Του καθηγητή Δρ. Μόχσεν Μοχάμαντ Σάλεχ *
23 Μάη 2026
Η «ομόφωνη» επανεκλογή του Μαχμούντ Αμπάς ως επικεφαλής της Φάταχ κατά τη διάρκεια του Όγδοου Γενικού Συνεδρίου της (Μάης 2026) είναι τόσο εντυπωσιακή όσο και αποκαλυπτική. Σε ηλικία 91 ετών (γεννημένος τον Φλεβάρη του 1935), ο Αμπάς ηγείται πλέον του κινήματος εδώ και περίπου 22 χρόνια. Από την ίδρυση της Φάταχ το 1957, το κίνημα είχε μόνο δύο ηγέτες: τον Γιάσερ Αραφάτ μέχρι τον θάνατό του το 2004 και στη συνέχεια τον Μαχμούντ Αμπάς.
Αυτό που καθιστά το αποτέλεσμα ιδιαίτερα αξιοσημείωτο, ωστόσο, είναι ότι όλες οι δημοσκοπήσεις κοινής γνώμης που πραγματοποιήθηκαν κατά την περίοδο 2024–2025 από το Palestinian Center for Policy and Survey Research (PCPSR), έναν ανεξάρτητο οργανισμό με έδρα τη Ραμάλα, αποκάλυπταν σταθερά συντριπτική παλαιστινιακή δυσαρέσκεια τόσο στη Δυτική Όχθη όσο και στη Λωρίδα της Γάζας απέναντι στην απόδοση του Αμπάς, παράλληλα με ευρεία υποστήριξη υπέρ της παραίτησής του από την ηγεσία της Παλαιστινιακής Αρχής (PA). Το ποσοστό όσων ζητούσαν την αποχώρησή του κυμαινόταν μεταξύ 80% και 88%. Κατά συνέπεια, και δεδομένου του ίδιου του επιπέδου λαϊκής υποστήριξης της Φάταχ, μπορεί εύλογα να συναχθεί ότι σημαντικά τμήματα εντός του ίδιου του κινήματος τάσσονται επίσης υπέρ της αποχώρησής του.
Μια δεύτερη αξιοσημείωτη παρατήρηση είναι ότι ο Αμπάς στερούνταν σταθερά οποιασδήποτε ρεαλιστικής προοπτικής να νικήσει υποψήφιους της Χαμάς σε παλαιστινιακές προεδρικές εκλογές, σύμφωνα με όλα τα προηγούμενα δημοσκοπικά δεδομένα. Είτε ο αντίπαλος ήταν ο Ισμαήλ Χανίγια είτε ο Γιάχια Σινουάρ κατά τις αντίστοιχες περιόδους ηγεσίας τους, είτε ο Χάλεντ Μισάλ καθ’ όλη τη διάρκεια του 2025, οι υποψήφιοι της Χαμάς υπερίσχυαν σταθερά με σημαντικές διαφορές. Σε όλες αυτές τις δημοσκοπήσεις, οι υποψήφιοι της Χαμάς εξασφάλιζαν μεταξύ 63% και 76% των ψήφων, ενώ η υποστήριξη προς τον Αμπάς κυμαινόταν μόλις μεταξύ 20% και 27%.
Αντιθέτως, ο φυλακισμένος Μαρουάν Μπαργούτι παραμένει η μοναδική προσωπικότητα της Φάταχ με αξιόπιστη πιθανότητα να νικήσει υποψηφίους της Χαμάς σε ενδεχόμενες εκλογές. Πράγματι, η ευρεία απήχηση του Μπαργούτι απορρέει από την εικόνα του ως προσωπικότητας συναίνεσης, την αντίθεσή του στις Συμφωνίες του Όσλο, τη φερόμενη εγγύτητά του προς το στρατόπεδο της αντίστασης και τον διαπαραταξιακό εθνικό του συμβολισμό. Συλλογικά, αυτοί οι παράγοντες τον καθιστούν μια μοναδικά βιώσιμη προεδρική υποψηφιότητα.
