Κάνοντας επίδειξη πυγμής και αποφασιστικότητας, χωρίς να χάσει καθόλου χρόνο, ο ρώσος πρόεδρος Βλαντιμίρ Πούτιν υπέγραψε τη συμφωνία ένωσης της Κριμαίας με τη Ρωσική Ομοσπονδία την ίδια μέρα (17 Μάρτη) που ανακοινώθηκε επίσημα το αποτέλεσμα του δημοψηφίσματος (96.6% υπέρ της ένωσης) στην Κριμαία.
Με μια ομιλία-ποταμό, σε πανηγυρικό κλίμα, ενώπιον των δύο σωμάτων του κοινοβουλίου και των κυβερνητών των ρωσικών περιφερειών, έστειλε για μια ακόμη φορά σαφέστατα το μήνυμα στους δυτικούς αντιπάλους του, ότι τελείωσε η εποχή που ο ρωσικός ιμπεριαλισμός έτρωγε αδιαμαρτύρητα το ένα χαστούκι μετά το άλλο, που έβλεπε το ΝΑΤΟ να απλώνει τα πλοκάμια του όλα και πιο κοντά στα σύνορά του, που ανεχόταν να του αποκόβουν κομμάτι κομμάτι τις σφαίρες επιρροής του. Στοχεύοντας στο εθνικό συναίσθημα, υπεραμύνθηκε της ρωσικής στάσης στην Κριμαία και ξεσπάθωσε κατά της Δύσης κατηγορώντας την για κυνισμό και υποκρισία. «Στην πρακτική εφαρμογή της πολιτικής –υπογράμμισε μεταξύ άλλων ο Πούτιν– οι δυτικοί εταίροι μας και πρώτοι απ’ όλους οι ΗΠΑ προτιμούν να καθοδηγούνται όχι από το διεθνές δίκαιο, αλλά από το δίκαιο του ισχυρού. Πιστεύουν στη μοναδικότητά τους, ότι αυτοί έχουν το δικαίωμα να αποφασίζουν για την τύχη του κόσμου, ότι αυτοί έχουν πάντα δίκιο…
Προσπαθούν συνεχώς να μας βάλουν στη γωνία ως αντίποινα γιατί έχουμε ανεξάρτητη θέση, γιατί την υπερασπίζουμε, γιατί λέμε τα πράγματα με το όνομά τους και δεν είμαστε υποκριτές. Ολα έχουν τα όριά τους και στην Ουκρανία οι δυτικοί εταίροι μας πέρασαν την κόκκινη γραμμή. Ενήργησαν βάναυσα, ανεύθυνα και ερασιτεχνικά… Η Δύση πρέπει να πάψει να είναι υστερική, να μείνει μακριά από την ψυχροπολεμική ρητορική και να παραδεχτεί το πασιφανές: Η Ρωσία είναι ένας ανεξάρτητος και δραστήριος συμμέτοχος στις διεθνείς σχέσεις. Οπως κάθε έθνος έχει και αυτή εθνικά συμφέροντα, τα οποία πρέπει να παίρνονται υπόψη και να γίνονται σεβαστά… Είμαστε αντίθετοι στο να έχουμε μια στρατιωτική οργάνωση (σ.σ. ΝΑΤΟ) να ανακατεύεται στην αυλή μας, δίπλα στη χώρα μας ή στις περιοχές που είναι ιστορικά δικές μας. Δεν μπορώ να φανταστώ να επισκέπτομαι νατοϊκούς ναύτες στη Σεβαστούπολη. Οι περισσότεροι απ’ αυτούς είναι καλά παλικάρια. Αλλά ας τους επιτρέψουμε να μας επισκέπτονται αυτοί στη Σεβαστούπολη και όχι το αντίθετο».
Ασήμαντες οι κυρώσεις
Το αυτί του Πούτιν δε φάνηκε να ιδρώνει από το πρώτο πακέτο των κυρώσεων που ανακοινώθηκαν από ΗΠΑ και ΕΕ την ίδια μέρα που υπογράφηκε η συνθήκη ένωσης της Κριμαίας με τη Ρωσία. Ούτε να πτοείται από τις απειλές για κλιμάκωση των κυρώσεων σε περίπτωση που η Ρωσία «συνεχίζει να αποσταθεροποιεί την Ουκρανία», όπως τον προειδοποιούν οι Αμερικάνοι και οι δυτικοί εταίροι τους.
