Σύνοδος κορυφής την 1η Μάρτη, σύνοδος κορυφής στις 19 Μάρτη, σύνοδος κορυφής το Μάη. Δεν έχουν άλλη δουλειά οι ηγέτες της Ευρωένωσης και μαζεύονται κατά μέσο όρο μια φορά το μήνα στις Βρυξέλλες; Αν δεχτούμε ότι είναι η ρευστότητα της κρίσης και η ανάγκη να απαν- τούν συνεχώς με νέες αποφάσεις στις νέες εξελίξεις και τα νέα προβλήματα που εμφανίζονται, θα πρέπει να δούμε ποιες είναι οι αποφάσεις που έχουν πάρει μέχρι στιγμής και ποια η αποτελεσματικότητά τους.
Στην πραγματικότητα, σε επίπεδο Ευρωένωσης και σε επίπεδο Ευρωζώνης δεν έχει ληφθεί καμιά ουσιαστική απόφαση, από τον περασμένο Σεπτέμβρη που έγινε σαφές ότι οι ευρωπαϊκές οικονομίες μπαίνουν ταχύτατα σε μια κρίση με τα ίδια χαρακτηριστικά και με ίσο, αν όχι μεγαλύτερο, βάθος σε σχέση με την κρίση των ΗΠΑ. Σε πρώτη φάση είχαμε το περιβόητο «σχέδιο Μπράουν». Ο πιο ανυπόληπτος πολιτικός της γηραιάς ηπείρου, κάποιος που δεν τον εμπιστευόταν πλέον ούτε ο ηγετικός πυρήνας του κόμματός του, που τον άφηνε στο πόστο του πρωθυπουργού μόνο και μόνο για να χρεωθεί αυτός την επερχόμενη εκλογική ήττα και να αναζητηθεί μετά κάποιος άφθαρτος για ν’ αναλάβει το κόμμα, έγινε ξεφνικά ο σωτήρας του παγκόσμιου καπιταλισμού, με την εισήγησή του να αναλάβει το κράτος τα «τοξικά» χαρτοφυλάκια των τραπεζών και να προχωρήσει ακόμη και σε μερική κρατικοποίησή τους, ώστε να αναλάβει ο κρατικός προϋπολογισμός τις απώλειες και εν ευθέτω χρόνω οι τράπεζες να επιστραφούν «καθαρές» στους μετόχους τους. Βέβαια, το σχέδιο αυτό εφαρμοζόταν ήδη στις ΗΠΑ από τη διοίκηση Μπους, αλλά στη γηραιά ήπειρο αρεσκόμαστε στους μύθους και η περίπτωση Μπράουν προσφερόταν για τη δημιουργία ενός μύθου, με τη βοήθεια των ΜΜΕ.
Ελάχιστοι φωνάζαμε τότε, ότι το σχέδιο Μπράουν, πέρα από τον αντιλαϊκό του χαρακτήρα, είναι και τεχνοκρατικά ένα ολοστρόγγυλο μηδενικό, δεδομένου ότι στηρίζεται στη λαθεμένη υπόθεση ότι η κρίση είναι αποκλειστικά χρηματοπιστωτική. Οσο κι αν είναι στρατηγική η σημασία των τραπεζών για τον μονοπωλιακό καπιταλισμό, η επικέντρωση μόνο στις τράπεζες δεν οδηγούσε σε έξοδο από την κρίση, δεδομένου ότι ολόκληρες οι οικονομίες ήταν «τοξικές», ήταν «φούσκες».