Μια τρίτη διάσταση αφορά τη διαδεδομένη αντίληψη περί διαφθοράς εντός της Παλαιστινιακής Αρχής στη Ραμάλα υπό την ηγεσία του Αμπάς. Για παράδειγμα, περίπου το 80% των ερωτηθέντων σε έρευνα του Οκτώβρη 2025 εξέφρασαν την άποψη ότι η διαφθορά είναι εκτεταμένη. Επιπλέον, όταν το δείγμα περιορίζεται στους κατοίκους της Δυτικής Όχθης — εδάφη που βρίσκονται υπό την ουσιαστική διοίκηση του Αμπάς — το ποσοστό αυτό ανέρχεται στο 92%.
Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, η «συναίνεση» που πέτυχε ο Αμπάς φαίνεται, κατά την άποψη πολλών παρατηρητών, να είναι λιγότερο προϊόν γνήσιας εσωτερικής συμφωνίας και περισσότερο αποτέλεσμα προηγούμενης «διαμόρφωσης» του Γενικού Συνεδρίου, συμπεριλαμβανομένης της σύνθεσης και των αποτελεσμάτων του, υπό την άμεση επίβλεψή του. Ως εκ τούτου, η Φάταχ εξήλθε από το Όγδοο Γενικό Συνέδριό της έχοντας χάσει μια ιστορική ευκαιρία να ανανεωθεί, να αποκαταστήσει τη ζωτικότητά της και να επαναπροσανατολίσει την πολιτική της πυξίδα ως αποτελεσματικό εθνικό κίνημα εντός του ευρύτερου παλαιστινιακού ζητήματος και της αντιπαράθεσής του με το Ισραήλ.
Ως αποτέλεσμα, το κίνημα της Φάταχ συνεχίζει να αντιμετωπίζει ένα σύνολο αλληλένδετων κρίσεων: έλλειμμα ηγεσίας, κρίση οράματος, διαρθρωτικές και οργανωτικές αδυναμίες και απουσία συνεκτικής στρατηγικής κατεύθυνσης… μια εκτίμηση που έχει διατυπωθεί επανειλημμένα από πολυάριθμα στελέχη και υποστηρικτές μέσα από τις ίδιες του τις τάξεις.
Λαϊκή Υποστήριξη προς τις Παλαιστινιακές Παρατάξεις:
Οι πέντε δημοσκοπήσεις κοινής γνώμης που διεξήχθησαν στη Δυτική Όχθη και στη Λωρίδα της Γάζας κατά την περίοδο 2024–2025 έδειξαν σταθερά ότι η Χαμάς διατηρούσε σαφές προβάδισμα στην παλαιστινιακή κοινή γνώμη. Σε αυτές τις έρευνες, η υποστήριξη προς τη Χαμάς κυμαινόταν μεταξύ 32% και 40%, σε σύγκριση με 17%–24% για τη Φάταχ, ενώ όλες οι υπόλοιπες παρατάξεις μαζί λάμβαναν μεταξύ 7% και 12%. Επιπλέον, σε υποθετικές βουλευτικές εκλογές που θα διεξάγονταν κατά το χρόνο των δημοσκοπήσεων και στις οποίες θα συμμετείχαν όλες οι πολιτικές δυνάμεις, η Χαμάς προβλεπόταν να εξασφαλίσει μεταξύ 42,9% και 46,4% των ψήφων, ενώ το προβλεπόμενο ποσοστό της Φάταχ κυμαινόταν από 21,5% έως 30%. Συγκριτικά, όλες οι υπόλοιπες παρατάξεις συλλογικά αναμενόταν να συγκεντρώσουν μόλις 5,8%–10%.