Ο Λευκός Οίκος επέβαλε κυρώσεις σε βάρος εφτά Ρώσων και τεσσάρων Ουκρανών. Μεταξύ των τελευταίων είναι ο έκπτωτος πρόεδρος Βίκτορ Γιανουκόβιτς και μεταξύ των Ρώσων είναι δύο σύμβουλοι του Πούτιν, ο αντιπρόεδρος της ρωσικής κυβέρνησης Ντμίτρι Ρογκόζιν, η πρόεδρος της Ανω Βουλής Βαλεντίνα Ματβιένκο και βουλευτές της Δούμας. Οι κυρώσεις προβλέπουν πάγωμα των περιουσιακών στοιχείων των προσώπων αυτών και απαγόρευση εισόδου τους στις ΗΠΑ. Από την πλευρά της, η ΕΕ αποφάσισε την επιβολή των ίδιων κυρώσεων σε βάρος 21 αξιωματούχων, δέκα πολιτικών και τριών στρατιωτικών από τη Ρωσία και οχτώ από την Κριμαία.
Οι κυρώσεις αυτές χαρακτηρίστηκαν από μεγάλη μερίδα του διεθνούς Τύπου από ασήμαντες, ανώδυνες, ήπιες έως αδύναμες, ασθενικές, χωρίς δόντια και λιγότερο αυστηρές απ’ όσο αναμενόταν, ενώ από τη Μόσχα αντιμετωπίστηκαν ως ασήμαντες ή με ειρωνικά σχόλια. Ενδεικτικά, ο αντιπρόεδρος της ρωσικής κυβέρνησης Ρογκόζιν έγραψε στο Twitter ότι «η κίνηση που έγινε από τον Μπάρακ Ομπάμα πρέπει να είναι έργο φαρσέρ», ενώ οι βουλευτές της Δούμας ζήτησαν με ψήφισμά τους από τον αμερικάνο πρόεδρο να τους συμπεριλάβει όλους στη λίστα, γιατί το θεωρούν τίτλο τιμής.
Το γεγονός ότι οι κυρώσεις είναι στοχευμένες σε περιορισμένο αριθμό αξιωματούχων και ουσιαστικά ανώδυνες για τη ρωσική οικονομία οφείλεται κυρίως στους εξής λόγους.
Πρώτον, η Κριμαία θεωρείται τετελεσμένο γεγονός, χαμένη υπόθεση και ο στόχος τώρα είναι να σταματήσει η προέλαση της Ρωσίας στην ανατολική Ουκρανία. Συνεπώς, ένα πακέτο ήπιων κυρώσεων διατηρεί ανοιχτό το δρόμο των παζαριών για την εκτόνωση της κρίσης και την εξεύρεση μιας συμβιβαστικής λύσης.
Δεύτερο και σημαντικότερο, δεν υπάρχει πραγματική διάθεση για σκληρά μέτρα, για μέτρα που θα πλήξουν το εμπόριο, τις καπιταλιστικές επιχειρήσεις και τις τράπεζες, γιατί η ζημιά θα είναι μεγάλη και για τις δύο πλευρές. Ο Λευκός Οίκος ανεβάζει τους τόνους της αντιπαράθεσης, δε θέλει όμως να προχωρήσει μονομερώς σε σκληρότερες κυρώσεις χωρίς τη συμπόρευση της ΕΕ. Ομως οι ηγέτριες ιμπεριαλιστικές δυνάμεις της ΕΕ, των οποίων οι οικονομικοί δεσμοί με τη Ρωσία είναι πολύ στενοί, δείχνουν απροθυμία. Ενδεικτικά, σύμφωνα με τα στοιχεία του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου, το 2013 το 45% των εξαγωγών της Ρωσίας κατευθύνθηκε στις χώρες της ΕΕ, από τις οποίες τα δύο τρίτα ήταν φυσικό αέριο και πετρέλαιο. Την ίδια χρονιά, η Ρωσία έκανε εισαγωγές προϊόντων από την ΕΕ αξίας 344 δισ. δολαρίων, από τις οποίες 53 δισ. για μηχανήματα και 38 δισ. για αυτοκίνητα. Συνολικά, το ένα τρίτο περίπου των εισαγωγών της Ρωσίας προέρχεται από την ΕΕ. Η Ρωσία είναι επίσης η μεγαλύτερη αγορά για τα προϊόντα της Ουκρανίας, οι εξαγωγές της οποίας προς τη Ρωσία έφτασαν την περασμένη χρονιά στα 15.75 δισ. δολάρια.
