Μετά βαΐων και κλάδων ξεκίνησε την Δευτέρα και θα κρατήσει για δύο σχεδόν βδομάδες η διαβόητη διάσκεψη «της ελπίδας για το κλίμα», στην πρωτεύουσα της Δανίας, Κοπεγχάγη. Μια διάσκεψη που πλασάρεται με μπόλικες δόσεις αισιοδοξίας σαν ένα νέο ξεκίνημα στον αγώνα της ανθρωπότητας απέναντι στην κλιματική αλλαγή που τόσο μας απειλεί.
110 ηγέτες και 15.000 συμμετέχοντες καλούνται να «βρουν λύση» στο «άλυτο» ζήτημα της περιβαλλοντικής καταστροφής, όπου οδηγεί η αλόγιστη βιομηχανική ανάπτυξη που μοναδική της κινητήρια δύναμη είναι μία: το κέρδος και μάλιστα το μέγιστο. Η προπαγανδιστική εκστρατεία άρχισε μερικές μέρες πριν, όταν οι ηγέτες των δύο κρατών που μολύνουν περισσότερο από κάθε άλλη τον πλανήτη (ΗΠΑ, Κίνα) εμφανίστηκαν να συμφωνούν ότι θα πρέπει να εργα- στούν για την επιτυχία της κι ευχήθηκαν να καταλήξει σε συμφωνία με «άμεση εφαρμογή»!
Το γεγονός βέβαια ότι 12 χρόνια μετά από το πρωτόκολλο του Κιότο οι ΗΠΑ (η πρώτη χώρα-ρυπαντής στον κόσμο) είναι η μόνη χώρα που εξακολουθεί να αρνείται πεισματικά την επικύρωσή του δεν φαίνεται να ενοχλεί κανέναν. Είπαμε, τώρα όλα αλλάζουν. Ο άνεμος αισιοδοξίας από την εκλογή Ομπάμα θα φυσήξει και για το κλίμα κι όπως είναι φυσικό ο Ομπάμα θα είναι ξανά ο γκεστ σταρ της διοργάνωσης. Μέχρι εδώ καλά. Γιατί αν από το επίπεδο των γενικόλογων δηλώσεων και των παπαδίστικων εκκλήσεων περάσουμε στην πραγματική ζωή, τα πράγματα αρχίζουν να αλλάζουν.
Συγχωροχάρτια
Τη σούπα της διάσκεψης της Κοπεγχάγης (που οι διαφημιστές της σκαρφίστηκαν να αλλάξουν το πρώτο γράμμα της πόλης από K σε H, για να δώσουν έναν τόνο ελπίδας) έσπευσε να χαλάσει ένας άνθρωπος υπεράνω πάσης υποψίας. Ενας επιστήμονας με κύρος στους κλιματολόγους, γιατί ήταν από τους πρώτους που προειδοποίησαν για την αύξηση της θερμοκρασίας του πλανήτη λόγω της αύξησης των εκπομπών αερίων εξαιτίας της βιομηχανικής ανάπτυξης, τη δεκαετία του ‘80. Το όνομά του είναι Τζέιμς Χάνσεν και είναι 63 χρόνων, γι’ αυτό και αποκαλείται «παππούς της παγκόσμιας υπερθέρμανσης». Ο Χάνσεν είναι διευθυντής του Ινστιτούτου Διαστημικών Μελετών Γκόνταρντ της NASA και την ίδια στιγμή καθηγητής στο Ινστιτούτο της Γης του πανεπιστημίου Κολούμπια της Νέας Υόρκης.
Στις 3 του Δεκέμβρη, ο αμερικάνος επιστήμονας έδωσε συνέντευξη στους Τάιμς του Λονδίνου, δηλώνοντας χωρίς δισταγμό ότι θα μποϊκοτάρει τη σύνοδο, γιατί θεωρεί ότι δεν είναι τίποτε άλλο από μία φάρσα, αφού αναζητεί μια αντιπαραγωγική λύση: να περιορίσει τις εκπομπές των αερίων του θερμοκηπίου μέσα από ένα σύστημα «οριοθέτησης και εμπορίας»! Ταυτόχρονα, ο Χάνσεν κατακεραύνωσε τα ανεπτυγμένα κράτη που θέλουν να αγοράζουν «συγχωροχάρτια» δίνοντας μικροποσά στις αναπτυσσόμενες χώρες, για να συνεχίσουν τη ρύπανση σα να μην τρέχει τίποτα.
