Η επικείμενη αποχώρηση των ΗΠΑ από τη συμφωνία για την κατάργηση των πυρηνικών πυραύλων εδάφους, μικρού και μέσου βεληνεκούς (500-5.500 χιλιομέτρων), που είχε υπογραφεί από τον πάλαι ποτέ πρόεδρο της ΕΣΣΔ Μιχαήλ Γκορμπατσόφ και τον τότε πρόεδρο των ΗΠΑ Ρόναλντ Ρίγκαν το 1987, η οποία ανακοινώθηκε από τον Τραμπ το περασμένο Σάββατο, προκάλεσε διεθνή αναστάτωση. Ο Τραμπ, περισσότερο κυνικός παρά ποτέ, δε δίστασε να υποστηρίξει ότι «χρειαζόμαστε να αναπτύξουμε αυτά τα όπλα», κάνοντας ορισμένους αναλυτές να εκτιμούν ότι βρισκόμαστε προ των πυλών της χειρότερης κρίσης στον έλεγχο των πυρηνικών όπλων από τη δεκαετία του ’80! Ο Τραμπ επιτέθηκε στη Ρωσία, υποστηρίζοντας ότι για χρόνια παραβίαζε τη συμφωνία και κάλεσε όλες τις πυρηνικές δυνάμεις να έρθουν… γονατιστές στις ΗΠΑ για να συζητήσουν αν θα καταργήσουν αυτά τα όπλα ή όχι.
Τι συμβαίνει λοιπόν; Ο «τρελός» Τραμπ ανάβει πάλι φωτιές ή μήπως η αντιπαράθεση είναι βαθύτερη; Σ’ αυτό το ερώτημα θα επιχειρήσουμε να απαντήσουμε παρακάτω.
Ιμπεριαλιστικός πασιφισμός
Αν θελήσουμε να περιγράψουμε με δυο λόγια το ιστορικό των συμφωνιών αφοπλισμού μεταξύ των μεγάλων ιμπεριαλιστικών δυνάμεων τις τελευταίες δεκαετίες, θα περιοριστούμε σε δύο λέξεις: ιμπεριαλιστικός πασιφισμός. Πρόκειται για όρο που χρησιμοποιήθηκε για πρώτη φορά από τον ηγέτη των Μπολσεβίκων Β. Ι. Λένιν, που χαρακτήρισε έτσι τη φιλειρηνική δημαγωγία των μεγάλων δυνάμεων, την ίδια στιγμή που εξοπλίζονταν σαν αστακοί για να είναι έτοιμες να επιτεθούν η μία στην άλλη. Το δυστύχημα είναι ότι η παλινόρθωση του καπιταλισμού στη Σοβιετική Ενωση, που συντελέστηκε στα μέσα της δεκαετίας του ‘50, με την οποία η τελευταία μετατράπηκε σταδιακά σε μία ιμπεριαλιστική δύναμη (σοσιαλ-ιμπεριαλιστική για την ακρίβεια, αφού το «σοσιαλιστικό» προσωπείο διατηρήθηκε για πάνω από τρεις δεκαετίες μετά την παλινόρθωση) συμπεριέλαβε τη χώρα της πρώτης σοσιαλιστικής επανάστασης στον κόσμο στον κατάλογο των υπερδυνάμεων που απειλούσαν τη διεθνή ειρήνη.
