Η πρόσφατη έκθεση του αμερικάνικου υπουργείου Εμπορίου για το Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν (ΑΕΠ) του τελευταίου τριμήνου του 2008 ήταν πραγματικός κόλαφος για τους κρατούντες. Κι αυτό γιατί η πτώση του ΑΕΠ ήταν πάνω από μιάμιση φορά μεγαλύτερη από αυτή που προέβλεπε η αρχική έκθεση που δημοσιεύτηκε στις 30 του περασμένου Γενάρη[1], ενώ ξεπέρασε και τις πιο απαισιόδοξες προβλέψεις των οικονομολόγων[2]. Ο ρυθμός μείωσης του 3.8%, που αναφερόταν στην αρχική προκαταβολική έκθεση για το τέταρτο τρίμηνο του 2008, έγινε -6.2% στην προκαταρκτική έκθεση που δημοσιεύτηκε την προηγούμενη βδομάδα (27/2/09).
♦ Αρνητικά ρεκόρ δεκαετιών
Τέτοια πτώση του ΑΕΠ έχει να σημειωθεί από το πρώτο τρίμηνο του 1982 (τότε που το ΑΕΠ έπεσε κατά 6.4%). Ιδιαίτερα μεγάλη πτώση σημείωσαν οι «Ακαθάριστες Ιδιωτικές Εγχώριες Επενδύσεις», που από -5.8% και -11.5% που σημείωσαν στο πρώτο και δεύτερο τρίμηνο του 2008, πέρασαν σε μία μικρή αύξηση +0.4% στο τρίτο τρίμηνο, για να καταβαραθρωθούν στο -20.8% στο τέταρτο και τελευταίο τρίμηνο του 2008. Πράγμα που σημαίνει ότι οι καπιταλιστές μειώνουν τις επενδύσεις τους, γιατί βλέπουν ότι η «αγορά στενεύει». Αυτό το «στένεμα» της αγοράς δεν οφείλεται πουθενά αλλού παρά στην πτώση της κατανάλωσης, που σημειώνεται κυρίως στον τομέα των αυτοκινήτων που το Φλεβάρη του 2009 σημειώνει το μεγαλύτερο αρνητικό ρεκόρ των τελευταίων 40 χρόνων[3].
Η κατάσταση, όμως, δεν είναι καλύτερη και στον τομέα του λιανικού εμπορίου. Οπως μας πληροφορεί το BBC[4], μερικά από τα μεγαλύτερα καταστήματα λιανικού εμπορίου στις ΗΠΑ σημείωσαν πτώση των κερδών τους από 41% έως 59% για το τρίμηνο που τελείωσε στα τέλη του Γενάρη. Με αυτή την κατάσταση θα πρέπει να θεωρείται βέβαιο ότι η μείωση των καταναλωτικών δαπανών θα είναι ακόμα μεγαλύτερη από το -4.3% που σημειώθηκε στο τελευταίο τρίμηνο του 2008, που αποτελεί το μεγαλύτερο αρνητικό ποσοστό από το δεύτερο τρίμηνο του 1980! Αν όμως στην κρίση του 1980 (που η μείωση του ΑΕΠ κράτησε μόνο δύο τρίμηνα) οι εξαγωγές αυξάνονταν (κατά 7.7% για το δεύτερο τρίμηνο) ή σημείωναν μικρή μείωση (της τάξης του -0,8% για το τρίτο τρίμηνο), τώρα οι εξαγωγές έχουν κι αυτές καταποντιστεί στο -23.6% (σημειώνοντας αρνητικό ρεκόρ από το τέταρτο τρίμηνο του 1971).
Αυτό που σημειώναμε σε προηγούμενο φύλλο της «Κ», ότι «αν το επόμενο διάστημα αρχίσουν να πέφτουν οι εξαγωγές, τότε θα δούμε το ΑΕΠ να “παγώνει” κάτω του μηδενός και την αμερικάνικη οικονομία να μπαίνει και επίσημα σε κρίση»[5], έχει γίνει πλέον πραγματικότητα.
♦ Οι χρεοκοπίες συνεχίζονται
Η πρόβλεψη ότι ο αριθμός των χρεοκοπιών θα ξεπεράσει το ένα εκατομμύριο μέσα στο 2008, που είχε γίνει από το Αμερικάνικο Ινστιτούτο Χρεοκοπιών (American Bankruptcy Institute – ABI) τον περασμένο Σεπτέμβρη, είναι πλέον επίσης πραγματικότητα. Σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία που δημοσιεύτηκαν τον περασμένο Γενάρη[6], οι χρεοκοπίες των νοικοκυριών αυξήθηκαν κατά 33% μέσα στο 2008. Τον Γενάρη και τον Φλεβάρη του 2009 οι χρεοκοπίες των αμερικάνικων νοικοκυριών αυξήθηκαν κατά 34.4% και 29.2% αντίστοιχα[7]. Σύμφωνα με τον διευθυντή του ABI, Σάμιουελ Γκερντάνο, οι χρεοκοπίες θα ξεπεράσουν τα 1.4 εκατομμύρια, που σημειώθηκαν στην κρίση του 2001[7].
