Εγινε πλέον φανερό ότι η τουρκική πολιτική ηγεσία χρησιμοποιεί το σεισμογραφικό σκάφος «Ορούτς Ρέις» σαν διπλωματικό γιο-γιο. Το αμολάει, το μαζεύει και ξανά-μανά τα ίδια. Δεν πρόκειται για «προκλήσεις του σουλτάνου», όπως τις «αναλύει» η εθνικιστική προπαγάνδα στην Ελλάδα, αλλά για μια στρατηγική που έχει ως στόχο να προσδιορίσει με σαφήνεια τις τουρκικές διεκδικήσεις στα θαλάσσια «οικόπεδα» της Ανατολικής Μεσογείου.
Η νέα navtex για τις έρευνες του «Ορούτς Ρέις», που εξέδωσε η Τουρκία τα μεσάνυχτα της περασμένης Κυριακής, έχει ένα βόρειο σημείο που απέχει 6,5 ναυτικά μίλια από το Καστελλόριζο. Tυπικά δεν παραβιάζει ελληνικά κυριαρχικά δικαιώματα (τα ελληνικά χωρικά ύδατα στην περιοχή είναι στα 6 μίλια), όμως βρίσκεται εντός μη οριοθετημένης περιοχής, την οποία διεκδικούν ως υφαλοκρηπίδα-ΑΟΖ και οι δύο χώρες, και επιπλέον βρίσκεται εντός του νότιου-νοτιοδυτικού ορίου που δυνητικά θα μπορούσαν να φτάσουν τα χωρικά ύδατα του ελληνικού νησιού (12 μίλια, σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο της θάλασσας).
Επομένως, με βάση το δόγμα της αποφυγής μονομερών ενεργειών σε μη οριοθετημένες και αμφισβητούμενες περιοχές, η τουρκική ενέργεια αποτελεί πρόκληση κατά του ελληνικού κράτους. Πρόκληση η οποία «χρωματίζεται» ιδιαίτερα, καθώς οι δύο όμορες χώρες έχουν συμφωνήσει να ξαναρχίσουν διερευνητικές συνομιλίες για τον καθορισμό των μεταξύ τους θαλασσίων ορίων.
Η navtex συνοδεύτηκε από ανακοίνωση του τουρκικού ΥΠΕΞ, που καλούσε την Ελλάδα να εγκαταλείψει τις μαξιμαλιστικές θέσεις της, που είναι αντίθετες με το διεθνές δίκαιο, να τερματίσει τις στρατιωτικές ασκήσεις της στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο και να προχωρήσει σε ειλικρινή διάλογο με την Τουρκία, μέσω των διερευνητικών επαφών (για την επανάληψη των οποίων, πάντως, η Τουρκία δεν έχει ακόμα ορίσει ημερομηνία).
Το τουρκικό ΥΠΕΞ υποστήριξε ότι η περιοχή που δέσμευσε η navtex είναι εντός της τουρκικής υφαλοκρηπίδας και απέχει 15 χιλιόμετρα από την Τουρκία και 425 από την ηπειρωτική Ελλάδα. Συμπέρασμα: τα νησιά (γενικώς, όχι μόνο το απομακρυσμένο Καστελλόριζο) δεν έχουν υφαλοκρηπίδα και ΑΟΖ. Αυτή είναι η τουρκική θέση, η οποία πάντως δεν μπορεί να σταθεί ενώπιον οποιουδήποτε διεθνούς δικαστηρίου, διότι από το διεθνές δίκαιο αναγνωρίζεται ότι τα νησιά έχουν υφαλοκρηπίδα και ΑΟΖ, ανεξάρτητα αν στο πλαίσιο μιας γενικής ρύθμισης η επήρρειά τους μπορεί να σμικρυνθεί.
Προς τι η έκπληξη και οι εθνικιστικοί αλαλαγμοί, όμως; Λίγο προτού συναντηθεί με τον Δένδια στη Μπρατισλάβα, ο Τσαβούσογλου ανέπτυξε την τουρκική θέση περί «μαξιμαλιστικών θέσεων της Ελλάδας», δείχνοντας το χάρτη της περιοχής του Καστελλόριζου και θέτοντας το ερώτημα, πώς ένα τόσο μικρό νησί, που απέχει μόλις δύο χιλιόμετρα από τις τουρκικές ακτές, μπορεί να διεκδικήσει μια επήρρεια 40.000 τετραγωνικών χιλιομέτρων. Ο Δένδιας δεν είχε κανένα πρόβλημα να συναντηθεί μαζί του λίγη ώρα αργότερα, μέσ’ στην καλή χαρά, για να συμφωνήσουν την επανέναρξη των διερευνητικών επαφών για τα περιβόητα ΜΟΕ (Μέτρα Οικοδόμησης Εμπιστοσύνης).