Η φιλειρηνική πολιτική της ΕΣΣΔ λοιδορήθηκε από τους νέους τσάρους του Κρεμλίνου, με πρώτο τον Νικήτα Χρουστσόφ, που κατηγόρησαν τον Στάλιν ότι άφησε τη χώρα… ανοχύρωτη μπροστά στην επίθεση των ναζί, γι’ αυτό και οι τελευταίοι μπόρεσαν να εισβάλουν τόσο βαθιά στο έδαφός της! Θα έπρεπε δηλαδή η ΕΣΣΔ να μην οικοδομήσει βαριά βιομηχανία μέσων παραγωγής, προκειμένου να μην εξαρτιέται από τις άλλες χώρες, ούτε να «ξοδεύει» τόσα πολλά χρήματα για τη στήριξη των αγροτικών συνεταιρισμών και την ανάπτυξη των ακριτικών περιοχών της, ούτε για τη μείωση των τιμών των προϊόντων, προκειμένου να αυξηθεί το βιοτικό επίπεδο των πολιτών της. Κατά τους σφετεριστές της σοβιετικής εξουσίας, η ΕΣΣΔ θα έπρεπε να το ρίξει στο κυνηγητό των εξοπλισμών, όπως έγινε μετά την παλινόρθωση, αρχίζοντας από τη δεκαετία του ’60 μέχρι την κατάρρευσή της. Δεν ντρέπονταν μάλιστα να το διατυμπανίζουν οι «σοβιετικοί» στρατιωτικοί της δεκαετίας του ’60: «Η χώρα εξάλλου πρέπει να είναι σε κάθε στιγμή έτοιμη για προσαρμογή της οικονομίας σε πολεμικό πρόγραμμα σε περίπτωση πολέμου. Για το σκοπό αυτό η οικονομική οργάνωση της χώρας προσαρμόζεται συνήθως μέχρις ένα βαθμό στην κατεύθυνση της στρατιωτικοποίησης της οικονομίας… Η δύναμη του στόλου μας μετά τον εξοπλισμό του με νέα πολεμικά μέσα αυξήθηκε κατά πολύ. Εγινε ικανός να φέρει σε πέρας τις ενεργητικές αποστολές που του ανατίθενται πολύ πέρα από τα όρια των σοβιετικών νερών… Δεδομένου ότι τα υδρογονικά όπλα στη Σοβιετική Ενωση κατασκευάστηκαν νωρίτερα από τις ΗΠΑ και το σπουδαιότερο ότι οι ΗΠΑ δεν έχουν υπερισχυρά θερμοπυρηνικά βλήματα αρκετών δεκάδων εκατομμυρίων τόνων, που υπάρχουν στην ΕΣΣΔ, θεωρούμε αναμφισβήτητη την υπεροχή μας απέναντι του δυτικού συνασπισμού σε πυρηνικά όπλα» («Η στρατηγική του πολέμου», Σύγγραμμα ομάδας σοβιετικών αξιωματικών υπό τη διεύθυνση του στρατάρχη Β. Σοκολόφσκυ, Μόσχα, 1962. Αναδημοσίευση από την μπροσούρα της ΣΑΚΕ «Οι κομμουνιστές και η ειρήνη», για περισσότερα βλ. https://www.eksegersi.gr/issue/681/Διεθνή/16512.Από-την-επανάσταση-του-1917-στο-θρίαμβο-του-νέου).
Το δόγμα του περιορισμού του σοβιετικού στόλου κοντά στα σύνορα της χώρας εγκαταλείφθηκε, όπως εγκαταλείφθηκε και η αρχή του περιορισμένου χαρακτήρα της πολεμικής βιομηχανίας, που φυσικά δεν ήταν δυνατόν να σταματήσει να υπάρχει από τη στιγμή που ο καπιταλιστικός περίγυρος επεδίωκε την ανατροπή της σοβιετικής εξουσίας με τη βία (το είχε προσπαθήσει αυτό από τα πρώτα κιόλας χρόνια της δημιουργίας της ΕΣΣΔ, με την εξωτερική ένοπλη επέμβαση, στην οποία είχε ενεργό ρόλο και η αστική Ελλάδα). Από τη στιγμή, όμως, που σοσιαλισμός και στρατιωτικοποίηση είναι δύο έννοιες ασύμβατες, η στρατιωτικοποίηση απορρίφθηκε από τους σοβιετικούς κομμουνιστές, για να επιστρέψει από τους σοσιαλ-ιμπεριαλιστές πλέον, οι οποίοι και τη χρησιμοποίησαν προκειμένου να ενισχύσουν τη θέση τους στη διεθνή σκακιέρα.
Ετσι, το γαϊτανάκι των εξοπλισμών συνεχίστηκε για πάνω από τρεις δεκαετίες, με τη μία πλευρά να ρίχνει τις ευθύνες στην άλλη. Οι «φιλειρηνικές» προτάσεις σχετίζονταν με την τρέχουσα πολιτική της κάθε υπερδύναμης. Οταν οι «σοβιετικοί» έβαζαν τους SS-20 στην Ανατολική Ευρώπη, δε δέχονταν τη «μηδενική λύση» που είχε προτείνει ο Ρίγκαν (της πλήρους εξάλειψης των πυρηνικών μέσου βεληνεκούς). Το ίδιο και οι Αμερικάνοι: δεν αναγνώριζαν τη συμφωνία περιορισμού των στρατηγικών όπλων Salt II, όταν έβαζαν τους πυραύλους Πέρσινγκ και Κρουζ στη Δυτική Ευρώπη. Ο Γκορμπατσόφ, θέλοντας να δώσει μία ανάσα στη μαστιζόμενη από την κρίση οικονομία της χώρας του, βγήκε με θεαματικές προτάσεις μείωσης των εξοπλισμών. Ηθελε να κερδίσει χρόνο και χρήμα για να συγκρατήσει κάπως τις συνέπειες της κρίσης. Ομως οι Αμερικάνοι δεν του έκαναν τη χάρη παρά μόνο όταν αποφάσισαν να φορτώσουν μέρος των πυρηνικών εξοπλισμών στους Ευρωπαίους, έχοντας ως κύριο μέλημα τον λεγόμενο «πόλεμο των άστρων» και λιγότερο τους πυραύλους εδάφους.
