Τον τίτλο του θεατρικού του Φρίντριχ Ντίρενματ μάς θύμισε η πρώτη δημόσια παρέμβαση (και τι παρέμβαση) της Ανγκελα Μέρκελ την περασμένη Τετάρτη. Πρέπει, όμως, να διευκρινίσουμε πως η Μέρκελ δεν αποσύρθηκε λόγω γήρατος (σήμερα είναι 68 ετών), αλλά επειδή αντιλήφθηκε έγκαιρα ότι έκλεισε ο κύκλος της μετά από δεκαέξι συνεχή χρόνια στην καγκελαρία. Και δεν «επιστρέφει» για να πάρει εκδίκηση σαν τη ζάμπλουτη Κλερ Ζαχανασιάν, την ηρωίδα του Ντίρενματ, αλλά για να στηρίξει την πολιτική του (μόλις τέσσερα χρόνια νεότερού της) διαδόχου της στην καγκελαρία, Ολαφ Σολτς, με τον οποίο συνεργάστηκε άψογα όταν τον είχε υπουργό Οικονομικών και αντικαγκελάριο στον τελευταίο «μεγάλο συνασπισμό» (2018-2021).
Είχε έτσι κι αλλιώς μια ειρωνεία θεατρικού τύπου η εμφάνιση της Μέρκελ, καθώς ήταν η ομιλήτρια στα εγκαίνια του «Ιδρύματος Χέλμουτ Κολ» στο Βερολίνο. Αν ζούσε ο Κολ, δεν θα ήθελε ούτε το ολόγραμμά της να δει, καθώς υπήρξε ο μέντοράς της, ο άνθρωπος που την έμπασε στα ψηλά κλιμάκια της γερμανικής Χριστιανοδημοκρατίας («το κορίτσι του Κολ» ήταν ο τίτλος που τη συνόδευε τη δεκαετία του ’90), για να τη δει να τον «μαχαιρώνει» το 1999 (όταν φούντωσε το σκάνδαλο των «μαύρων λογαριασμών» της CDU), ζητώντας να μπει ένα τέλος στο «σύστημα Κολ», και να του παίρνει την προεδρία (υποχρεώνοντας σε παραίτηση και τον διάδοχο του Κολ, Βόλφγκανγκ Σόιμπλε, που είχε παραδεχτεί ότι πήρε και αυτός δωρεά για το κόμμα από την πολεμική βιομηχανία).
H Mέρκελ επικαλέστηκε το «πνεύμα του Κολ» για να πει αυτά που πιστεύει η ίδια για τον πόλεμο στην Ουκρανία και τις σχέσεις με τη Ρωσία. Δε θα σταθούμε, βέβαια, στο «πρέπει να γίνουν τα πάντα για να αποκατασταθεί η κυριαρχία και η ακεραιότητα της Ουκρανίας». Υπήρχε περίπτωση οποιοσδήποτε ιμπεριαλιστής πολιτικός της Δύσης να πει κάτι διαφορετικό; Μόνο που η ακεραιότητα της Ουκρανίας διασαλεύτηκε το 2014 με την απόσπαση από τη Ρωσία της Κριμαίας. Δεν είδαμε να την πολυπειράζει την «μούτι» και να την οδηγεί σε όξυνση των σχέσεων με τη Ρωσία. Αντίθετα, την είδαμε, στο πλαίσιο της αποχαιρετιστήριας περιοδείας της σε διάφορες πρωτεύουσες το 2021, να επισκέπτεται και τη Μόσχα, όπου ο Πούτιν την περίμενε με μια αγκαλιά λουλούδια, ως γνήσιος Ρώσος.
Η είδηση, λοιπόν, δεν βρίσκεται στην κούφια ρητορική περί αποκατάστασης της ενότητας της Ουκρανίας, αλλά στα υπόλοιπα. Ο Κολ, είπε η Μέρκελ, πέτυχε την επανένωση της Γερμανίας επειδή γνώριζε ότι «η δύναμη διαμόρφωσης της πραγματικότητας προϋποθέτει την ικανότητα, να μπορείς να έχεις και την οπτική γωνία του άλλου». Ποιος ήταν ο άλλος; Η ρωσική ηγεσία, φυσικά. Το πιάσατε το υπονοούμενο.
«Πρέπει να πάρετε στα σοβαρά τα λόγια του Πούτιν. Το να παίρνετε τα λόγια του στα σοβαρά, να μην τα απορρίπτετε ως μπλόφα αλλά να τα παίρνετε στα σοβαρά, δεν είναι σε καμία περίπτωση ένδειξη αδυναμίας, αλλά ένδειξη πολιτικής σοφίας, η οποία βοηθά στη διατήρηση του χώρου για ελιγμούς ή ακόμη και για την ανάπτυξη νέων ελιγμών», είπε η Μέρκελ σύμφωνα με τη «Ζιντόιτσε Τσάιτουνγκ».
Η μακροβιότερη καγκελάριος της Γερμανίας θύμισε μια ακόμη φράση του Κολ από το 1991: «Πρέπει να είμαστε έτοιμοι για ανάληψη ηγετικής ευθύνης, αλλά συγκρατημένα και χωρίς τυμπανοκρουσίες». Θα έλεγε κανείς πως αυτό ήταν μπηχτή για την Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, αλλά δεν νομίζουμε πως η Μέρκελ ασχολείται με το πολιτικό σούργελο που η ίδια «εξόρισε» στις Βρυξέλλες για να μην την έχει μέσα στα πόδια της. Είχε κατά νου την επίσημη γερμανική πολιτική,
Η «Ντι Τσάιτ» συνόψισε ως εξής το νόημα της ομιλίας της Μέρκελ, σημειώνοντας πως αν ήταν η ίδια καγκελάριος θα ακολουθούσε την εξής πολιτική: «Αφενός, αποφασιστική στήριξη της Ουκρανίας με κάθε μέσον. Αφετέρου, στο πλευρό των δυτικών χωρών, αξιοποίηση όλων των καναλιών επικοινωνίας και των δυνατοτήτων για διπλωματική λύση, λαμβάνοντας, στο μέτρο του δυνατού, σοβαρά υπόψη τα λόγια του Πούτιν, για την επίτευξη σταδιακά μιας συνεννόησης».