Μια μέρα πριν από την έκδοση της νέας τουρκικής navtex, ο καθηγητής Ροζάκης δημοσίευσε στα «Νέα Σαββατοκύριακο» ολοσέλιδο άρθρο για να υπενθυμίσει τα κριτήρια με τα οποία το Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης επιλύει διαφορές κρατών για την οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών. Ο Χρ. Ροζάκης σημειώνει καταλήγοντας: «Από την ανάλυση αυτήν προκύπτει ότι η μέση γραμμή δεν είναι πλέον κανόνας του Διεθνούς Δικαίου κι ότι αποτελεί απλά ένα τμήμα της οριοθετικής διαδικασίας, που πρέπει να καταλήγει σε ένα δίκαιο αποτέλεσμα. Κατά συνέπεια το δίκαιο αποτέλεσμα είναι ο κανόνας του Διεθνούς Δικαίου που υποκατέστησε τη μέση γραμμή».
Τι επισημαίνει ο εξπέρ του διεθνούς δικαίου; Αυτό που είχε γράψει ωμά σε παλαιότερο άρθρο του, που οδήγησε και την απομάκρυνσή του από το ΥΠΕΞ όπου ήταν σύμβουλος: ξεχάστε το Καστελλόριζο, ξεχάστε ότι θα τραβήξουμε μια γραμμή από τη Ρόδο στο Καστελλόριζο και από εκεί στην Κύπρο και θα αποκλείσουμε την Τουρκία από την ΑΟΖ της Ανατολικής Μεσογείου, περιορίζοντάς στον κόλπο της Αττάλειας. Κανένα διεθνές δικαστήριο δεν πρόκειται να το αναγνωρίσει αυτό. Αντίθετα, θα πάρει υπόψη του την τεράστια ακτογραμμή της Τουρκίας στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο και θα της παραχωρήσει τα αναλογούντα οικόπεδα, περιορίζοντας -αλλού περισσότερο και αλλού λιγότερο- την επήρρεια των ελληνικών νησιών. Διότι πλέον δεν ισχύει η αρχή της μέσης γραμμής, αλλά η αρχή της ευθυδικίας, που σημαίνει δίκαιη μοιρασιά.
Τι σημαίνει αυτή η ανάλυση Ροζάκη (που την υιοθετεί ένα ευρύ φάσμα «διαμορφωτών της κοινής γνώμης» στην Ελλάδα, οι λεγόμενοι «μετριοπαθείς»); Σημαίνει ότι ο ελληνικός εθνικισμός έχει διεκδικήσεις οι οποίες επί της ουσίας δε διαφέρουν απ’ αυτές του τουρκικού εθνικισμού. Η διαφορά είναι ότι ο δεύτερος, μετά τον αποκλεισμό του απ’ όλα τα «νταραβέρια» στην περιοχή που έχουν να κάνουν με τις πιθανές πηγές υδρογονανθράκων στα θαλάσσια «οικόπεδα» της Ανατολικής Μεσογείου, αποφάσισε να δράσει επιθετικά και να διεκδικήσει με δυναμικό τρόπο αυτά που θεωρεί ότι δικαιούται.
Για ποιο λόγο έβγαλε και πάλι ο Ερντογάν το «Ορούτς Ρέις» στην Ανατολική Μεσόγειο, πλησιάζοντας αυτή τη φορά στα όρια των ελληνικών χωρικών υδάτων; Θέλει απλά να υποδηλώσει ότι το Καστελλόριζο είναι για την Τουρκία «κόκκινη γραμμή» και να στείλει το μήνυμα ότι αυτό το θέμα είναι κρίσιμο στις διμερείς διαπραγματεύσεις με την Ελλάδα, υπό την εποπτεία της Γερμανίας, των ΗΠΑ και του ΝΑΤΟ; ‘Η εκφράζει «παράπονα» στις ισχυρές ιμπεριαλιστικές δυνάμεις, πρωτίστως στη Γερμανία, ζητώντας περισσότερα στο μεταξύ τους παζάρι;
Την απάντηση θα την πάρουμε τις επόμενες μέρες από τη μορφή που θα πάρει το διπλωματικό παζάρι και τις καταλήξεις που θα έχει. Το σίγουρο είναι ότι ο Ερντογάν ενόχλησε την μπεριαλιστική ηγεσία της Γερμανίας, που ασκεί ενεργό διαμεσολαβητικό ρόλο στις ελληνοτουρκικές διαφορές και είχε πετύχει τη συμφωνία για την επανέναρξη των διερευνητικών επαφών Ελλάδας-Τουρκίας. Γι’ αυτό και ο γερμανός ΥΠΕΞ Χάικο Μάας ακύρωσε την προγραμματισμένη επίσκεψή του στην Αγκυρα και επισκέπτεται μόνο Αθήνα και Λευκωσία. Αυτό δε σημαίνει τίποτα, όμως. Δεν υπάρχει γερμανο-τουρκική σύγκρουση, το παρασκήνιο σίγουρα έχει «ανάψει» και μετά από λίγες μέρες ίσως ξαναμάθουμε για τηλεδιάσκεψη Μέρκελ-Ερντογάν.