Οι συμφωνίες
Ετσι, στις 8 Δεκέμβρη του 1987 υπογράφηκε μεταξύ Ρίγκαν και Γκορμπατσόφ η συμφωνία για τις «Πυρηνικές Δυνάμεις Μέσου Βεληνεκούς» (γνωστή ως INF). Σύμφωνα με τη συμφωνία αυτή, καταργούνταν όλοι οι συμβατικοί και πυρηνικοί πύραυλοι εδάφους-εδάφους, μικρού και μεσαίου βεληνεκούς (500-1.000 χιλιόμετρα και 1.000-5.500 χιλιόμετρα αντίστοιχα). Μέσα στα επόμενα τέσσερα χρόνια (μέχρι το 1991 δηλαδή), πάνω από δυόμισι χιλιάδες τέτοιοι πύραυλοι είχαν καταστραφεί. Η συμφωνία όμως δεν κάλυπτε τους πυραύλους που εκτοξεύονται από θαλάσσης, πράγμα που έδειχνε τον υποκριτικό της χαρακτήρα. Τα πυρηνικά όπλα δεν καταστράφηκαν και οι εξοπλισμοί φυσικά δε σταμάτησαν ποτέ.
Λίγα χρόνια μετά τη συμφωνία αυτή, μία άλλη συμφωνία (η λεγόμενη Start) ήρθε να συμπληρώσει το φόντο του υποτιθέμενου «αφοπλισμού». Το 1991, υπογράφηκε η συμφωνία Start I, μεταξύ των τότε αρχηγών των ΗΠΑ και ΕΣΣΔ (λίγο πριν καταρρεύσει) Τζορτζ Μπους (πρεσβύτερου) και Γκορμπατσόφ. Τα παζάρια για τη σύναψη αυτής της συμφωνίας είχαν αρχίσει εννέα χρόνια πριν (1982), μετά από πρόταση του Ρίγκαν. Η συμφωνία Start I ήταν η συνέχεια δύο προηγούμενων συμφωνιών, των Salt I & II (είχαν συναφθεί το 1972 και το 1979 αντίστοιχα), με τη δεύτερη να μην επικυρώνεται ποτέ επίσημα από τις δύο χώρες (έμειναν μόνο οι προεδρικές υπογραφές) μέχρι τη λήξη της (1985). Η Start I έδωσε τη σκυτάλη στη Start II, που επικυρώθηκε από τον Γιέλτσιν για λογαριασμό της Ρωσικής Ομοσπονδίας (μετά την κατάρρευση της ΕΣΣΔ) το 1993 και αντικαταστάθηκε από τη νέα Start το 2010, μετά από συμφωνία που υπογράφηκε στην Πράγα από τους Ομπάμα και Μεντβέντεφ.
«Δημιουργική λογιστική» σε… πυρηνικό επίπεδο!
Τόσο η Start I όσο και η Start II και η νέα Start αφορούσαν σε μειώσεις μόνο των «στρατηγικών» πυρηνικών κεφαλών, όπως περιγράφει και το ίδιο το όνομά τους (START = Strategic Arms Reduction Treaty). Οι «μη στρατηγικές», δηλαδή αυτές που είναι χαμηλότερης εμβέλειας και υποστηρικτικού χαρακτήρα στις επιχειρήσεις του στρατού στα πεδία των μαχών, επιτρέπονταν και εξακολουθούν να επιτρέπονται. Σύμφωνα με την πιο πρόσφατη από αυτές τις συμφωνίες, τη νέα Start (η οποία έχει ισχύ δεκαετίας, δηλαδή μέχρι το 2021), η κάθε χώρα θα έπρεπε να περιορίσει τον αριθμό των στρατηγικών πυρηνικών της κεφαλών από 2.200 σε 1.550, εντός της επόμενης επταετίας (δηλαδή μέχρι το 2018). Αν και η κάθε πλευρά θεωρεί ότι το έχει κάνει, θα πρέπει να σημειώσουμε ότι οι ΗΠΑ και η Ρωσία θα μπορούσαν να ξεπεράσουν τα όρια χωρίς αυτό να γίνει αντιληπτό.