Ακόμη, όμως, και το «σχέδιο Μπράουν» επ’ ουδενί μπορεί να χαρακτηριστεί ένα ευρωπαϊκό σχέδιο. Ηταν ένα ευρωπαϊκό ευχολόγιο, αφού κάθε χώρα θα έπρεπε με δικά της μέσα, δικούς της πόρους και δικές της αποφάσεις να εφαρμόσει το σχέδιο στήριξης των τραπεζών. Η ιδέα για τη δημιουργία ενός κοινού παρεμβατικού μηχανισμού, που την προώθησε ο Σαρκοζί και τη στήριξαν αρκετές ακόμη κυβερνήσεις, απορρίφθηκε μετ’ επαίνων, επειδή η Μέρκελ απείλησε με γερμανικό βέτο. Περισσότερο για προπαγανδιστικούς παρά για ουσιαστικούς λόγους, ο Μπαρόζο προώθησε την ιδέα ενός ταμείου για τη στήριξη των τραπεζών, όμως η συμμετοχή του κοινοτικού προϋπολογισμού ήταν αστεία. Τα κράτη-μέλη θα έπρεπε να σηκώσουν το 90% της χρηματοδότησης, επομένως το κάθε κράτος-μέλος θα εφάρμοζε ένα επί της ουσίας εθνικό σχέδιο.
Το γερμανικό βέτο συνοδεύτηκε και από την προειδοποίηση, ότι το Σύμφωνο Σταθερότητας δεν καταργείται. Θα επιτρέπονται μεν αποκλίσεις από το πλαφόν του 3% στο έλλειμμα, αυτές όμως θα είναι μικρές και ο ορίζοντας επιστροφής στο αποδεκτό αυτό επίπεδο δεν θα πρέπει να ξεπερνά την τριετία.
Από τη στιγμή που επικράτησε το «ο σώζων εαυτόν σωθήτω», οι παρενέργειες άρχισαν να μεγαλώνουν. Οι ιμπεριαλιστικές κυβερνήσεις έγραψαν καταρχάς στα παλιά τους τα παπούτσια το Σύμφωνο Σταθερότητας, καταρτίζοντας προϋπολογισμούς με ελλείμματα ακόμη και διπλάσια του 3%. Πρωταθλήτριες η Γαλλία και η Ιταλία. Στη συνέχεια, άρχισαν να ανακοινώνουν προγράμματα στήριξης βιομηχανικών κλάδων, κουρελιάζοντας τις περί του ανταγωνισμού ευρωπαϊκές συνθήκες. Ο Σαρκοζί δεν δίστασε να καλέσει τις γαλλικές αυτοκινητοβιομηχανίες να κλείσουν τα εργοστάσιά τους σε ανατολικοευρωπαϊκές χώρες, αν θέλουν να εισπράξουν ένα δεύτερο πακέτο κρατικών επιχορηγήσεων.
Η Γερμανία, την ίδια ώρα που έβγαζε κραυγές κατά του προστατευτισμού, εξέταζε μέτρα για τη στήριξη της Opel, που μάλλον θα είχαν ήδη αποφασιστεί, αν με την Opel δεν εμπλεκόταν η αμερικάνικη General Motors. Oμως, η προκλητική συμπεριφορά της Γαλλίας και της Ιταλίας έναντι του Συμφώνου Σταθερότητας έθετε σε κίνδυνο το οικοδόμημα του ευρώ, το οποίο είναι γερμανικής έμπνευσης, αφού το μάρκο ήταν το νόμισμα πάνω στο οποίο στηρίχτηκε το ευρώ. Ετσι, μια εβδομάδα πριν τη νέα έκτακτη σύνοδο κορυφής, η Γερμανία εμφανίστηκε να αλλάζει τη γραμμή «ο καθένας μόνος του» και να δέχεται να εξετάσει μέτρα συντονισμένης ευρωπαϊκής παρέμβασης. Ομως, εξάρτησε αυτά τα μέτρα από την εμμονή στο Σύμφωνο Σταθερότητας, αφήνοντας να εννοηθεί ότι η τήρηση του Συμφώνου δεν θα γίνει από την Κομισιόν, αλλά από την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, δηλαδή από τη Γερμανία.
