Στο «ΠΡΙΝ» της Κυριακής, 18 του Γενάρη, δημοσιεύτηκε άρθρο των Τίνας Ζορμπαλά και Γιώργου Οικονομάκη, που κάνει κριτική –και σωστά– αφενός στην εφετζίδικη πρόταση του ΣΥΡΙΖΑ για «ελεύθερη πρόσβαση», η οποία, στην ουσία, υποκρύπτει και πάλι τις εξετάσεις, που απλά μετατοπίζονται στο τέλος του προπαρασκευαστικού έτους, και τις σφιχτές διαδικασίες σε όλη τη διάρκεια του Λυκείου, ενώ ανοίγει το δρόμο και στη Μπολόνια, και αφετέρου στην άκρως νεοφιλελεύθερη πρόταση του ΠΑΣΟΚ.
Οι συντάκτες του άρθρου καταλήγουν στη διατύπωση της δικής τους πρότασης, για «μαζική πρόσβαση στην τριτοβάθμια εκπαίδευση με εξετάσεις, που είναι απλώς κατατακτήριες» (;), ως καταληκτικό συμπέρασμα μιας κριτικής που κάνουν στην αντικαπιταλιστική-επαναστατική αριστερά, η οποία έχει «πέσει λίγο ως πολύ στην παγίδα της ελεύθερης πρόσβασης». Το σκεπτικό των συντακτών είναι το εξής: Ζούμε στον καπιταλισμό, η ταξική λειτουργία της εκπαίδευσης είναι δεδομένη, ο ρόλος της ως ιδεολογικού μηχανισμού του κράτους δεδομένος, πραγματική ελεύθερη πρόσβαση σημαίνει κατάργηση της ιεραρχίας-επιλογής, ο διαχωρισμός πνευματικής-χειρωνακτικής εργασίας, επιστήμης-πείρας και η ιεραρχία-επιλογή, που συμπυκνώνει το πανεπιστήμιο, είναι θεμελιώδεις καπιταλιστικοί διαχωρισμοί-λειτουργίες, που καταργούνται μόνο υπό όρους ανατροπής του καπιταλιστικού συστήματος και στην πορεία προς την κομμουνιστική απελευθέρωση. Συνεπώς, όσοι σήμερα προπαγανδίζουν την ελεύθερη πρόσβαση, καλλιεργούν ρεφορμιστικές αυταπάτες για τις δυνατότητες που δίνει ο καπιταλισμός και άρα πρέπει να καταλήξουμε σε μια «αμυντική» πρόταση, που θα κινείται στη λογική του «μη χείρον βέλτιστον».
Θα συμφωνήσουμε με τους συντάκτες του άρθρου σε όλα όσα αναφέρουν για το ρόλο της εκπαίδευσης στον καπιταλισμό. Θα συμφωνήσουμε και στο γεγονός ότι η ελεύθερη πρόσβαση, χωρίς αξιολογικές κρίσεις και εξετάσεις σε όλες τις εκπαιδευτικές βαθμίδες -αίτημα που στηρίζουμε εμείς-, ισοδυναμεί στην ουσία με ανατροπή του καπιταλισμού. Ομως, γιατί αυτό πρέπει να τρομάζει τους επαναστάτες; Και ποιο είναι τελικά το κριτήριο προώθησης ενός αιτήματος; Δεν είναι η σταθερή τοποθέτησή μας απ’ την σκοπιά των συμφερόντων της εργατικής τάξης, δεν είναι το κριτήριο προώθησης και όχι πισωγυρίσματος της ταξικής πάλης που διεξάγει το προλεταριάτο ακόμη και για τα ζητήματα της μόρφωσης, δεν είναι η ενατένισή του στην προοπτική μιας άλλης κοινωνίας με κέντρο τον ΑΝΘΡΩΠΟ και τις ανάγκες του, δεν είναι η «διαπαιδαγώγηση» του προλεταριάτου στην αποδοχή αιτημάτων, που