Οπως έγραψαν οι Τάιμς της Νέας Υόρκης, στις 30 Μάρτη του 2010 (βλ. https://www.nytimes.com/2010/03/31/world/europe/31start.html), με τίτλο: «Ο έλεγχος των όπλων μπορεί να είναι διαφορετικός στα χαρτιά απ’ ό,τι στο έδαφος», οι ΗΠΑ και η Ρωσία θα εξακολουθούσαν να είναι ικανές να αναπτύξουν 1.300 πυρηνικές κεφαλές επιπροσθέτως του ορίου των 3.100, που επιβλήθηκε στις δύο χώρες από τη νέα συνθήκη, δηλαδή όσες κατέχουν η Βρετανία, η Κίνα, η Γαλλία, η Ινδία, το Ισραήλ και το Πακιστάν μαζί! Γι’ αυτό και η συμφωνία αυτή χαρακτηρίστηκε τότε ως «δημιουργική λογιστική» (βλ. https://www.eksegersi.gr/issue/594/Διεθνή/2336.«Δημιουργική-λογιστική»-σε…-πυρηνικό-επίπεδο), αφού ένα βομβαρδιστικό Β52, βάσει της νέας συμφωνίας, αν και μπορεί να μεταφέρει 20 πυρηνικές κεφαλές, θα λογαριάζεται σαν… μία κεφαλή! Γι’ αυτό και ο Pavel Podvig, επί σειρά ετών ερευνητής οπλικών συστημάτων από τη Ρωσία, ο οποίος τώρα εργάζεται στο Πανεπιστήμιο του Στάνφορντ, δήλωσε ότι «βρήκαν έναν τρόπο για να κάνουν μειώσεις χωρίς πραγματικά να τις κάνουν και ήταν χαρούμενοι που το δέχτηκαν αυτό, γιατί κανένας δεν ήθελε να πάει σε πιο σοβαρά μέτρα». Η συμφωνία δεν προβλέπει την καταστροφή ούτε μίας πυρηνικής κεφαλής, όπως υποστηρίζει ο αμερικάνος επιστήμονας Hans M. Kristensen σε άρθρο του στο blog της Ομοσπονδίας Αμερικάνων Επιστημόνων (https://www.fas.org/blog/ssp/2010/03/newstart.php), ο οποίος επιβεβαιώνει το δημοσίευμα των Τάιμς της Νέας Υόρκης.
Τα πυρηνικά ζουν και βασιλεύουν
Πέρα όμως από τις συμφωνίες αφοπλισμού και τις μειώσεις που κατά καιρούς αυτές προβλέπουν, το γεγονός που κανείς δεν μπορεί να αμφισβητήσει είναι ότι τα πυρηνικά όπλα ζουν και βασιλεύουν. Μια ματιά στον Πίνακα 1, που αναδημοσιεύουμε από το σουηδικό ερευνητικό ινστιτούτο SIPRI, το αποδεικνύει. Σήμερα, παρά τις τόσες συμφωνίες, υπάρχουν στον πλανήτη 14.465 πυρηνικές κεφαλές, οι 3.750 από τις οποίες είναι έτοιμες για χρήση. Ακόμα όμως κι αυτά τα νούμερα δε θα πρέπει να τα παίρνουμε τοις μετρητοίς, γιατί τα στοιχεία αποτελούν εκτιμήσεις βάσει των δεδομένων που δίνει η κάθε χώρα. Και είναι ηλίου φαεινότερον, ότι η κάθε χώρα προσπαθεί να αποκρύψει τον πραγματικό αριθμό των πυρηνικών της κεφαλών για να μην τον γνωρίζουν οι αντίπαλες.