Ο Χάνσεν δεν έκανε καμιά σπουδαία ανακάλυψη. Απλά, είπε την αλήθεια που οι πάντες γνωρίζουν. Αυτή ακούει στο όνομα «εμπορία ρύπων», που καθιερώθηκε με το πρωτόκολλο του Κιότο (1997) και έκτοτε πήρε ραγδαία ανάπτυξη. Το εμπόριο ρύπων δεν είναι τίποτε άλλο παρά εμπόριο δικαιωμάτων ρύπανσης. Ας δούμε όμως πως πλασάρεται αυτό το… ευαγές εμπόριο από την ίδια την Ευρωπαϊκή Ενωση.
Σε ένα ενημερωτικό φυλλάδιο με τίτλο «Εμπορικό Σχέδιο για τις Εκπομπές της Ε.Ε.» (“The E.U. Emmission Trading Scheme”), που εξέδωσε μέσα στο 2009 η Κομισιόν, διαβάζουμε τα εξής κατατοπιστικά: «Στην καρδιά του εμπορικού σχεδίου των εκπομπών της ΕΕ είναι η εμπορία “συναλλάγματος” των δικαιωμάτων εκπομπών. Ενα δικαίωμα (σ.σ. εκπομπών) επιτρέπει την εκπομπή ενός τόνου CO2. Τα κράτη μέλη απαιτείται να καταστρώσουν εθνικά προγράμματα για κάθε εμπορική περίοδο που να καθορίζουν πόσα δικαιώματα μπορεί να παραλάβει κάθε εγκατάσταση το χρόνο… Οι εταιρίες που κρατούν τα επίπεδα των εκπομπών κάτω από τα επίπεδα των δικαιωμάτων (σ.σ. που τους έχουν δοθεί) μπορούν να πουλήσουν το πλεόνασμα των δικαιωμάτων τους σε τιμή που καθορίζεται από την προσφορά και ζήτηση σ’ εκείνη την περίοδο. Αυτές που αντιμετωπίζουν προβλήματα να παραμείνουν εντός του επιτρεπόμενου ορίου μπορούν να επιλέξουν μεταξύ διαφόρων επιλογών. Μπορούν να πάρουν μέτρα για να μειώσουν τις εκπομπές τους (όπως επενδύοντας σε πιο αποτελεσματική τεχνολογία ή χρησιμοποιώντας ενεργειακές πηγές με μικρότερη περιεκτικότητα σε άνθρακα). Μπο- ρούν να αγοράσουν επιπλέον δικαιώματα ή/και πιστώσεις του “Μηχανισμού Καθαρής Ανάπτυξης” στην αγορά ή μπορούν να κάνουν ένα συνδυασμό των δύο παραπάνω. Αυτή η ευκαμψία εξασφαλίζει ότι οι εκπομπές μειώνονται με τον πιο φτηνό τρόπο».