Η κυβέρνηση Μητσοτάκη, μετά από ταλάντευση που κράτησε μιάμιση μέρα, δήλωσε ότι δε θα προσέλθει στις διερευνητικές επαφές όσο το «Ορούτς Ρέις» πλέει «εντός της ελληνικής υφαλοκρηπίδας» (μη οριοθετημένη είναι η περιοχή, αλλά «δική τους υφαλοκρηπίδα» τη βαφτίζουν και οι δύο χώρες). Ο Μητσοτάκης ανακοίνωσε ότι επικοινώνησε με τον Σαρλ Μισέλ και του είπε ότι «θα θέσει το θέμα» στη σύνοδο κορυφής στα τέλη της εβδομάδας, αλλά απαίτηση για επιβολή κυρώσεων δεν έχει διατυπωθεί. Θυμίζουμε ότι η απόφαση της προηγούμενης συνόδου κορυφής έχει θέσει περιθώριο τον Δεκέμβρη.
Υπάρχουν βέβαια και οι «πολεμοχαρείς», οι γνωστοί στρατόγκαβλοι «αναλυτές» που κατακλύζουν τα μίντια κάθε που έχουμε ένταση στα ελληνοτουρκικά, οι οποίοι βρίσκονται ένα βήμα πριν από το «βυθίσατε το Ορούτς Ρέις». Προς το παρόν λένε ότι η Ελλάδα, επειδή υπάρχει δυσμενής στρατιωτικός συσχετισμός έναντι της Τουρκίας, θα πρέπει να κάνει το πρώτο πλήγμα, ώστε να αιφνιδιάσει την Τουρκία. Τι είδους αιφνιδιασμός θα είναι αυτός που τον προαναγγέλλει ο κάθε Φούφουτος από την τηλεόραση και το ραδιόφωνο; Λεπτομέρειες…
Οι «μετριοπαθείς» από την άλλη υποστηρίζουν ότι αυτή είναι η επιδίωξη του Ερντογάν. Να υπάρξει κάποιο πολεμικό πλήγμα από ελληνικής πλευράς, ώστε η Τουρκία να δικαιωθεί ως ειρηνόφιλη. Την άποψη αυτή φαίνεται να συμμερίζεται και ο Μητσοτάκης. Την προηγούμενη φορά έβγαλε το στόλο στην Ανατολική Μεσόγειο και τον παρέταξε απέναντι στον τουρκικό, όμως μετά από κάτι «ηρωικά» στην αρχή, με την περιβόητη «επακούμβηση» δύο φρεγατών (που σερβιρίστηκε καταλλήλως στο εσωτερικό ακροατήριο: «ο δικός μας έδειξε στον Τούρκο τι σημαίνει ελληνική ναυτοσύνη»), οι στόλοι απλώς παρακολουθούσαν ο ένας τον άλλο. Το ίδιο φαίνεται πως επιλέγεται να γίνει και τώρα. Τουλάχιστον σ’ αυτή τη φάση.
Τις επόμενες μέρες θα υπάρξει θύελλα δηλώσεων και αντιδηλώσεων, συναντήσεων και επικοινωνιών, με το παρασκήνιο να έχει -όπως πάντοτε- τον πρώτο λόγο. Το εθνικιστικό δηλητήριο θα ρέει άφθονο στα φτωχικά τραπέζια στην Τουρκία και την Ελλάδα, ενώ οι ιμπεριαλιστικές δυνάμεις θα δυναμώνουν τον παρεμβατικό τους ρόλο και θα σφίγγουν τους δεσμούς της εξάρτησης.
Περισσότερα γι’ αυτό το ζήτημα γράψαμε σε ανάλυσή μας στις 19 Σεπτέμβρη, στην οποία σας καλούμε να ρίξετε μια ματιά. Επί της αρχής, θα επαναλάβουμε την πάγια θέση μας: όλα αυτά, και η πολεμική ένταση και η ηπιότητα του διαλόγου, που διαδέχονται συνεχώς η μια την άλλη, δεν έχουν καμιά σχέση με τα συμφέροντα ούτε του ελληνικού ούτε του τουρκικού λαού. Οι δυο λαοί μπορούν να ζήσουν με ειρήνη και φιλία, μόνο αν βρεθούν σε κοινό αγώνα για την απαλλαγή από τους εκμεταλλευτές τους και από την ιμπεριαλιστική κηδεμονία.
