qassem Suleimani, διοικητή της «Δύναμης Quds», που έχει χαρακτηριστεί από το Λευκό Οίκο «τρομοκρατική» οργάνωση, συναντήθηκαν και διαπραγματεύτηκαν με το Σαντρ τη συμφωνία κατάπαυσης του πυρός.
Εκπρόσωπος του Σαντρ έδωσε στη δημοσιότητα μια ανακοίνωση με 9 σημεία της συμφωνίας:
1. Τερματισμός των ένοπλων εμφανίσεων και επιχειρήσεων στο κυβερνείο της Βασόρας και σ’ όλα τα άλλα κυβερνεία.
2. Τερματισμός των αυθαίρετων και παράνομων συλλήψεων.
3. Να εφαρμοστεί ο νόμος για γενική αμνηστία και να απελευθερωθούν όλοι οι κρατούμενοι για τους οποίους δεν υπάρχουν τεκμηριωμένες κατηγορίες και ιδιαίτερα οι κρατούμενοι που ανήκουν στο Σαντριστικό Κίνημα.
4. Δηλώνουμε ότι όσοι φέρουν όπλα και επιτίθενται σε κυβερνητικούς στόχους ή τα γραφεία κομμάτων θέτουν τον εαυτό τους εκτός κινήματος.
5. Συνεργασία με τις κυβερνητικές υπηρεσίες για να επικρατήσει ασφάλεια και να παραπεμφθούν στη δικαιοσύνη όσοι διαπράττουν εγκλήματα.
6. Βεβαιώνουμε ότι το Σαντριστικό Κίνημα δεν έχει στη κατοχή του βαριά όπλα.
7. Να καταβληθούν προσπάθειες για την επιστροφή στους τόπους κατοικίας τους όσων αναγκάστηκαν να φύγουν λόγω εχθροπραξιών.
8. Απαιτούμε σεβασμό των ανθρώπινων δικαιωμάτων σ’ όλες τις ενέργειες ασφάλειας.
9. Εργαζόμαστε για την πραγματοποίηση των έργων ανάπτυξης σ’ όλα τα κυβερνεία.
♦ Συμπεράσματα
Είναι φανερό και από τους όρους της συμφωνίας, ότι ο νικητής στον εξαήμερο πόλεμο της Βασόρας είναι ο «Στρατός του Μεχντί», ο οποίος κατάφερε να διατηρήσει τα προπύργιά του όχι μόνο στη Βασόρα και στη Βαγδάτη, αλλά και στην Κουτ, στην Αμάρα, στη Νασιρίγια και στη Ντιβανίγια, πρωτεύουσες τεσσάρων επαρχιών-κλειδιά του νότιου Ιράκ. Αντίθετα, ο μεγάλος αριθμών λιποταχτών από τις γραμμές του ιρακινού στρατού και της αστυνομίας έδειξε ότι, παρά τον εξοπλισμό και την εκπαίδευσή τους από τους Αμερικάνους, δεν μπορούν να σταθούν στη μάχη χωρίς την υποστήριξη των αμερικάνικων στρατευμάτων. Πόσο μάλλον να νικήσουν.
Είναι επίσης φανερό, ότι κανείς από τους στόχους της επιχείρησης «Επέλαση των Ιπποτών» δεν εκπληρώθηκε. Ο «Στρατός του Μεχντί» δεν αφοπλίστηκε και η Βασόρα δεν πέρασε υπό τον έλεγχο της ιρακινής κυβέρνησης και των Αμερικάνων. Το Σαντριστικό Κίνημα δεν αποδυναμώθηκε και η εκεχειρία μπορεί να λειτουργεί ως σανίδα σωτηρίας σ’ αυτή τη φάση για την κυβέρνηση Μαλίκι, αλλά ταυτόχρονα επιτρέπει στο Σαντρ να διατηρήσει και να ανασυγκροτήσει τις δυνάμεις του για τον επόμενο γύρο. Από την αναμέτρηση βγήκε ενισχυμένο όχι μόνο στρατιωτικά αλλά και πολιτικά το Σαντριστικό Κίνημα, ενώ ο ιρακινή κυβέρνηση και προσωπικά ο Μαλίκι αποδυναμώθηκαν πολιτικά και η αξιοπιστία τους δέχτηκε σοβαρό πλήγμα.
Κερδισμένο από την ενδοσιιτική αναμέτρηση βγήκε επίσης το ιρανικό καθεστώς, στη μεσολάβηση του οποίου αναγκάστηκε να καταφύγει η κυβέρνηση Μαλίκι, σε συμφωνία με τους Αμερικάνους, για να σώσει τα προσχήματα και να βγει από το αδιέξοδο.
Η εκτίμηση ότι νικητής της αναμέτρησης της Βασόρας είναι ο Σαντρ διατυπώνεται σε πολλά ρεπορτάζ του ξένου τύπου. Ενδεικτικά, σε σχετικό ρεπορτάζ του «Reuters» (31/3/08), μεταξύ άλλων, αναφέρεται: «Ο Μαλίκι στοιχημάτισε την πολιτική του αξιοπιστία σε μια επίδειξη δύναμης στη Βασόρα και έχασε…Ο Σαντρ κέρδισε καθαρά μια νίκη. Ηταν μια μάχη που δεν προκάλεσε και οι δυνάμεις του αποδείχτηκαν ισχυρές. Εχει εδραιώσει τη θέση του».
Ο εξαήμερος πόλεμος Σιιτών κατά Σιιτών στη Βασόρα και η έκβασή του είναι σημαντικά γεγονότα και θα βάλουν αναμφίβολα τη σφραγίδα τους στις μελλοντικές εξελίξεις. Η συμφωνία που επιτεύχθηκε δεν πρόκειται να θέσει τέλος στον σκληρό ανταγωνισμό για τον έλεγχο της εξουσίας ανάμεσα στις σιιτικές πολιτικές δυνάμεις. Είναι μια προσωρινή ανάπαυλα μέχρι τον επόμενο γύρο, ενόψει των περιφερειακών εκλογών τον ερχόμενο Οκτώβριο. Τα χρονικά περιθώρια στενεύουν, ο έλεγχος της Βασόρας πιέζει και οι Αμερικάνοι είναι βέβαιο ότι προετοιμάζουν πυρετωδώς τα νέα πολεμικά επεισόδια. Ηδη εκπρόσωποι του Σαντριστικού Κινήματος καταγγέλλουν ότι η συμφωνία παραβιάζεται με σποραδικές επιθέσεις και συλλήψεις μελών του.
