Δεν μας προξένησε καμιά εντύπωση ο ιδιαίτερα θερμός τρόπος με τον οποίο η αστική πολιτική ηγεσία και τα αστικά ΜΜΕ αντιμετώπισαν το θάνατο της Ελλης Παππά. Η ελληνική αστική τάξη έχει ανάγκη από δυο πράγματα. Να πετάξει από πάνω της το άγος του μοναρχοφασισμού και να δικαιώσει τη σημερινή μορφή του συστήματός της. Πρόσωπο συμβολικό η Ελλη Παππά πρόσφερε απλόχερα τη βοήθειά της στην επίτευξη αυτών των στόχων. Γι’ αυτό και το ξόδι της συνοδεύτηκε από δήλωση ακόμη και του προέδρου της Δημοκρατίας.
Τι σχέση, όμως, είχε η Ελλη Παππά του 1940-50 με την Ελλη Παππά της περιόδου της μεταπολίτευσης και ιδιαίτερα των δυο τελευταίων δεκαετιών; Ακόμη και ως βιολογικό ον δεν ήταν το ίδιο, όπως κανένα βιολογικό ον δεν παραμένει το ίδιο στο πέρασμα του χρόνου. Εδώ, όμως, δεν μιλάμε για το βιολογικό ον, αλλά για το πολιτικό ον «Ελλη Παππά». Οπως καθετί στη φύση και την κοινωνία, έτσι και τα πολιτικά όντα εξελίσσονται. Η εξέλιξή τους, όμως, ακριβώς επειδή πρόκειται για πολιτικά όντα, δεν είναι μονοσήμαντη. Εχει κοινωνικό πρόσημο.
Ο Καρλ Κάουτσκι υπήρξε το δυνατότερο θεωρητικό μυαλό της Β’ Διεθνούς. Ο άνθρωπος που δικαίως θεωρήθηκε ως ο επιφανέστερος εκπρόσωπος του μαρξισμού μετά το θάνατο του Ενγκελς. Ο Λένιν, που τόσες φορές είχε αναφερθεί στο θεωρητικό του έργο, δεν δίστασε να του προσάψει την κατηγορία του αποστάτη, η οποία συνοδεύει έκτοτε κάθε αναφορά στον Κάουτσκι από τους κομμουνιστές. Την ίδια διαδρομή, από τον κομμουνισμό στην αποστασία, ακολούθησε και η Ελλη Παππά. Γι’ αυτό και την τιμά τόσο πολύ η ελληνική αστική τάξη. Δεν τιμά τη συντρόφισσα του Νίκου Μπελογιάννη, τη νεαρή κομμουνίστρια που υπεράσπισε μαχητικά τις ιδέες της και το κόμμα της στα έκτακτα στρατοδικεία, αλλά την αποστάτρια, που όχι μόνο αποκήρυξε τον κομμουνισμό, αλλά και έθεσε τις –αναμφισβήτητα σημαντικές– ικανότητές της στην υπηρεσία της αστικής ιδεολογίας.
Δικαίωμα του καθένα και της καθεμιάς είναι να αλλάζει την πολιτική του διαδρομή. Δικαίωμα όμως και των υπόλοιπων, αυτών που παραμένουν στην ίδια ρότα, είναι να κρίνουν τις αλλαγές. Τα στερνά τιμούν τα πρώτα, λέει μια λαϊκή παροιμία. Η Ελλη Παππά δεν είναι η μόνη που άλλαξε ρότα. Ενας άλλος από τους καταδικασθέντες μαζί με τον Νίκο Μπελογιάννη, ο ΕΠΟΝίτης Τάκης Λαζαρίδης, που δεν εκτελέστηκε λόγω του νεαρού της ηλικίας του, έγινε ένας καραδεξιός επιχειρηματίας. Η Ελλη Παππά, όμως, είχε κάτι να προσφέρει στο σύστημα που αποφάσισε να υπηρετήσει. Κάτι που δεν είχαν άλλοι. Είχε την πένα της και τη μόρφωσή της, την εν γένει συγκρότηση της προσωπικότητάς της και το ότι υπήρξε συντρόφισσα και στη ζωή του Μπελογιάννη.
Αν η Παππά είχε μείνει μόνο στην προσωπική της στροφή, ενδεχομένως να είμαστε επιεικείς μαζί της. Ομως, χρησιμοποίησε και τον Μπελογιάννη. Ελεγε πως αν ζούσε ο Νίκος θα είχε τις ίδιες απόψεις μ’ αυτή. Επειδή ήταν ένα εξαιρετικά μορφωμένο άτομο, ήξερε πολύ καλά πως αυτό που έκανε ήταν βιασμός της Ιστορίας. Ο Μπελογιάννης εκτελέστηκε το 1952 ως αταλάντευτος κομμουνιστής. Ουδείς έχει το δικαίωμα να εικάζει, χρησιμοποιώντας την πιο χυδαία μεταφυσική, ποιες θα ήταν οι απόψεις του 4-5 δεκαετίες μετά. Ομως, επειδή γνώριζε πως θα τη συνοδεύει η κατηγορία της αποστασίας, η Παππά προσπάθησε να κάνει σπέκουλα με το όνομα του Μπελογιάννη. Κι αυτό είναι δυο φορές ασυγχώρητο.
Οποιος πολιτεύεται, όποιος δημοσιολογεί εκτίθεται στην κριτική. Η Ελλη Παππά, λοιπόν, έφυγε συνοδευόμενη από τα θερμά λόγια της αστικής τάξης, για τους κομμουνιστές όμως ήταν μια ακόμη αποστάτρια.
Π.Γ.
