Ενα ποτ-πουρί του Λυκείου του Αρσένη και του Λυκείου των δεσμών, με μπόλικη σάλτσα «προαγωγής της αναζήτησης, της συλλογικότητας και συνεργασίας», που θα επιτυγχάνονται μέσω της καθιέρωσης της «ερευνητικής εργασίας ή project», στην οποία θα βρίσκει πρόσφορο έδαφος ανάμιξης η ιδιωτική πρωτοβουλία, είναι το πολυδιαφημισμένο «νέο Λύκειο». Το «νέο Λύκειο» απέχει παρασάγγας από οποιαδήποτε υπόνοια γενικής μόρφωσης (ο όρος ολόπλευρη μόρφωση, ολόπλευρη ανάπτυξη της προσωπικότητας δεν απουσιάζουν τυχαία), ενώ υπάρχει ένταση της ειδίκευσης από τη Β’ και Γ΄ Λυκείου, οι οποίες μετατρέπονται σε τάξεις προετοιμασίας για την εισαγωγή στο Πανεπιστήμιο. Ο διαβόητος «αυτόνομος ρόλος» του Λυκείου έχει γίνει το πιο σύντομο ανέκδοτο. Ενα παιδί 15-16 ετών καλείται να επιλέξει επαγγελματική κατεύθυνση (στην Α’ Λυκείου σταματά η καρικατούρα γενικής παιδείας. Είναι πιθανόν η επιλογή αυτή να συνδεθεί με τις αλλαγές στη λεγόμενη τεχνικοεπαγγελματική εκπαίδευση), ο μαθητής καλείται να χύσει πολύ ιδρώτα, κατακτώντας συνταγές επιτυχίας για την είσοδο στο Πανεπιστήμιο, προσανατολίζοντας το ενδιαφέρον του στα μαθήματα που θα κληθεί να δώσει στις πανελλαδικές («όλο το Λύκειο θα παίζει ρόλο» ήταν η απάντηση της Διαμαντοπούλου στο ερώτημα αν θα προσμετράται η βαθμολογία και των τριών τάξεων του Λυκείου για την εισαγωγή στα Πανεπιστήμια), ενώ οι αξιολογικές κρίσεις για την προαγωγή από τάξη σε τάξη και για την επιλογή για την τριτοβάθμια εκπαίδευση αναβαθμίζονται και γίνονται πολυπλοκότερες με την εισαγωγή της «ερευνητικής εργασίας» ως διακριτής ενότητας (αξιολογείται αυτόνομα και ο βαθμός προσμετράται ισότιμα με τους βαθμούς των υπόλοιπων μαθημάτων, ενώ μελετάται να μετρά και για την εισαγωγή σε ΑΕΙ-ΤΕΙ), με την «προσομοίωση» της εξεταστικής διαδικασίας στη Γ΄ Λυκείου με αυτή των πανελλαδικών εξετάσεων και με άλλες μορφές και τεχνικές που θα σκαρφιστεί το υπουργείο Παιδείας («η μορφή και το είδος των εξετάσεων θα έχουν διαφορετικά και καινοτομικά στοιχεία», αναφέρει σχετικά η πρόταση του υπουργείου Παιδείας), ενώ η Διαμαντοπούλου ανέφερε ότι δεν θα υπάρχει συγκεκριμένη ύλη.