Συνολικά, τα ευρήματα αυτά υποδηλώνουν ότι η Χαμάς παρέμεινε η κυρίαρχη δύναμη στην παλαιστινιακή κοινή γνώμη κατά τη διάρκεια των δύο ετών μετά την Επιχείρηση Κατακλυσμός του Αλ-Άκσα και ότι ήταν η παράταξη με την ισχυρότερη θέση για να αναλάβει την πολιτική ηγεσία μέσω ελεύθερων εκλογών. Επιπλέον, δεδομένου ότι οι περισσότερες άλλες παλαιστινιακές παρατάξεις, συμπεριλαμβανομένων του Κινήματος Ισλαμικής Τζιχάντ στην Παλαιστίνη (PIJ), του Λαϊκού Μετώπου για την Απελευθέρωση της Παλαιστίνης (PFLP), του Δημοκρατικού Μετώπου για την Απελευθέρωση της Παλαιστίνης (DFLP) και της Παλαιστινιακής Εθνικής Πρωτοβουλίας (PNI), υποστηρίζουν το στρατόπεδο της αντίστασης και απορρίπτουν την ειρηνευτική διαδικασία που βασίζεται στο Όσλο, τα δεδομένα δείχνουν επίσης ότι η πλειοψηφία των Παλαιστίνιων συνεχίζει να ευθυγραμμίζεται με την επιλογή της αντίστασης.
Αυτή η δυναμική, με τη σειρά της, βοηθά να εξηγηθεί η επίμονη απροθυμία του Μαχμούντ Αμπάς — και κατ’ επέκταση της ηγεσίας της Οργάνωσης για την Απελευθέρωση της Παλαιστίνης (PLO), της Παλαιστινιακής Αρχής (PA) και της Φάταχ — να διεξαγάγουν εκλογές στις οποίες θα συμμετέχουν όλες οι παλαιστινιακές παρατάξεις. Πράγματι, ο Αμπάς έχει επιμείνει σταθερά ότι η συμμετοχή σε οποιαδήποτε εκλογική διαδικασία πρέπει να εξαρτάται από την εκ των προτέρων αναγνώριση των Συμφωνιών του Όσλο και τη συμμόρφωση με τις πολιτικές δεσμεύσεις της PLO. Ταυτόχρονα, αυτή η στάση εξηγεί επίσης την αντίστασή του σε οποιαδήποτε σοβαρή πρωτοβουλία εθνικής συμφιλίωσης που θα μπορούσε να διευκολύνει την αναδιάρθρωση της PLO πάνω σε πραγματικά δημοκρατικές και αντιπροσωπευτικές βάσεις.
Κατηγορώντας τη Χαμάς ή Κατηγορώντας την Ισραηλινή Κατοχή
Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι η οδύνη που επιβλήθηκε στον παλαιστινιακό λαό, ιδιαίτερα στη Λωρίδα της Γάζας, κατά τη διάρκεια της ισραηλινής επίθεσης που συνόδευσε την Επιχείρηση Κατακλυσμός του Αλ-Άκσα, υπήρξε τεράστια και συνεχής. Ωστόσο, οι δημοσκοπήσεις κοινής γνώμης δείχνουν σταθερά ότι οι Παλαιστίνιοι αναγνωρίζουν συντριπτικά την ισραηλινή κατοχή, καθώς και τον αμερικανό σύμμαχό της, ως την κύρια πλευρά που ευθύνεται για τον πόλεμο και την ανθρωπιστική του καταστροφή, με ποσοστά απόδοσης ευθύνης που κυμαίνονται μεταξύ 78% και 87%. Αντιθέτως, όσοι επιρρίπτουν ευθύνη στη Χαμάς αποτελούσαν μόλις το 7%–14% κατά τη διάρκεια των τελευταίων δύο ετών.
Αυτά τα ευρήματα αποδυναμώνουν τους ισχυρισμούς που προβάλλουν ο Μαχμούντ Αμπάς και οι υποστηρικτές του ότι η Χαμάς «παρέσυρε» μόνη της τους Παλαιστίνιους σε πόλεμο και φέρει την ευθύνη για την επακόλουθη καταστροφή. Τουλάχιστον, εξακολουθεί να υφίσταται διάκριση μεταξύ του δρώντος που ευθύνεται για τις δολοφονίες, την καταστροφή και την πείνα και εκείνου που κινητοποίησε τους ανθρώπινους και υλικούς του πόρους για την υπεράσπιση του λαού, της γης και των ιερών τόπων του, ανεξαρτήτως των διαφορετικών εκτιμήσεων σχετικά με τους στρατηγικούς του υπολογισμούς.