Ποιο είναι το… πενταπόσταγμα της παρέμβασης Μέρκελ; Οτι η Γερμανία πρέπει να σηκώσει ανάστημα και να μη συρθεί πίσω από τους Αμερικανούς που διακηρύσσουν ότι επιδιώκουν την ήττα του Πούτιν και μια ταπεινωτική ήττα της Ρωσίας, αλλά να κρατήσει ανοιχτά όλα τα κανάλια επικοινωνίας με τη Ρωσία επιδιώκοντας μια διπλωματική λύση. Με τη Ρωσία να παίρνει κομμάτια της Ουκρανίας, προφανώς, γιατί αλλιώς ο Πούτιν θα τα κάνει συμπούρδουλα (διότι δεν μπλοφάρει).
Αυτή είναι η πολιτική και της κυβέρνησης Σολτς. Η Μέρκελ ρίχνει υπέρ αυτής της πολιτικής και το δικό της κύρος. Γι’ αυτό και έσπασε τη σιωπή που τηρούσε ευλαβικά εδώ και σχεδόν ένα χρόνο, από τότε που παρέδωσε τα ηνία της καγκελαρίας στον Σολτς.
Δεν είναι αφελής η Μέρκελ. Ξέρει ότι η Γερμανία δεν έχει σήμερα τη δύναμη να επιβάλει αυτή την πολιτική. Ούτε μαζί με τη Γαλλία (που δεν έχει διαφορετική τακτική). Εκείνο που εισηγείται είναι να μην αλλάξει η τακτική, ώστε να μπορέσει να αποδώσει όταν ωριμάσουν οι συνθήκες. Σε μεσοπρόθεσμο ορίζοντα, ασφαλώς. Αλλωστε, δεν πέρασε πολύς καιρός από τότε που η Μέρκελ ρωτήθηκε αν έχει αναθεωρήσει τις απόψεις της για τις γερμανο-ρωσικές σχέσεις επί καγκελαρίας της και απάντησε ότι θεωρεί πως δεν έκανε κανένα λάθος.
Η μονοπωλιακή αστική τάξη της Γερμανίας το ξέρει καλά αυτό. Οι φτηνοί ρωσικοί υδρογονάνθρακες τής επέτρεψαν να μη διαθέσει τεράστια κεφάλαια για την κατασκευή νέων πυρηνικών εργοστασίων και να ντύσει με οικολογική ρητορική την εγκατάλειψη των πεπαλαιωμένων πυρηνικών εργοστασίων. Η βιομηχανική υπεροχή της Γερμανίας τις τελευταίες δεκαετίες στηρίχτηκε και στις φτηνές ενεργειακές πρώτες ύλες που εξασφάλιζε από τη Ρωσία.
Η ισορροπία πλέον έχει διαταραχτεί, επειδή η Ρωσία αντεπιτέθηκε στην αμερικανονατοϊκή περικύκλωση και διεκδικεί ζωτικό χώρο, βιομηχανική ισχύ και πηγές πρώτων υλών στην Ουκρανία, η Μέρκελ όμως θεωρεί ότι αυτό είναι αναστρέψιμο: η Ρωσία θα πάρει τα εδάφη που θέλει στην Ουκρανία και η Γερμανία θα εξασφαλίσει πάλι ενεργειακές πρώτες ύλες σε ανταγωνιστικές τιμές.
Αλλωστε, η εναλλακτική που ανοίγεται σήμερα μπροστά στο γερμανικό καπιταλισμό, με εισαγωγή πανάκριβου LNG και σε ποσότητες που δεν επαρκούν, σημαίνει απώλεια ανταγωνιστικότητας. Μπορεί κάποιες σαν την Ούρσουλα και την Αναλένα Μπέρμποκ να έχουν ντυθεί γεράκια του πολέμου και να λειτουργούν σαν ντουντούκες των Αμερικανών και του ΝΑΤΟ, όμως οι «κεφαλές» των γερμανικών μονοπωλίων ξέρουν ότι πρώτο η Ρωσία δεν θα ηττηθεί στα πεδία των μαχών και δεν θα αποσυρθεί από την Ουκρανία και δεύτερο ότι και σ’ ένα τέτοιο απίθανο ενδεχόμενο η Γερμανία δε θα είχε τίποτα να κερδίσει.
Αυτά που εισηγήθηκε η Μέρκελ είναι τα ίδια μ’ αυτά που εφαρμόζει ως καγκελάριος ο Σολτς (έχοντας περιθωριοποιήσει εντελώς τη Μπέρμποκ και έχοντας αναλάβει μόνος του την εξωτερική πολιτική), είναι αυτά που χρειάζεται ο γερμανικός ιμπεριαλισμός για να ανακτήσει την ισχύ του. Η Μέρκελ έριξε το βάρος της ζητώντας από τη γερμανική Δεξιά, που βρίσκεται στην αντιπολίτευση, να στηρίξει την πολιτική Σολτς.
Π.Γ.