Για να καταλάβετε πώς γίνεται το εμπόριο ρύπων, θεωρείστε δύο εταιρίες που κάθε μία εκπέμπει 100 χιλιάδες τόνους διοξειδίου του άνθρακα το χρόνο. Ας υποθέσουμε ότι οι κυβερνήσεις τους τους επιτρέπουν να εκπέμπουν μέχρι 95 χιλιάδες τόνους. Οι 5.000 παραπανίσιοι τόνοι CO2 ή θα πρέπει να μειω- θούν ή να αγοραστούν ως δικαιώματα στην αγορά. Πώς θα γίνει αυτό; Εστω ότι η τιμή ενός δικαιώματος εκπομπής CO2 είναι 20 ευρώ/τόνο. Η εταιρία A υπολογίζει ότι η μείωση των εκπομπών χρησιμοποιώντας τη νέα τεχνολογία ή άλλες πηγές ενέργειας, κοστίζει 10 ευρώ/τόνο. Επομένως, αποφασίζει να περικόψει όχι κατά 5.000 τόνους, αλλά κατά 10.000 τόνους τις ετήσιες εκπομπές της (πληρώνοντας έτσι 10Χ10.000=100.000 ευρώ). Το γιατί το κάνει αυτό θα το καταλάβετε σε λίγο. Η εταιρία B, όμως, δεν βρίσκεται στην ίδια θέση. Η μείωση των εκπομπών της κοστίζει 30 ευρώ/τόνο, δηλαδή περισσότερο από την τιμή του δικαιώματος ρύπων. Προτιμά επομένως να αγοράσει δικαιώματα ρύπων, παρά να μειώσει τις εκπομπές της. Ετσι, αγοράζει το δικαίωμα να εκπέμπει 5.000 επιπλέον τόνους CO2 με 20 ευρώ/τόνο από την εταιρία A και έτσι εξοικονομεί 50.000 ευρώ (αντί να δώσει 30 δίνει 20 ευρώ για κάθε τόνο, επομένως εξοικονομεί 10 ευρώ/τόνο και 10Χ5.000=50.000 ευρώ συνολικά). Οπότε η εταιρία Α έχει μειώσει τις εκπομπές της σε 90 χιλιάδες τόνους χωρίς να ξοδέψει τελικά ούτε μία δεκάρα (αφού πλήρωσε 10.000Χ10=100.000 ευρώ για να μειώσει τις εκπομπές της κατά 10 χιλιάδες τόνους και πήρε από την εταιρία B 5.000Χ20=100.000 ευρώ για την πώληση του δικαιώματος εκπομπής 5.000 τόνων CO2) , ενώ η εταιρία B έχει διατηρήσει το επίπεδο των εκπομπών της στους 100 χιλιάδες τόνους εξοικονομώντας 50.000 ευρώ απ’ αυτά που θα έπρεπε να πληρώσει. Συνολικά όμως οι εκπομπές και από τις δύο εταιρίες είναι μειωμένες κατά 10 χιλιάδες τόνους. Οπότε όλοι βγαίνουν κερδισμένοι!
Αυτό το παράδειγμα, που αναφέρεται στο παραπάνω φυλλάδιο της Κομισιόν, ακούγεται αρκετά… αποτελεσματικό. Ποιος είπε ότι δεν μπορεί να συνυπάρξουν «μπίζνες» και «πράσινη ανάπτυξη»;
Σύμφωνα με το ίδιο φυλλάδιο της Κομισιόν, η αγορά των δικαιωμάτων ρύπων εκτινάχθηκε τα τελευταία χρόνια. Από τους 362 εκατομμύρια τόνους CO2 που εμπορεύτηκαν το 2005, σε τιμή περίπου 7.2 δισ. ευρώ, η ποσότητα των εκπομπών που αποτέλεσε αντικείμενο αγοραπωλησίας σχεδόν δεκαπλασιάστηκε μέσα σε τρία χρόνια φτάνοντας στους 3.1 δισεκατομμύρια τόνους CO2 το 2008! Το ευρωπαϊκό εμπόριο ρύπων αποτελεί το 73% του παγκόσμιου εμπορίου ρύπων διοξειδίου του άνθρακα αξίας 92.4 δισ. ευρώ το 2008.
Μικρό το ποσό θα μας πείτε (ούτε το 1% του ΑΕΠ των 27 χωρών της ΕΕ) όμως η εκπληκτική ταχύτητα εξάπλωσής του παραμένει εντυπωσιακή. Ποια ήταν όμως τα αποτελέσματα του εμπορίου που σύμφωνα με το σκεπτικό των δημιουργών του οδηγεί σε μείωση των εκπομπών CO2 «με τον πιο φτηνό και αποτελεσματικό τρόπο»; Τι νέο έφερε η κυβέρνηση Ομπάμα; Γι’ αυτά θα μιλήσουμε στο επόμενο φύλλο.
Κώστας Βάρλας
