«Εκεί που ο Μαρξ δεν μπορεί να χρησιμεύσει σήμερα είναι στην ανάλυση των σχέσεων κοινωνίας-εξουσίας και κοινωνικής αλλαγής. Γι’ αυτόν τα διάφορα κοινωνικά συστήματα εμφανίζονται μέσα από την επέκταση συγκεκριμένων κοινωνικών και οικονομικών αλλαγών, αλλαγές τις οποίες έρχεται εκ των υστέρων η πολιτική εξουσία να νομιμοποιήσει και πολιτικά (βλ. Γαλλική Επανάσταση). Ο καπιταλισμός παράγεται κοινωνικά και μετά θεσμοθετεί την εξουσία του. Αντιθέτως, στο μαρξικό σχήμα ο σοσιαλισμός πρώτα καταλαμβάνει την εξουσία και μετά “εισάγει” τις νέες κοινωνικές σχέσεις. Ο Μαρξ εδώ κάνει ό,τι αμφισβητεί στο “Κεφάλαιο”. Αντιμετωπίζει τον καπιταλισμό όχι ως σχέση αλλά ως πράγμα, που μπορεί να αντικατασταθεί από τη βούληση του όποιου επαναστατικού υποκειμένου. Αυτή η πλευρά της σκέψης του Μαρξ δεν είναι μόνον ανεπίκαιρη, αλλά και επικίνδυνη για τη Δημοκρατία».
Τα παραπάνω αποτελούν την κατακλείδα ενός ενδιαφέροντος –κατά τα άλλα– άρθρου του Γιώργου Σιακαντάρη, διδάκτορα Κοινωνιολογίας και κριτικού βιβλίου (Ελευθεροτυπία, 7.11.08). Χαρακτηρίζουμε ενδιαφέρον το άρθρο του Γ.Σ. γιατί είναι από τις σπάνιες περιπτώσεις που στον αστικό Τύπο διαβάσαμε μια σωστή και έντιμη –παρά την αναγκαστική συμπύκνωση– περιγραφή της οικονομικής θεωρίας του Μαρξ, της ανάλυσής του για τον καπιταλισμό και τα ανακυκλούμενα αδιέξοδά του. Αυτή η σωστή περιγραφή, όμως, ήταν το προπέτασμα καπνού για να αμφισβητηθεί η ουσία του μαρξικού έργου.
Δεν υπάρχει ο οικονομολόγος Μαρξ, ο φιλόσοφος Μαρξ και ο πολιτικός Μαρξ. Ο Μαρξ είναι ένας και το έργο του αδιαίρετο. Τα τρία διακριτά συστατικά του μαρξικού έργου (πολιτική οικονομία – διαλεκτικός και ιστορικός υλισμός – επιστημονικός σοσιαλισμός) συντίθενται διαλεκτικά σε ένα όλον, που αποτελεί ένα προγραμματικό πρόταγμα για το προλεταριάτο. Οταν ο Μαρξ περιγράφει την «τρίτη ιδιότητα της παραγωγής» δεν αυθαιρετεί, ούτε έρχεται σε αντίφαση με την ανάλυσή του στο «Κεφάλαιο». Δεν εξαρτά το πέρασμα στον κομμουνισμό από τη «βούληση του όποιου επαναστατικού υποκειμένου», αλλά από τη νικηφόρα έκβαση της προλεταριακής επανάστασης, η οποία είναι η κορύφωση της ταξικής πάλης.
Κατά τον Μαρξ, το πέρασμα στον κομμουνισμό δεν είναι μια συνέχεια στη διαδοχή των κοινωνικών συστημάτων. Είναι μια ασυνέχεια, διότι πρόκειται για πέρασμα από ένα εκμεταλλευτικό σε ένα μη εκμεταλλευτικό κοινωνικό σύστημα οργάνωσης, εν αντιθέσει με όλα τα προηγούμενα συστήματα, τα οποία διαδέχονταν το ένα το άλλο, αφού πρώτα το νέο αναπτυσσόταν βαθμιαία μέσα στο παλιό. Διότι από οικονομική άποψη είχαμε τη διαδοχή εκμεταλλευτικών σχέσεων στην παραγωγή από άλλες, επίσης εκμεταλλευτικές. Η εξάλειψη της εκμετάλλευσης είναι η ειδοποιός διαφορά του κομμουνισμού. Είναι ο παράγοντας εκείνος που κάνει ανέφικτη την ανάπτυξη των μη εκμεταλλευτικών – κομμουνιστικών σχέσεων παραγωγής μέσα στον καπιταλισμό, έστω και εν σπέρματι. Κι αυτό είναι που –αντιστρόφως– κάνει απαραίτητη την προλεταριακή επανάσταση (που θα διαλύσει βάση και εποικοδόμημα) για το πέρασμα στον κομμουνισμό.
Αυτό είναι που ξεσηκώνει διανοούμενους σαν τον Γ.Σ. Είναι έτοιμοι να δεχτούν την κριτική του Μαρξ για τον καπιταλισμό (ιδιαίτερα στις σημερινές συνθήκες), όντας όμως οι ίδιοι αθεράπευτοι εραστές του αστικού συστήματος, βάζουν τον Μαρξ στην κλίνη του Προκρούστη, τον ευνουχίζουν, αφαιρούν την επαναστατική ουσία του έργου του και την κηρύσσουν απορριπτέα και επικίνδυνη για την αστική δημοκρατία. Ας μην τους αδικούμε. Πράγματι, είναι επικίνδυνο για την αστική δημοκρατία και τον καπιταλισμό το έργο του Μαρξ, ακριβώς επειδή είναι επαναστατικό.
Π.Γ.