Η Διαμαντοπούλου έδωσε τώρα απλά σκηνές από το έργο της Δευτέρας, χαράζοντας τις κατευθύνσεις, στις οποίες θα κινηθεί η «μεταρρύθμιση». Οι αλλαγές στην Α΄ Λυκείου θα εφαρμοστούν από τον ερχόμενο Σεπτέμβριο, ενώ για τη Β΄ και Γ΄ Λυκείου, οι αλλαγές θα εφαρμοστούν από το σχολικό έτος 2012-13 και η εισαγωγή στα Πανεπιστήμια με το νέο σύστημα θα γίνει για πρώτη φορά το 2013-14. Τα καθέκαστα, λοιπόν, τις επιμέρους παγίδες, κυρίως ως προς τον τρόπο επιλογής των μαθητών και την πρόσβαση στην τριτοβάθμια εκπαίδευση θα τα μάθουμε στο προσεχές μέλλον, αφού συνδέονται με τις γενικότερες αλλαγές που ετοιμάζονται για τα Πανεπιστήμια, αλλά και την τελική μορφή που θα πάρει ο χάρτης των ΑΕΙ-ΤΕΙ, έπειτα από το τσουνάμι του πανεπιστημιακού «Καλλικράτη». Πάντως, η μείωση των μαθημάτων σε όλες τις τάξεις του Λυκείου, δεν έχει το περιεχόμενο της ανακούφισης των μαθητών από αναχρονιστικές γνώσεις και ανούσιες λεπτομέρειες, ούτε έχει να κάνει με την απαλλαγή από το βομβαρδισμό με σκόρπιες και κατακερματισμένες πληροφορίες. Εχει να κάνει με την ανάγκη να περιοριστούν στο ελάχιστο οι γνώσεις που χτίζουν ένα στέρεο υπόβαθρο, με τον αυστηρό προσανατολισμό στην κατάκτηση δεξιοτήτων, έχει να κάνει με την πλήρη υποταγή του σχολείου στις εφήμερες ανάγκες της καπιταλιστικής αγοράς. Στο πλαίσιο αυτό, κάθε επιπλέον γνώση θεωρείται περιττό κόστος. Απόδειξη για τα παραπάνω αποτελεί η ενοποίηση σε ένα μάθημα της αρχαίας ελληνικής γλώσσας και γραμματείας, της νέας ελληνικής γλώσσας και της νέας ελληνικής λογοτεχνίας, ή σε ένα μάθημα της φυσικής, της χημείας και της βιολογίας. Οπως αντιλαμβάνεστε, ο μαθητής «μυρωδιά» θα παίρνει μόνο από τη γνώση των επιμέρους αυτών μαθημάτων, που αποτελούν σημαντικά στοιχεία για την ολοκλήρωση της προσωπικότητας. Με παρέμβαση του παπαδαριού, πήγε περίπατο και ο αστικός εκσυγχρονισμός που κουνήθηκε καταρχήν ότι θα επιχειρήσει το υπουργείο Παιδείας: τα Θρησκευτικά παραμένουν στα υποχρεωτικά μαθήματα για τις δυο πρώτες τάξεις του Λυκείου και γίνονται μάθημα επιλογής για τη Γ΄ Λυκείου.
Ειδικότερα οι αλλαγές έχουν ως εξής:
♦ Η Α΄ Λυκείου είναι τάξη «γενικής παιδείας» και λειτουργεί ως «γέφυρα» ανάμεσα στο Γυμνάσιο και το Λύκειο. Τα μαθήματα από 16 γίνονται 8, συμπεριλαμβανομένης της ερευνητικής εργασίας. Οι ώρες διδασκαλίας από 34 γίνονται 32. Την ερευνητική εργασία θα επιλέγουν οι μαθητές ανά τετράμηνο από τους εξής κύκλους: «Ανθρωπιστικές και Κοινωνικές Επιστήμες», «Τέχνη και Πολιτισμός», «Μαθηματικά, Φυσικές Επιστήμες και Τεχνολογία» και «Περιβάλλον και Αειφόρος Ανάπτυξη». Η ερευνητική εργασία, που θα εκπονείται από ομάδες μαθητών, παρουσιάζεται από το υπουργείο Παιδείας ως μέσο για την προαγωγή «της αναζήτησης, της συλλογικότητας, της συνεργασίας». Ολα τούτα τα λαμπερά γίνονται πάραυτα σκουπίδια, όταν η ερευνητική εργασία εισάγεται ως μάθημα που βαθμολογείται ξεχωριστά και έχει βαρύνουσα σημασία για την προαγωγή και ίσως και για την επιλογή για το Πανεπιστήμιο. Στη θέση της «συλλογικότητας» θα θρονιαστεί ο σκληρότατος ανταγωνισμός, θα ανοίξουν έριδες και ανάμεσα στους μαθητές της ομάδας, αφού τα κριτήρια συγκρότησής της είναι επισφαλή («καλοί» και «κακοί» μαθητές, κ.λπ., δηλαδή status που αναπαράγει το βαθμοθηρικό σχολείο). Επειτα, είναι γνωστό ότι τα σχολεία δεν διαθέτουν την υλικοτεχνική υποδομή, τις βιβλιοθήκες, το πλούσιο εποπτικό υλικό για τη στήριξη αυτών των ερευνητικών εργασιών. Οι περίφημες ερευνητικές εργασίες θα γίνουν ένα ακόμη κριτήριο ταξικής διαφοροποίησης των μαθητών, αφού θα ξεχωρίζουν τα παιδιά τα προερχόμενα από κοινωνικοοικονομικά στρώματα με υψηλό μορφωτικό και οικονομικό επίπεδο. Θα αποτελέσουν δε πεδίον δόξης λαμπρόν για μεγαλοεκδότες, εταιρίες και επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται στο χώρο προσφοράς «προγραμμάτων», ασφαλώς με την επιπλέον οικονομική επιβάρυνση των γονιών (χαρακτηριστικό παράδειγμα το πώς εκπονούνται ήδη τα διάφορα projects, στο πλαίσιο της λεγόμενης «διαθεματικότητας», τα «καινοτόμα προγράμματα» ή τα προγράμματα της «ευέλικτης ζώνης»).
