Στο βάθεμα της αντιπροσφυγικής πολιτικής ακόμα και σε βάρος των ασυνόδευτων ανήλικων προσφύγων αναφέρονται σε καταγγελία τους εργαζόμενοι στις δομές προσφύγων. Αυτό φαίνεται καθαρά στην τροποποίηση επί τα χείρω της ΚΥΑ για το «Πλαίσιο Πρότυπων Κανόνων Λειτουργίας και Αδειοδότησης Κέντρων Φιλοξενίας Ασυνόδευτων Ανηλίκων» (στο τέλος παραθέτουμε τις ΚΥΑ του 2023 και του 2024).
Η καταγγελία
Στα πλαίσια της εφαρμογής της πολιτικής της ατζέντας για εξαθλίωση και καταπίεση, η κυβέρνηση Μητσοτάκη δεν χάνει ευκαιρία να επιδεικνύει τα ρατσιστικά και μισανθρωπικά της χαρακτηριστικά. Τα τελευταία χρόνια γινόμαστε μάρτυρες μιας συνεχούς και κλιμακούμενης αντιμεταναστευτικής μανίας, σε κοινή γραμμή βεβαίως με τις ευρωπαϊκές πολιτικές: από τη σκλήρυνση των διοικητικών διαδικασιών που καθιστούν την χορήγηση ασύλου ανέφικτη για την μεγάλη πλειοψηφία των ανθρώπων που φτάνουν στην Ελλάδα και την ακραία γραφειοκρατία που αντιμετωπίζουν μετέπειτα όσοι αναγνωρίζονται πρόσφυγες από το ελληνικό κράτος, μέχρι και την αναβαθμισμένη αστυνομοκρατία στα σύνορα, τα pushbacks και το συντονισμένο έγκλημα που συντελείται στα νερά του Αιγαίου και της Μεσογείου, με το πιο πρόσφατο τρανταχτό παράδειγμα της Πύλου, η ΝΔ υπηρετεί πιστά τον ρόλο του εντολοδόχου της ΕΕ στρεφόμενη ενάντια σε όσους επιχειρούν να ξεφύγουν από τον πόλεμο, τη φτώχεια, την πείνα και τους διωγμούς.
Όσους, δε, σταθούν τυχεροί και καταφέρουν να φτάσουν στη χώρα, τους περιμένει μια αντιμετώπιση το λιγότερο εχθρική, με το στοίβαγμα στις open air φυλακές των κλειστών κέντρων κράτησης με τις άθλιες υποδομές, τη στέρηση των δικαιωμάτων τους, την φτώχεια και την περιθωριοποίηση από το κοινωνικό σύνολο, τον αποκλεισμό από την εργασία αλλά και σε όλες τις υπηρεσίες που κάνουν τη ζωή ανθρώπινη, με αστυνομοκυνηγητό και απελάσεις, υπηρετώντας πιστά το δόγμα που ο πρώην υπουργός Νότης Μηταράκης περιέγραψε: «να μην είμαστε θελκτικός προορισμός».
Σε απόλυτη συνάφεια με αυτό το πλαίσιο απάνθωπης διαχείρισης και διακίνησης ζωών, το υπουργείο Μετανάστευσης και Ασύλου αποφάσισε με την νέα ΚΥΑ που εξέδωσε στις 2 Μαΐου σχετικά με το πλαίσιο λειτουργίας των ΚΦΑΑ (Κέντρα Φιλοξενίας Ασυνόδευτων Ανηλίκων), να επιτεθεί και στα δικαιώματα των ασυνόδευτων παιδιών προσφύγων το ίδιο βάναυσα όπως και στους ενήλικες. Η ΚΥΑ 137051/2024 (ΦΕΚ 2667/Β/02-05-2024), με έναρξη ισχύος την 1η Μάη (με εξαίρεση κάποια άρθρα που ξεκινούν από 1η Αυγούστου), δεν έθεσε φυσικά σε οποιαδήποτε διαβούλευση το τι θα χρειαζόταν ένα τέτοιου είδους κέντρο φιλοξενίας για να λειτουργεί έστω με λίγο πιο ευνοϊκούς όρους για “τα παιδιά ενός κατώτερου θεού”. Τα ασυνόδευτα παιδιά πρόσφυγες δεν δικαιούνται να απολαμβάνουν την ίδια φροντίδα με τα “δικά μας παιδιά”. Για αυτό το λόγο, το υπουργείο μειώνει το επιστημονικό προσωπικό των κέντρων φιλοξενίας καταργώντας τη θέση του νοσηλευτή, του διοικητικού υπαλλήλου και τη μία από τις δύο θέσεις ψυχολόγου στα ΚΦΑΑ. Ουσιαστικά απολύει με συνοπτικές διαδικασίες σημαντικό αριθμό εργαζόμενων άκρως απαραίτητων για την ομαλή και αποτελεσματική λειτουργία των ΚΦΑΑ, παρέχοντας ταυτόχρονα “διευκολύνσεις” για τη μείωση του μισθολογικού κόστους στα μεγάλα κεφάλια των ΜΚΟ που λειτουργούν κατά κύριο λόγο αυτά τα κέντρα.