Στην άτυπη σύνοδο έξι χωρών της ΕΕ για την προετοιμασία της ευρωπαϊκής συμμετοχής στο G20 (στην πραγματικότητα ήταν άλλη μια σύνοδος σκληρού παζαριού), η διάσταση Γερμανίας-Γαλλίας επιβεβαιώθηκε για μια ακόμη φορά. Ο τσέχος πρωθυπουργός Τοπολάνεκ, διακοσμητικά παρών σ’ αυτή τη σύναξη ως προεδρεύων της ΕΕ, δήλωσε χαρακτηριστικά μετά τη λήξη της: «Για να το πω ευγενικά, η διάσταση απόψεων ήταν μεγάλη. Είναι προφανές ότι οι απόψεις των τεσσάρων χωρών (σ.σ. Γερμανία, Γαλλία, Βρετανία, Ιταλία) που θα εκπροσωπήσουν την ΕΕ στη σύνοδο του G20 δεν συμπίπτουν σε σειρά θεμάτων». Φανταστείτε τι έγινε πίσω από τους τοίχους της συνόδου.
Την άλλη κιόλας μέρα, στη θέση του διαρραγέντος παραδοσιακού γαλλογερμανικού άξονα εμφανίστηκε ένας νεότευκτος γαλλοϊταλικός άξονας. Σαρκοζί και Μπερλουσκόνι υπέγραψαν συμφωνία για την κατασκευή πέντε πυρηνικών εργοστασίων στην Ιταλία, ενώ ο πρώτος έκανε μια προκλητική δήλωση στη Ρώμη, έχοντας δίπλα του τον νέο Ντούτσε: «Από την Κυριακή (σ.σ. μέρα της έκτακτης συνόδου κορυφής) η Ιταλία και η Γαλλία θα μιλήσουν με σκληρή γλώσσα και θα ζητήσουν από την Ευρώπη να λάβει ισχυρές αποφάσεις». Οι αποφάσεις θα έπρεπε να αφορούν την ενίσχυση της ευρωπαϊκής βιομηχανίας. Προς τούτο επικαλέστηκαν τις αποφάσεις που παίρνει η διοίκηση Ομπάμα στις ΗΠΑ.
Στην έκτακτη σύνοδο κορυφής εμφανίστηκαν πρόσθετα προβλήματα, καθώς ομάδα ανατολικοευρωπαϊκών χωρών που βρίσκονται στα πρόθυρα της κατάρρευσης ζήτησαν τη δημιουργία ευρωπαϊκού ταμείου για την ενίσχυσή τους. Το πράγμα μπλέχτηκε περισσότερο, καθώς άλλες χώρες, όπως η Τσεχία και η Πολωνία αντιτάχτηκαν σ’ αυτή την πρόταση. Μπροστά στον κίνδυνο να τινάξουν το ευρωενωσίτικο σύμπαν στον αέρα, οι «μεγάλοι» ανέβαλαν την επί της ουσίας συζήτηση για τις 19 Μάρτη (νέα έκτακτη σύνοδος κορυφής) και εξέδωσαν ένα αόριστο κοινό ανακοινωθέν-ευχολόγιο.
Μέσα στο άκρως ειρωνικό κλίμα που διαμορφώθηκε, ο Σαρκοζί δεν είχε κανένα πρόβλημα να προσθέσει τη δική του πινελιά ειρωνίας με γνήσια γαλλική φινέτσα: «Πού είναι ο προστατευτισμός της Γαλλίας; Το σχέδιο διάσωσης της αυτοκινητοβιομηχανίας, που αποσκοπεί να μην κλείσουν εταιρίες οι οποίες έχουν εργοστάσια παντού στην Ευρώπη;»! Φυσικά, όλοι τον είχαν ακούσει πριν δυο εβδομάδες να καλεί τις γαλλικές αυτοκινητοβιομηχανίες να κλείσουν τα εργοστάσιά τους στην Ανατολή, αν θέλουν και άλλα λεφτά.
Πέτρος Γιώτης