Εκτός αυτού, όπως έχουμε υπογραμμίσει και σε παλαιότερα δημοσιεύματά μας, τα πυρηνικά εκσυγχρονίζονται συνεχώς (βλ. https://www.eksegersi.gr/issue/792/Διεθνή/22411.Εκσυγχρονίζουν-τα-πυρηνικά-στις-ΗΠΑ και https://www.eksegersi.gr/issue/687/Διεθνή/16923.Υποκρισία-και-πυρηνική-τρομοκρατία), προκειμένου να ανταποκριθούν στις πολεμικές ανάγκες της κάθε ιμπεριαλιστικής δύναμης. Η δύναμη πυρός των σύγχρονων πυρηνικών είναι πολλαπλάσια σε σχέση με τη βόμβα της Χιροσίμας. Αρκεί να σημειώσουμε ότι μία πυρηνική βόμβα Β61-11 (ένα βομβαρδιστικό Β52 μπορεί να μεταφέρει 8 τέτοιες πυρηνικές βόμβες) έχει ισχύ που μπορεί να φτάσει τους 400 χιλιάδες τόνους ΤΝΤ, δηλαδή πάνω από 26 φορές την ισχύ της πυρηνικής βόμβας που έπεσε στη Χιροσίμα (ισοδυναμούσε με 15 χιλιάδες τόνους). Επομένως, ένα βομβαρδιστικό Β52 μπορεί να μεταφέρει βόμβες συνολικής ισχύος 208 φορές μεγαλύτερης από την ισχύ της πυρηνικής βόμβας της Χιροσίμα! Η επόμενη εξέλιξη της βόμβας αυτής, η Β61-12, που βρίσκεται σε διαδικασία παραγωγής και θα βγει στην πιάτσα μετά το 2020, θα έχει μικρότερη δύναμη πυρός (50 χιλιάδες τόνους ΤΝΤ ή περίπου 4 φορές σαν τη βόμβα της Χιροσίμα).
Μήπως αυτό πρέπει να μας κάνει να κοιμόμαστε ήσυχοι;
Πού βαδίζουμε;
Η απόσυρση των ΗΠΑ από τη συμφωνία INF δε θα φέρει… πυρηνικό πόλεμο. Μια χαρά κάνουν τη δουλειά τους οι ιμπεριαλιστές με τα συμβατικά όπλα και με τα πυρηνικά που ήδη διαθέτουν. Βαδίζουμε, όμως, χωρίς αμφιβολία, σε μια όξυνση των αντιθέσεων μεταξύ των μεγαλύτερων ιμπεριαλιστικών χωρών του πλανήτη και σε μια αυξανόμενη επιθετικότητα από τη μεριά των ΗΠΑ, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι οι άλλες ιμπεριαλιστικές χώρες είναι «ήπιες».
Το πού θα οδηγήσει αυτή η όξυνση δεν μπορούμε να το προβλέψουμε. Το σίγουρο πάντως είναι ότι οι ιμπεριαλιστικοί πόλεμοι δεν έχουν παρέλθει ανεπιστρεπτί. Οσο βαθαίνει η γενική κρίση του καπιταλισμού (ως συστήματος που σαπίζει και αναπτύσσεται ολοένα και πιο ανισόμετρα και στρεβλά, σε βάρος της σημαντικότερης παραγωγικής δύναμης, του εργαζόμενου ανθρώπου) κι όσο οι μεγάλες δυνάμεις διψούν για αγορές σε βάρος των ανταγωνιστών τους, ο κόσμος θα γίνεται ολοένα και λιγότερο ασφαλής, πορευόμενος στους δαιδαλώδεις δρόμους ενός τρίτου παγκόσμιου πολέμου που διεξάγεται σε δόσεις, με την καταστροφή ολόκληρων χωρών (όπως η Συρία και η Υεμένη σήμερα, το Ιράκ, το Αφγανιστάν και η Γιουγκοσλαβία πρωτύτερα) και με την ένταση μεταξύ των ισχυρότερων να μεγαλώνει ολοένα και περισσότερο.
Πριν από πολλές δεκαετίες, οι κομμουνιστές έκαναν την εξής διαπίστωση σχετικά με το ζήτημα: «’Η η επανάσταση θα σταματήσει τον πόλεμο ή ο πόλεμος θα φέρει την επανάσταση». Αυτή η διαπίστωση ισχύει στο ακέραιο και σήμερα, αρκεί να το συνειδητοποιήσουν αυτοί που έχουν συμφέρον να σπάσουν τις αλυσίδες τους, αντί να μετρούν χαμένα δικαιώματα κάθε φορά που απομακρύνονται από την κάλπη…