♦ Η Β΄ και Γ΄ Λυκείου «παρέχει προοδευτικά περισσότερη εμβάθυνση και εξειδίκευση ως συμπλήρωμα μιας εντατικής γενικής παιδείας με μικρό αριθμό βασικών μαθημάτων». Ετσι βαφτίζει το υπουργείο Παιδείας τη στενή ειδίκευση από τα πρώιμα χρόνια του μαθητή, τη σταδιακή μεταμόρφωσή του σε άνθρωπο της μερικής δεξιότητας, τη στοίχισή του στη μακρά λίστα των μελλοντικών απασχολήσιμων ή ανέργων. Οι «κατευθύνσεις» και τα «μαθήματα εμβάθυνσης» (έτσι αποκαλούνται τώρα τα μαθήματα κατεύθυνσης) ορίζουν την εξειδίκευση και βάζουν τα στενά όρια μέσα στα οποία πρέπει να κινηθεί το ενδιαφέρον του μαθητή για την εισαγωγή του στο Πανεπιστήμιο. «Αναδιατάσσεται το περιεχόμενο της διδασκαλίας και ο αριθμός των μαθημάτων χάριν της εμβάθυνσης στα βασικά μαθήματα και εξειδίκευσης για μια ολοκληρωμένη εκπαίδευση και προετοιμασία για τις εισαγωγικές», δηλώνει χαρακτηριστικά το υπουργείο Παιδείας. Το σχολείο υποτάσσεται καθαρά στον τρόπο επιλογής για την τριτοβάθμια εκπαίδευση. Η Διαμαντοπούλου, ως άλλος Αρσένης, ισχυρίζεται ότι το «νέο Λύκειο» θα πατάξει την παραπαιδεία. Τα αποτελέσματα τα γνωρίζουμε ήδη. Και αντιλαμβανόμαστε ότι ο ισχυρισμός αυτός είναι «μια από τα ίδια» ή και χειρότερα, αφού θα εξακολουθήσουν να υφίστανται πανελλαδικές εξετάσεις, ενώ θα θεσπιστούν και νέα φίλτρα με τις «καινοτόμες» αξιολογικές κρίσεις, τον συνυπολογισμό της επίδοσης σε όλες τις τάξεις του Λυκείου, την καθιέρωση νέου είδους εισαγωγικών εξετάσεων για τη μεταπήδηση από το πρώτο έτος σπουδών στο δεύτερο μέσα στα Πανεπιστήμια.
Στο παραπάνω πλαίσιο:
Α) Στη Β΄ Λυκείου, οι κατευθύνσεις περιορίζονται από τρεις σε δύο: Α΄ και Β΄ (κάτι σαν το παλιό «πρακτικό» και «κλασικό»). Η κατεύθυνση Α΄ για μαθητές που έχουν αποφασίσει να ακολουθήσουν θετικές, τεχνολογικές ή επιστήμες υγείας και η κατεύθυνση Β΄ για όσους έχουν αποφασίσει να ακολουθήσουν κλασικές και ανθρωπιστικές επιστήμες. Ο αριθμός των μαθημάτων μειώνεται από 17 σε 12 και οι ώρες διδασκαλίας από 34 ή 35 σε 33. Τα υποχρεωτικά μαθήματα, μεταξύ των οποίων είναι και η ερευνητική εργασία (για την οποία ισχύουν σε όλες τις τάξεις τα προβλεπόμενα για την Α΄ Λυκείου), είναι 10 και τα μαθήματα επιλογής 2.