Για αρχή, αξίζει να αναφερθεί πως το προσωπικό σε αυτά τα «κέντρα φιλοξενίας» δεν ήταν ποτέ αρκετό για να παρέχει αξιοπρεπή φροντίδα και υποστήριξη σε παιδιά που έχουν περάσει από σαράντα κύματα, κυριολεκτικά και μεταφορικά, και έχουν βρεθεί ολομόναχα σε μια ξένη χώρα βιώνοντας ένα πολυεπίπεδο τραύμα το οποίο εντείνεται μέσω της κρατικής αναποτελεσματικής διαχείρισης του προσφυγικού ζητήματος. Κοινό χαρακτηριστικό των ΚΦΑΑ ήταν διαχρονικά η “πυροσβεστική” επίλυση προβλημάτων από το προσωπικό καθώς η αναλογία εργαζομένων-ασυνόδευτων δεν ήταν αρκετή για να παράσχεται στους ασυνόδευτους ανήλικους η απαραίτητη μέριμνα από τους επαγγελματίες σε ψυχοκοινωνικό, ιατρικό-νοσηλευτικό, εκπαιδευτικό και φροντιστικό επίπεδο. Ως απόρροια του ελλιπούς προσωπικού, οι ήδη υπάρχοντες εργαζόμενοι καλούνταν να κάνουν εργασίες, πέραν των καθηκόντων τους, των δυνατοτήτων τους και της επιστημονικής τους ειδίκευσης οδηγούμενοι σε ψυχικό και σωματικό burn out.
Δεν χρειάζεται να αναφέρουμε περισσότερα από τις αρμοδιότητες που αναφέρονται στην ίδια την ΚΥΑ για να αντιληφθεί κανείς τη σημασία των καθηκόντων των εργαζομένων που πλέον θα πρέπει να τις διενεργούν άλλοι-ες εργαζόμενοι-ες, παραμελώντας αναγκαστικά τις δικές τους. Ενδεικτικά, αναφέρουμε πως ένας ψυχολόγος καλείται να γίνει υπεύθυνος για έως 30 παιδιά/έφηβους ενώ ταυτόχρονα νοσηλευτικές και διοικητικές υπηρεσίες θα εκτελούνται από άλλους εργαζομένους.
Αξιοσημείωτο και παράλληλα ειρωνικό το εδάφιο της ΚΥΑ που αναφέρει:
«2. Τα μέλη της διεπιστημονικής ομάδας παρέχουν τις υπηρεσίες τους με φυσική παρουσία και επαρκούν σε αριθμό, ώστε να εξυπηρετούνται αδιάλειπτα οι ανάγκες των ανηλίκων σε όλες τις βάρδιες. Οι υπηρεσίες κοινωνικής υποστήριξης, ψυχολογικής υποστήριξης, εκπαίδευσης και διερμηνείας παρέχονται στις δύο ημερήσιες βάρδιες (πρωινή και απογευματινή), ανάλογα με το πρόγραμμα δραστηριοτήτων του Κ.Φ.Α.Α.»
Αρκεί να αναφερθεί ένα καθημερινό περιστατικό σε όλα τα κέντρα φιλοξενίας για να καταλάβει και ο πιο δύσπιστος πως οι υπηρεσίες είναι ανεπαρκείς και καλείται το υπουργείο να απαντήσει στο εξής ερώτημα: Σε ένα ξενώνα 20 ατόμων που δικαιολογεί την παρουσία μόνο 1 (ενός) διερμηνέα σύμφωνα με την ΚΥΑ, πώς θα παρέχονται οι αναφερόμενες υπηρεσίες και στις δύο βάρδιες; Εκτός και αν το υπουργείο φαντάζεται πως σε κάποια από αυτές τις υπηρεσίες δεν είναι απαραίτητη η διερμηνεία.
Ίσως τα κενά που θα παρουσιάζονται στο καθημερινό 24ωρο πρόγραμμα εκ των πραγμάτων, υπολογίζεται από το υπουργείο πως θα καλύπτονται από τους εργαζόμενους-ες που θα κάνουν 6η βάρδια εντός εβδομάδας μετά τον τελευταίο εργασιακό νόμο(;).
Αποκλεισμός ξενώνων
Ακόμη, στο άρθρο 4 αναφέρεται “Η δυναμικότητα ενός Κ.Φ.Α.Α. δεν ξεπερνά τους τριάντα ανηλίκους” (πρώην 40 ατόμων). Είναι σίγουρο πως κανένα Κ.Φ.Α.Α. δεν λειτουργεί ομαλά ούτε με 40, ούτε με 30 άτομα και είναι άξιο απορίας, αν το υπουργείο θα μεριμνήσει για να δημιουργηθούν ξενώνες μικρότερης δυναμικότητας ή αν τα παιδιά θα ξεμένουν στα camps.
