Κυπριακό

Η μπάλα στο τερέν της Τουρκίας

Με φόντο την πύλη του Βραδεμβούργου και με τη γερμανική κυβέρνηση να διευκρινίζει ότι η ίδια δεν έχει καμιά ανάμιξη και ότι απλώς ανταποκρίθηκε σε αίτημα του ΟΗΕ και συνέτρεξε «ως οικοδεσπότης με οικονομική και οργανωτική βοήθεια», πραγματοποιήθηκε στο Βερολίνο η άτυπη τριμερής για το Κυπριακό, με τη συμμετοχή των Νίκου Αναστασιάδη και Μουσταφά Ακιντζί και υπό την προεδρία του γενικού γραμματέα του ΟΗΕ Αντόνιο Γκουτέρες, ο οποίος προηγουμένως πραγματοποίησε χωριστές συναντήσεις με καθένα εκ των δύο, ενώ την προηγούμενη μέρα η ειδική απεσταλμένη του Τζέιν Χολ Λουτ είχε συνομιλίες με τους διαπραγματευτές των δύο πλευρών. Ο Γκουτέρες συνόψισε και τα αποτελέσματα της συζήτησης με δήλωσή του, συμφωνημένη και από τα δύο μέρη. Αξίζει να την παραθέσουμε για να μπορέσουμε να τη σχολιάσουμε:
 
«Το απόγευμα (σ.σ. της 25ης Νοέμβρη) συναντήθηκα ανεπίσημα με τον ηγέτη της Ελληνοκυπριακής Κοινότητας κ. Νίκο Αναστασιάδη και τον αρχηγό της Τουρκοκυπριακής Κοινότητας, κ. Μουσταφά Ακιντζί, για να καταγράψουμε τις προσπάθειες για την επίτευξη συνολικής διευθέτησης του κυπριακού προβλήματος. Οι συζητήσεις μας ήταν εστιασμένες και ειλικρινείς.
 
Και οι δύο ηγέτες εξέφρασαν την ικανοποίησή τους για τη δέσμευσή μου και επιβεβαίωσαν εκ νέου τη δέσμευσή τους και την αποφασιστικότητά τους να επιτύχουν μια διευθέτηση βασισμένη σε μια διζωνική και δικοινοτική ομοσπονδία με πολιτική ισότητα, όπως ορίζεται στα σχετικά ψηφίσματα του Συμβουλίου Ασφαλείας, συμπεριλαμβανομένου του ψηφίσματος του 1991.
 
Ο τουρκοκύπριος ηγέτης και ο ελληνοκύπριος ηγέτης συμφώνησαν ότι η επίτευξη μιας συνολικής διευθέτησης του Κυπριακού μέσα σε ένα προβλέψιμο χρονικό ορίζοντα, είναι υψίστης σημασίας για τη μελλοντική ευημερία και των δύο κοινοτήτων και ότι το υφιστάμενο status quo είναι μη βιώσιμo.
 
Ο Ελληνοκύπριος ηγέτης και ο Τουρκοκύπριος ηγέτης επιβεβαίωσαν τη δέσμευσή τους στην Κοινή Δήλωση της 11ης Φεβρουαρίου 2014, τις προηγούμενες συγκλίσεις και το πλαίσιο των έξι σημείων που υπέβαλα στις 30 Ιουνίου 2017 με στόχο την επίτευξη στρατηγικής συμφωνίας που θα ανοίξει το δρόμο για μια συνολική διευθέτηση.
 
Ενόψει αυτών των συζητήσεων, συμφώνησα να επεκτείνω τις προσπάθειές μου για την επίτευξη των όρων αναφοράς που θα χρησιμεύσουν ως σημείο έναρξης συναίνεσης για σταδιακές, ουσιαστικές και προσανατολισμένες διαπραγματεύσεις, όσο το δυνατόν συντομότερα. Από αυτή την άποψη, δεσμεύτηκα να διερευνήσω μαζί με τον τουρκοκύπριο ηγέτη και τον ελληνοκύπριο ηγέτη και με τις εγγυήτριες δυνάμεις τη δυνατότητα να συγκαλέσω μια άτυπη πενταμερή συνάντηση  στο κατάλληλο στάδιο. Αναγνωρίζεται ότι αυτή η φορά πρέπει να είναι διαφορετική.
 