Αν έτσι έχουν τα πράγματα με τα αμερικάνικα νοικοκυριά, η κατάσταση είναι χειρότερη για τις επιχειρήσεις. Στο τρίτο τρίμηνο του 2008, οι χρεοκοπίες αμερικάνικων επιχειρήσεων αυξήθηκαν κατά 61%[8]. Αν έτσι ήταν στο τρίτο τρίμηνο (που το ΑΕΠ σημείωνε μείωση 0.5%) καταλαβαίνετε σε τι ποσοστά θα έχουν ανέβει οι χρεοκοπίες των επιχειρήσεων τώρα που η πτώση του ΑΕΠ έχει υπερδεκαπλασιαστεί.
♦ Πακτωλός ενισχύσεων στο κεφάλαιο
Προκειμένου να στηρίξει το κεφάλαιο, η αμερικάνικη κυβέρνηση έχει ανοίξει την… κάνουλα και ρέει άφθονο το «ζεστό χρήμα». Χαρακτηριστικό παράδειγμα η AIG (American International Group), που αποτελεί μία από τις μεγαλύτερες ασφαλιστικές εταιρίες στον κόσμο[9]. Τον περασμένο Σεπτέμβρη, η αμερικάνικη κυβέρνηση, προκειμένου να τη σώσει από τη χρεοκοπία, έδωσε 85 δισ. δολάρια, μια και η AIG είχε εκτεθεί στα κακόφημα “Credit Default Swaps” (CDS, «πιστωτικές συμφωνίες ανταλλαγής»), δηλαδή παρείχε υπηρεσίες αντασφάλισης (έπαιρνε χρήματα ως ασφάλιστρα από δανειστές διαφόρων επιχειρήσεων και τους εγγυόταν να τους επιστρέψει όλο το ποσό που δάνεισαν σε περίπτωση που οι πιστωτές τους βαρούσαν μπιέλα).
Ομως η AIG δεν σώθηκε. Η μείωση των κερδών που σημείωσε στο τέταρτο τρίμηνο του 2008 (61.7 δισ. δολάρια) καταγράφεται ως η μεγαλύτερη μείωση κερδών που έχει ποτέ αναφερθεί από αμερικάνικη εταιρία[10]. Γι’ αυτό και η αμερικάνικη κυβέρνηση έσπευσε να της δώσει κι άλλα λεφτά, με αποτέλεσμα η AIG να έχει λάβει μέχρι τώρα 162.5 δισ. δολάρια για να κρατηθεί «εν ζωή». Οταν πρόκειται για χρήμα στους καπιταλιστές ούτε λόγος να γίνεται!
Κώστας Βάρλας
Σημειώσεις – Παραπομπές
[1] Για κάθε τρίμηνο, το αμερικάνικο υπουργείο Εμπορίου δημοσιεύει τρεις εκθέσεις. Η πρώτη έκθεση ονομάζεται “advance”, δηλαδή προκαταβολική και στηρίζεται λιγότερο σε πραγματικά στοιχεία και περισσότερο σε εκτιμήσεις. Η δεύτερη, που δημοσιεύεται ένα μήνα μετά, είναι η “preliminary”, δηλαδή προκαταρκτική. Ακολουθεί η “final”, δηλαδή η τελική έκθεση.
[2] Σύμφωνα με τον Economist, στα τέλη του περασμένου Οκτώβρη (30/10/08), οι οικονομολόγοι της JP Morgan Chase υπολόγιζαν ότι το αμερικάνικο ΑΕΠ θα συρρικνωθεί σε ετήσιο βαθμό 4% στο τέταρτο τρίμηνο και θα πέσει ξανά κατά 2% τους πρώτους τρεις μήνες του 2009. Η συρρίκνωση κατά 6.2% (σε ετήσια βάση) που υπολογίστηκε στην πρόσφατη έκθεση για το αμερικάνικο ΑΕΠ ξεπερνά κατά 50% την απαισιόδοξη πρόβλεψη των οικονομολόγων της JP Morgan Chase.
[3] Σύμφωνα με το αμερικάνικο περιοδικό Business Week (2/3/09), η μείωση των πωλήσεων των αυτοκινητοβιομηχανιών κυμαινόταν το Φλεβάρη από 35% μέχρι 53%.
[4] BBC, 24/2/09.
[5] Κόντρα, αρ. φύλλου 526, 4/10/08.
[6] Σύμφωνα με το American Bankruptcy Institute (5/1/09), οι χρεοκοπίες των αμερικάνικων νοικοκυριών έφτασαν τις 1.064.927. Σ’ αυτό το νούμερο δεν περιλαμβάνονται οι χρεοκοπίες των επιχειρήσεων, για τις οποίες δεν έχουν δοθεί ακόμα στοιχεία στη δημοσιότητα ούτε για το τελευταίο τρίμηνο του 2008 ούτε για τους πρώτους μήνες του 2009.
[7] Στο ίδιο (American Bankruptcy Institute), σε δύο δημοσιεύματα στις 3/2/09 και 3/3/09.
[8] Στο ίδιο, 15/12/08.
[9] Η AIG διαθέτει πάνω από 130 υποκαταστήματα σε όλο τον κόσμο και 116.000 εργαζόμενους.
[10] CNN Money 2/3/09.