Β) Στη Γ΄ Λυκείου, οι κατευθύνσεις γίνονται τρεις: Α΄, Β΄ και ΑΒ. Η ΑΒ κατεύθυνση επιλέγεται από μαθητές που προέρχονται από την Α΄ είτε τη Γ΄ κατεύθυνση της Β΄ Λυκείου, οι οποίοι θέλουν να ακολουθήσουν οικονομικές, κοινωνικές και πολιτικές επιστήμες. Τα μαθήματα από 16 γίνονται 10, συμπεριλαμβανομένης της ερευνητικής εργασίας. Οι ώρες, όμως, διδασκαλίας αυξάνονται από 31 σε 35, λόγω των «προγραμμάτων εμβάθυνσης» εντός του κανονικού ωραρίου. Το «πρόγραμμα εμβάθυνσης» περιέχει 2 μαθήματα επιλογής, συνολικής διάρκειας 4 διδακτικών ωρών.
Το υπουργείο Παιδείας, όπως προείπαμε, δεν έχει καταλήξει ακόμη στη μορφή που θα έχει το σύστημα εισαγωγής στην τριτοβάθμια εκπαίδευση. Το βασικό και αδιαπραγμάτευτο στόχο του, όμως, για χτύπημα της τάσης της ελληνικής εργαζόμενης κοινωνίας για πανεπιστημιακή μόρφωση, τον έδωσε ανάγλυφα διατυπώνοντας τις βασικές αρχές πάνω στις οποίες θα στηρίζεται:
♦ Οι εξετάσεις θα διεξάγονται κεντρικά.
♦ Οι εξετάσεις θα αφορούν σε έναν μικρό αριθμό βασικών μαθημάτων και τα ΑΕΙ θα καθορίζουν το συντελεστή βαρύτητας των μαθημάτων αυτών, ώστε να μετέχουν ουσιαστικά στα κριτήρια επιλογής των φοιτητών τους (βλέπε εξετάσεις πολλών ταχυτήτων και σκληρότεροι όροι εισαγωγής στα Πανεπιστήμια).
♦ Εξετάζεται το είδος και το περιεχόμενο της εξεταστικής διαδικασίας (βλέπε νέες μορφές και τεχνικές αξιολογικών κρίσεων). Στη Γ΄ Λυκείου το σχολείο θα κάνει «προσομοίωση» της εξεταστικής διαδικασίας με στόχο να προετοιμαστούν οι μαθητές (βλέπε ένα νέο είδος πανελλαδικών).
Οσον αφορά την τεχνική εκπαίδευση, η Διαμαντοπούλου δήλωσε ότι το σχετικό νομοσχέδιο θα δοθεί στη δημοσιότητα μετά το Πάσχα. Το υπουργείο Παιδείας θα προβεί εκ νέου σε ρετουσάρισμα του γερασμένου προσώπου της ώστε να ρίξει τα παιδιά των φτωχών λαϊκών στρωμάτων από νωρίς στην αγκαλιά των καπιταλιστών και στη μαύρη εργασία. Στο κείμενο της πρότασης για το «νέο Λύκειο» εκφράζεται χαρακτηριστικά αυτός ο βαθύς πόνος του συστήματος, που του έχει γίνει βραχνάς η ιστορικά διαμορφωμένη τάση της ελληνικής εργαζόμενης κοινωνίας για πανεπιστημιακή μόρφωση, η οποία παρουσιάζει θαυμαστή αντοχή παρόλα τα απανωτά χτυπήματα που δέχεται απ’ όλες τις κυβερνήσεις: «Σήμερα, μόλις 1 στους 4 ή 5 έλληνες μαθητές κατευθύνεται στο τεχνικό επαγγελματικό Λύκειο. Το ποσοστό αυτό βρίσκεται σε πλήρη αναντιστοιχία με ό,τι συμβαίνει στις υπόλοιπες ευρωπαϊκές χώρες, όπου οι μισοί και πλέον μαθητές κατευθύνονται στον τεχνικοεπαγγελματικό κλάδο… Η τάση αυτή οδηγεί στην ανάγκη για πλήρη αναμόρφωση του τεχνικού-επαγγελματικού Λυκείου στη χώρα μας, ώστε να καταστεί μια αξιόπιστη και ελκυστική λύση για τους μαθητές».
Γιούλα Γκεσούλη