Συν τοις άλλοις, υπάρχουν σοβαρές ενστάσεις για την κλιμάκωση των κυρώσεων από αρκετά κράτη μέλη της ΕΕ. Στη σύνοδο της 20ής και 21ης Μάρτη, με κυρίαρχο το ζήτημα της Ουκρανίας, η ΕΕ θα υπογράψει με την Ουκρανία το πολιτικό σκέλος σύνδεσης, κυρίως ως χειρονομία υποστήριξης στην κυβέρνηση του Κιέβου και πίεσης προς τη Μόσχα, στο οποίο όμως δεν θα υπάρχει καμιά δέσμευση για ενδεχόμενη οικονομική ενσωμάτωση στην ΕΕ.
Τα πράγματα είναι πιο δύσκολα στο ζήτημα της κλιμάκωσης των κυρώσεων, γιατί απαιτείται η ομοφωνία των 28 κρατών μελών. Η Αυστρία έχει ήδη εκφράσει τις αντιρρήσεις της. «Οι κυρώσεις δεν λύνουν προβλήματα. Η λύση μπορεί να βρεθεί μόνο μέσω διαπραγματεύσεων», δήλωσε ο αυστριακός καγκελάριος Βέρνερ Φάιμαν. Κι από κοντά, για τους δικούς της λόγους η καθεμιά, η Ισπανία, η Πορτογαλία, η Ιταλία, η Βουλγαρία, η Κύπρος, η Ελλάδα, η Φιλανδία και οι βαλτικές χώρες, οι οποίες εξαρτώνται αποκλειστικά από το ρωσικό φυσικό αέριο και πετρέλαιο. Σ’ αυτό που μπορεί να υπάρξει ομοφωνία είναι να προστεθούν στην αρχική λίστα κυρώσεων μερικά ακόμη ονόματα από τον κατάλογο των 100 υποψήφιων που εξετάζονται.
Αξίζει να παρατεθεί το κλείσιμο σχετικού με την κλιμάκωση των κυρώσεων ρεπορτάζ του «Reuters» (18/3/14).
«Η ΕΕ βρίσκεται σε δίλημμα. Μπορεί να προστεθούν περισσότερα ονόματα αυτή τη βδομάδα στην υπάρχουσα λίστα κυρώσεων και μόνο για να διατηρηθεί η ενότητα, ακόμη κι αν αυτό δε θα κάνει τίποτα για να νουθετήσει τη Μόσχα. Ομως κάθε παραπέρα μέτρο, που απαιτείται για να βλάψει τη Μόσχα, μπορεί να αποδειχτεί εξαιρετικά δύσκολο και διχαστικό και η Ρωσία το γνωρίζει.
Αντίθετα, η ΕΕ πρέπει να αναζητήσει διπλωματικούς τρόπους για να νουθετήσει τη Μόσχα, έχοντας σιωπηλά αποδεχτεί ότι η Κριμαία βρίσκεται στα χέρια της Ρωσίας και η εδαφική ακεραιότητα της Ουκρανίας, το σύνθημα του περασμένου μήνα, έχει θρυμματιστεί».
Οι όροι του Κρεμλίνου
Καθόλου τυχαία, λίγες ώρες πριν την υπογραφή της συνθήκης ένωσης της Κριμαίας με τη Ρωσία, το ρωσικό υπουργείο Εξωτερικών έδωσε στη δημοσιότητα τις δικές του προτάσεις ως πλαίσιο διαπραγματεύσεων για την αποκλιμάκωση της ουκρανικής κρίσης.
Κατ’ αρχήν, το ρωσικό υπουργείο Εξωτερικών προτείνει το σχηματισμό μιας διεθνούς ομάδας υποστήριξης για την Ουκρανία, που θα είναι συνεκτική και αποδεκτή από όλες της πολιτικές δυνάμεις, για να βοηθήσει τη χώρα να επεξεργαστεί ένα νέο σύνταγμα, το οποίο θα εγκριθεί με δημοψήφισμα, και θα ακολουθήσει η διεξαγωγή εθνικών εκλογών.
Η ομάδα αυτή πρέπει να επιδιώξει να εκπληρώσει τους εξής στόχους.
1.Διερεύνηση των πράξεων βίας.
Αμεση εφαρμογή των υποχρεώσεων που περιέχονται στη συμφωνία που υπογράφτηκε στις 21 Φλεβάρη του 2014 για να εξομαλυνθεί η κατάσταση στην Ουκρανία, η οποία περιλαμβάνει την κατάσχεση των παράνομων όπλων, την εκκένωση των παράνομα κατειλημμένων κτιρίων, δρόμων και πλατειών και αμερόληπτη έρευνα των πράξεων βίας το Δεκέμβρη του 2013 και το Φλεβάρη του 2014.