Θα ήθελα να ευχαριστήσω την κυβέρνηση της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γερμανίας για την υποστήριξή της στη διευκόλυνση αυτής της συνάντησης».
 
υ Οι αναφορές σε δέσμευση των δύο ηγετών στη λύση της διζωνικής δικοινοτικής ομοσπονδίας δεν έχουν καμιά αξία. Εχουν γίνει δεκάδες φορές στο παρελθόν, ενώ η ομοσπονδία στην πράξη έχει διολισθήσει σε συνομοσπονδία και υπ' αυτό το πρίσμα συζητείται η τυχόν μελλοντική λύση. Αρκεί και μόνο να σημειωθεί το γεγονός ότι ο Αναστασιάδης αποκαλείται ελληνοκύπριος ηγέτης, ισότιμος του Ακιντζί, και όχι πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας, όπως είναι ο διεθνώς αναγνωρισμένος τίτλος του.
 
υ Το σημερινό status quo (δηλαδή η κατοχή του ενός τρίτου της Κύπρου από την Τουρκία) χαρακτηρίζεται απλώς «μη βιώσιμο», ενώ παλαιότερα χαρακτηριζόταν ως «απαράδεκτο». Αυτό, όμως, έχει ξεπεραστεί. Δεν είναι τυχαίο ότι απ' όλα τα κυπριακά κόμματα μόνο το ΔΗΚΟ (με δήλωση της αναπληρώτριας προέδρου Χριστιάνας Ερωτοκρίτου) σημείωσε ως αρνητικό αυτό το σημείο.
 
υ Η πενταμερής, με τη συμμετοχή των εγγυητριών δυνάμεων (Ελλάδα, Τουρκία, Βρετανία) γίνεται μέρος της διαδικασίας, με ρητή αναφορά του γ.γ. του ΟΗΕ. Ετσι, την επόμενη φορά ο Αναστασιάδης θα βρεθεί στο ίδιο τραπέζι με τον Τσαβούσογλου, την ίδια στιγμή που θα διακηρύσσει ότι δεν μπορεί να συζητά με την Τουρκία όσο αυτή παραβιάζει με στρατιωτική βία τα κυριαρχικά δικαιώματα της Κυπριακής Δημοκρατίας στην ΑΟΖ της. Ο Αναστασιάδης σίγουρα δε θα το ήθελε αυτό, όμως τα ενεργειακά μονοπώλια που κάνουν γεωτρήσεις στην κυπριακή ΑΟΖ δεν παίζουν. Με τελεσιγραφικό τρόπο απαίτησαν από τον Αναστασιάδη να βάλει την Τουρκία στο παιχνίδι και να εξαλείψει την ένταση, αλλιώς θα φύγουν (ο CEO της ιταλικής ΕΝΙ το έχει πει δημόσια).
 
υ Η σημείωση πως η πενταμερής «αναγνωρίζεται ότι αυτή η φορά πρέπει να είναι διαφορετική», σημαίνει ευθέως αποδοχή του τουρκικού όρου ότι στην ατζέντα θα μπουν και νέα ζητήματα. Δηλαδή, η τουρκική απαίτηση για συνεκμετάλλευση των ενεργειακών αποθεμάτων. Η οποία στα μάτια της «διεθνούς κοινότητας» (δηλαδή των ενεργειακών μονοπωλίων) φαίνεται απολύτως λογική. Διότι η Τουρκία δε ζητά δική της συμμετοχή, αλλά δημιουργία κοινής επιτροπής Ελληνοκυπρίων και Τουρκοκυπρίων, η οποία θα αποφασίζει για όλα τα σχετικά με τους υδρογονάνθρακες ζητήματα. Ο Ακιντζί έχει υποβάλει σχετικό αίτημα στο γενικό γραμματέα του ΟΗΕ, το οποίο κοινοποίησε σε όλα τα ευρωπαϊκά όργανα, ενώ ο Αναστασιάδης δέχτηκε μόνο τη δημιουργία κοινού ταμείου, το οποίο θα διαχειρίζεται η κυβέρνηση της Κυπριακής Δημοκρατίας.
 