Στην παρούσα φάση και κατά τα τελευταία χρόνια, η ιστορία δείχνει πως οι χρηματοδοτήσεις σταματούν ή χρονοκαθυστερούν τους μισθούς εργαζομένων στο προσφυγικό με χαρακτηριστικό τελευταίο παράδειγμα ανακοίνωση ιδίας ΜΚΟ (που ουκ ολίγες φορές έχει βρεθεί στο στόχαστρο εργαζομένων για την στάση της) πως δεν έχει γίνει καταβολή χρημάτων προς τους διερμηνείς για 8 μήνες μετά το σάλο ανακοινώσεων από την αρχή της χρονιάς.
Μετάβαση των πλέον ενηλίκων
Ακόμη, πιο θολή και δύσκολη είναι η κατάσταση για τους έφηβους που ενηλικιώνονται στα κέντρα φιλοξενίας ασυνόδευτων ανηλίκων. Η ανυπαρξία σχεδόν και οι ελάχιστες θέσεις που υπάρχουν σε δομές για πρόσφυγες άνω των 18 ετών κάνει την φράση της ΚΥΑ πως “η διεπιστημονική ομάδα προβαίνει στις απαιτούμενες ενέργειες για την εξασφάλιση της μετακίνησής του σε ασφαλές πλαίσιο στέγασης ενηλίκων” να φαίνεται κωμικοτραγική.
Κάνει ένα πράγμα ξεκάθαρο όμως. Πως οι πρόσφυγες άνω των 18 ετών έχουν θέση στην ελληνική κοινωνία μόνο ως εργαζόμενοι (και μόνο έτσι μπορούν να συνεχίσουν να μένουν στην Ελλάδα), είτε με άδεια παραμονής με την έγκριση του εργοδότη, είτε αφού έχουν πάρει άσυλο σε κάποια δουλειά με το πιο χαμηλό ημερομίσθιο. Και φυσικά αυτό ισχύει μόνο για όσους ακολουθούν τη “νόμιμη” οδό. Βέβαια, η νόμιμη οδός δεν είναι η επιθυμητή για τις ελληνικές κυβερνήσεις και την Ε.Ε., καθώς τα αδήλωτα φθηνά εργατικά χέρια μπορούν να γίνουν εύκολος πληθυσμός-στόχος εργασιακής εκμετάλλευσης.
Η νέα ΚΥΑ είναι μια ξεκάθαρη αποτύπωση της σκληρής πραγματικότητας που βιώνουμε όπου εκατομμύρια ευάλωτοι κάτοικοι της χώρας σπρώχνονται ολοένα και περισσότερο στο κενό. Είναι μια ακόμη έκφραση της υποτίμησης των ζωών μας από την ελληνική κυβέρνηση είτε πρόκειται για μισθωτούς εργαζόμενους που παλεύουν για την καθημερινή τους επιβίωση είτε πρόκειται για ανήλικους πρόσφυγες που πασχίζουν να βρουν μια θέση μέσα στην κοινωνία. Η σημαντικότητα της διατήρησης αλλά και της αύξησης του αριθμού του προσωπικού των ΚΦΑΑ είναι περισσότερο από αναγκαία κυρίως για τους ασυνόδευτους ανήλικους. Αρκεί κανείς να αναλογιστεί την εύθραυστη ψυχοσύνθεση ενός ασυνόδευτου ανήλικου όπου η οποιαδήποτε δυσκολία στη διαχείριση των αιτημάτων του και στην παροχή βοήθειας προς αυτό μπορεί πολύ εύκολα να το ωθήσει σε ακόμα μεγαλύτερη ματαίωση και σε επικίνδυνες για το ίδιο επιλογές. Επιπλέον η μη απόσυρση της νέας ΚΥΑ θα οδηγήσει σε διατάραξη των όποιων εργασιακών ισορροπιών στα ΚΦΑΑ οδηγώντας σε υπερσυσσώρευση φόρτου εργασίας και σε επακόλουθο κίνδυνο της σωματικής και ψυχικής υγείας του προσωπικό των ΚΦΑΑ.
Τα εργαζόμενα εντός του προσφυγικού πεδίου πρέπει να αντιδράσουν άμεσα ενάντια στις νέες κρατικές οδηγίες και οι Οργανώσεις και οι Οργανισμοί να πάρουν ανοιχτά θέση δημιουργώντας διάλογο με σκοπό την τροποποίηση της ΚΥΑ και τη διατήρηση του προσωπικού προς όφελος των ασυνόδευτων ανήλικων και των εργαζομένων.