2 . Νέο σύνταγμα, ομοσπονδιακό κράτος, η ρωσική δεύτερη επίσημη γλώσσα.
Η ουκρανική βουλή πρέπει χωρίς καθυστέρηση να συγκαλέσει συντακτική συνέλευση , με ίση εκπροσώπηση όλων των περιοχών της Ουκρανίας για την προετοιμασία του νέου ομοσπονδιακού συντάγματος, το οποίο θα διασφαλίζει το πολιτικό σύστημα της Ουκρανίας ως δημοκρατικό κυρίαρχο ομοσπονδιακό κράτος με ουδέτερο στρατιωτικο-πολιτικό στάτους.
Η ρωσική θα καθιερωθεί ως η δεύτερη επίσημη γλώσσα και οι άλλες γλώσσες θα αντιμετωπιστούν σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Συνθήκη για τις περιφερειακές και τις μειονοτικές γλώσσες.
Οι περιφέρειες της Ουκρανίας θα εκλέγουν τις νομοθετικές και εκτελεστικές αρχές με άμεση ψηφοφορία και θα έχουν ευρεία εντολή, που θα αντανακλά τις πολιτιστικές και ιστορικές ιδιαιτερότητες κάθε περιοχής στα ζητήματα της οικονομίας, του χρηματοπιστωτικού συστήματος, της γλώσσας, της εκπαίδευσης, των ενδοπεριφερειακών σχέσεων, ενώ θα προστατεύει τα δικαιώματα των μειονοτήτων που ζουν σε κάθε περιοχή της ομοσπονδίας.
Η απόφαση έγκρισης του σχεδίου του νέου συντάγματος πρέπει να είναι ομόφωνη από τους συμμετέχοντες στη συντακτική συνέλευση. Θα ακολουθήσει δημοψήφισμα για την επικύρωσή του και αμέσως μετά εθνικές εκλογές για τις νομοθετικές και εκτελεστικές αρχές των περιοχών , με την παρουσία αντικειμενικών διεθνών παρατηρητών.
3. Αναγνώριση του δημοψηφίσματος της Κριμαίας.
4. Διεθνείς εγγυήσεις.
Το κρατικό σύστημα της Ουκρανίας, με βάση τις παραπάνω αρχές, καθώς και την κυριαρχία, την εδαφική ακεραιότητα και το ουδέτερο στρατιωτικο-πολιτικό στάτους θα εγγυηθούν η Ρωσία, η ΕΕ, οι ΗΠΑ, ενώ θα διασφαλιστούν με απόφαση του Συμβουλίου Ασφάλειας του ΟΗΕ.
Με δυο λόγια, το ουδέτερο στρατιωτικο-πολιτικό στάτους, που θα διασφαλιστεί μάλιστα με απόφαση του Συμβουλίου Ασφάλειας του ΟΗΕ, είναι κόκκινη γραμμή για το Κρεμλίνο, ενώ το ομοσπονδιακό κράτος με ευρεία εντολή στις περιφερειακές κυβερνήσεις τίθεται ως βάση των διαπραγματεύσεων προκειμένου να επιτευχθεί κάποιος συμβιβασμός.
Είναι φανερό ότι η Μόσχα θέτει όρους από θέση ισχύος, ότι θα χρησιμοποιήσει όλα τα μέσα για να κρατήσει το ΝΑΤΟ μακριά από τα σύνορά της και ότι θα διαπραγματευτεί σκληρά για να πετύχει το μάξιμουμ. Εχει άλλωστε σημαντικά χαρτιά στα χέρια της. Την απόσχιση της Κριμαίας, που λειτουργεί αποσταθεροποιητικά, και τις αποσχιστικές κινήσεις στην ανατολική Ουκρανία, που απειλούν να πάρουν ανεξέλεγκτες διαστάσεις, καθώς και την αδυναμία της ΕΕ να προχωρήσει σε σκληρές οικονομικές κυρώσεις.
Η δημόσια αντιπαράθεση σχετικά με τους όρους που θέτει ο ρωσικός ιμπεριαλισμός δεν έχει ανάψει ακόμη. Μέχρι τη στιγμή που γράφονται αυτές οι γραμμές, μόνο ο γερμανός υπουργός Εξωτερικών έχει ταχθεί ενάντια, καθώς και η κυβέρνηση του Κιέβου, που χαρακτηρίζει τους όρους τελεσίγραφο. Το σκληρό μπρα ντε φερ Ρωσίας, ΗΠΑ-ΕΕ συνεχίζεται με απρόβλεπτες εξελίξεις.