Είναι παραπάνω από βέβαιο ότι, αν και όταν γίνει η πενταμερής, αυτό το ζήτημα θα τεθεί στο τραπέζι από τη μεριά της Τουρκίας και των Τουρκοκυπρίων.
 
Σύμφωνα με όσα διέρρευσαν, ο Αναστασιάδης ζήτησε από τον Γκουτέρες να ορίσει σύντομα την πενταμερή, ει δυνατόν και μέσα στο Δεκέμβρη. Το αίτημά του δεν έγινε δεκτό. Δεν έγινε δεκτό γιατί υπάρχει τουρκικό βέτο. Στα κατεχόμενα επίκεινται εκλογές και ο Ερντογάν δε θέλει να βλέπει ούτε ζωγραφιστό τον Ακιντζί, ο οποίος έλκεται από τις αρχές του «κυπρισμού» και όχι του «τουρκισμού». Ελπίζει ότι στη θέση του Ακιντζί θα εκλεγεί κάποιος άλλος, ο οποίος θα βρίσκεται στο ίδιο μήκος κύματος με τη σημερινή κυβέρνηση στα κατεχόμενα. Ενα καλό πρόσχημα ήταν και το ότι υπάρχει εκκρεμότητα στη Βρετανία, με τις εκλογές και την υλοποίηση του Brexit (η νέα προθεσμία λήγει στις 31 Γενάρη του 2020). Ετσι, η πενταμερής προσδιορίζεται για μετά τον Απρίλη, όταν θα έχει ξεκαθαρίσει το πολιτικό τοπίο στα κατεχόμενα και η Τουρκία θα μπορεί να «φιξάρει» την τακτική της.
 
Τότε προς τι η άτυπη τριμερής του Βερολίνου; Την ήθελαν και ο Αναστασιάδης και ο Ακιντζί, ο καθένας για τους δικούς του λόγους, και ο Γκουτέρες δεν είχε λόγο να αρνηθεί, δεδομένου ότι θα βρισκόταν στο Βερολίνο για το διεθνές φόρουμ του ΟΗΕ Internet Governance Forum. Ο Ακιντζί βελτίωσε το διεθνές προφίλ του που του χρειάζεται για την προεκλογική του εκστρατεία και ο Αναστασιάδης «ρούμπωσε» εκείνους στην Κύπρο που τον κατηγορούσαν ότι σαμποτάρει τη διαδικασία εξεύρεσης λύσης (ναι υπάρχουν και πιο δεξιοί -σ' αυτό το ζήτημα- από τον Αναστασιάδη). Ετσι, όλοι μαζί πέταξαν τη μπάλα στην κερκίδα. Κράτησαν ζεστή μια διαδικασία, η οποία είναι εκ των πραγμάτων παγωμένη από το 2017. Επί της ουσίας δε σημειώθηκε καμιά πρόοδος. Αρκεί να σημειωθεί ότι οι «όροι αναφοράς», δηλαδή ένα είδος συμφωνημένης βάσης επί της οποίας θα συνεχιστούν οι διαπραγματεύσεις όταν πάρουν επίσημο χαρακτήρα, δεν έχουν συμφωνηθεί. Ο Γκουτέρες στη δήλωσή του ανέφερε μόνο ότι συμφώνησε να επεκτείνει τις προσπάθειές του για την επίτευξη όρων αναφοράς. Αυτό θα το αναλάβει, προφανώς, η ειδική απεσταλμένη του, η οποία κάποια στιγμή θα ξανακατέβει στην Κύπρο για να ξαναρχίσει τον αέναο κύκλο εκ του σύνεγγυς συνομιλιών με τους Αναστασιάδη και Ακιντζί. Ακόμα και σ' αυτό, όμως, δεν υπήρξε κάποιο σαφές χρονοδιάγραμμα.