σε βγάζουν έξω από τα όρια του συστήματος; Αποδεικνύοντας με επιχειρήματα, ότι το σχολείο στον καπιταλισμό έχει στόχο το στένεμα της γνώσης και την υποταγή της προσωπικότητας και ότι οι εξετάσεις είναι σώμα ξένο και επένθετο στην εκπαιδευτική διαδικασία, που στόχο έχουν να βάλουν ισχυρούς ταξικούς φραγ- μούς στα παιδιά της εργατικής τάξης και των φτωχών λαϊκών στρωμάτων να σπουδάσουν, ξεβρακώνουμε την αστική τάξη που υποστηρίζει ότι χωρίς εξετάσεις δεν γίνεται τίποτε και ότι μόνον έτσι προωθείται η «αξιοκρατία» (αυτό το μαρτυρούν ακόμα και μελέτες αστών πανεπιστημιακών ερευνητών) και καλούμε το προλεταριάτο και τη νεολαία να παλέψουν για την κατάργηση όλων των εξετάσεων που στήνουν την ελεύθερη πρόσβαση στο πανεπιστήμιο στο απόσπασμα. Μπαίνοντας σ’ αυτό τον αγώνα δυνατά, η εργατική τάξη, η νεολαία συνειδητοποιούν τα αδιέξοδα του καπιταλιστικού συστήματος και πλέον με την ίδια τους την πείρα πείθονται για την αναγκαιότητα του αγώνα για την ανατροπή του. Ποιο είναι, λοιπόν, το πρόβλημα για τους συντάκτες του άρθρου, ακόμα και αν οι οραματιστές της ανατροπής του καπιταλισμού δεν το φωνάξουν αυτό από τα πριν με «ντουντούκα»; Συνεπώς, προωθεί αυτό το αίτημα, αυτός ο αγώνας την ταξική πάλη ή την υπονομεύει;
Κατηγορούν οι συντάκτες του άρθρου τους υποστηρικτές της ελεύθερης πρόσβασης για ρεφορμισμό, όμως οι ίδιοι πέφτουν τελικά σ’ αυτή την παγίδα, αποδεχόμενοι μια «λύση» που χωρά στο πλαίσιο του συστήματος, την οποία φροντίζουν να κάνουν κάπως πιο «ελαφριά» και «ανώδυνη». Τελικά, από αυτό έχει ανάγκη σήμερα η εργατική τάξη και η νεολαία της; Αυτά «περιμένει» να ακού-σει από τους επαναστάτες; Αυτά είναι πρόθυμοι να της τα πουν όλοι οι υπόλοιποι που θεωρούν ότι ο καπιταλισμός είναι σύστημα αιώνιο, εντός του οποίου έχουν επιλέξει συνειδητά να κινούνται. Είναι χαρακτηριστικό ότι η Παπαρήγα είπε στη βουλή ότι ο Περισσός «ταλαντεύτηκε ανάμεσα στην ελεύθερη πρόσβαση, αφού είναι κατά των ταξικών φραγμών και στις εξετάσεις», για να καταλήξει στις εξετάσεις σε λίγα μαθήματα, αφού «το παιχνίδι για τη νεολαία (μέσα στον καπιταλισμό) είναι χαμένο» και δεν έχει νόημα «να το δει κανείς ναι ή όχι στις εξετάσεις». Δηλαδή, ας αποδεχτούμε μια «ρεαλιστική» πρόταση, αφού έχουμε παραιτηθεί από κάθε αγώνα για την ανατροπή του συστήματος.
Δεν θέλουμε να καταλογίσουμε τέτοιες προθέσεις στους συντάκτες του άρθρου, όμως η σύγκριση με τον Περισσό είναι αναπόφευκτη, αφού το «δια ταύτα» είναι λίγο-πολύ το ίδιο, ανεξάρτητα από τις προθέσεις.
Γιούλα Γκεσούλη