Ομοίως, υπάρχει σαφής αντίθεση μεταξύ εκείνων που επιδίωξαν να υπερασπιστούν το τέμενος αλ-Άκσα και την Ιερουσαλήμ και εκείνων που παρέμειναν παθητικοί, εξομάλυναν τις σχέσεις, συνέχισαν το συντονισμό με τον εχθρό και ουσιαστικά στάθηκαν αδρανείς κατά τη διάρκεια των ισραηλινών σφαγών.
Κατά συνέπεια, δημοσκόπηση που διεξήχθη μετά την ανακοίνωση της κατάπαυσης του πυρός, μεταξύ 22 και 25 Οκτώβρη του 2025, διαπίστωσε ότι το 36% των Παλαιστίνιων ανέφερε αυξημένη υποστήριξη προς τη Χαμάς σε διάφορους βαθμούς, εξαιρουμένης της παραδοσιακής εκλογικής βάσης του κινήματος.
Τρία Μηνύματα
Τέλος, τρία βασικά μηνύματα μπορούν να απευθυνθούν προς τον Μαχμούντ Αμπάς και την ηγεσία της Φάταχ:
Πρώτο: Ο αγώνας που βρίσκεται μπροστά στον παλαιστινιακό λαό είναι θεμελιωδώς υπαρξιακός, καθώς αποσκοπεί στην εξάλειψη και ακύρωση του παλαιστινιακού ζητήματος στο σύνολό του. Κατά συνέπεια, η παρούσα συγκυρία απαιτεί μια πολιτική στάση ανάλογη με το μέγεθος της πρόκλησης, η οποία να υπερβαίνει τα στενά παραταξιακά συμφέροντα και τους περιορισμένους ιδιοτελείς υπολογισμούς.
Δεύτερο: Η Χαμάς και οι παρατάξεις της αντίστασης αποτελούν μια διαρκή πολιτική και κοινωνική δύναμη βαθιά ριζωμένη στην παλαιστινιακή συλλογική συνείδηση. Ως εκ τούτου, δεν μπορούν ρεαλιστικά να παρακαμφθούν ή να περιθωριοποιηθούν. Η ηγεσία της Φάταχ θα πρέπει επομένως να εγκαταλείψει αναποτελεσματικές στρατηγικές που αποσκοπούν στον αποκλεισμό ή στη συρρίκνωση του ρόλου της αντίστασης.
Τρίτο: Όπως ακριβώς η Χαμάς και οι παρατάξεις της αντίστασης στοχοποιούνται συστηματικά, έτσι στοχοποιείται και η ηγεσία της Φάταχ, ενώ τόσο η Οργάνωση για την Απελευθέρωση της Παλαιστίνης (PLO) όσο και η Παλαιστινιακή Αρχή (PA) αντιμετωπίζουν συνεχιζόμενες πιέσεις κατακερματισμού και αποδόμησης. Κατά συνέπεια, προτεραιότητα σε αυτό το στάδιο θα πρέπει να είναι η οικοδόμηση μιας γνήσιας εθνικής σύμπραξης ικανής να κινητοποιήσει το σύνολο των πολιτικών και κοινωνικών δυνατοτήτων του παλαιστινιακού λαού στην αντιπαράθεση με το σιωνιστικό σχέδιο. Αυτό, με τη σειρά του, απαιτεί την εγκατάλειψη της διαρκούς εξάρτησης από την κατευναστική στάση απέναντι στο Ισραήλ ή τις ΗΠΑ, καθώς και της προσπάθειας να παρουσιαστεί η Παλαιστινιακή Αρχή ως υποκατάστατο της αντίστασης, που ικανοποιεί τους όρους που επιβάλλει η ισραηλινή κατοχή.
* Ο Δρ. Μόχσεν Μοχάμαντ Σάλεχ είναι διευθυντής του εγκατεστημένου στη Βηρυττό Al-Zaytouna Centre for Studies and Consultations.
