Ούτε ψωμί, ούτε παιδεία, ούτε ελευθερία: μονάχα εντεινόμενη εξαθλίωση και διάχυτη δυσφορία επικρατεί στη Γαλλία, τη χώρα της οποίας η κυβέρνηση φοβήθηκε περισσότερο από όλες στην Ευρώπη τη «μόλυνση» από την ιδιαίτερα μεταδοτική εξέγερση του Δεκέμβρη στην Ελλάδα. Και με το δίκιο της. Τα 2,5 εκατομμύρια που διαδήλωσαν στις 29 Γενάρη, μέρα γενικής απεργίας, τραγουδούσαν αποφασιστικά: Casse-toi pauvre con και Sarko, demissionne . Η σφοδρή επίθεση που η κυβέρνηση Σαρκοζί διεξάγει επιτυχώς, προκειμένου να ιδιωτικοποιήσει ό,τι έχει απομείνει στο δημόσιο τομέα και να συρρικνώσει όσο μπορεί τα βασικά κοινωνικά δικαιώματα, έχει τα ρίσκα της, τις μη ελεγχόμενες αντιδράσεις μιας κοινωνίας που μαστίζεται από εντεινόμενες αντιθέσεις. Και φυσικά, μια τέτοια επίθεση από την πλευρά του κράτους δε θα μπορούσε να μην περιλαμβάνει μια ριζική επέμβαση στον τομέα της εκπαίδευσης. Ποια καπιταλιστική χώρα που σέβεται τον εαυτό της δεν οφείλει να καταργήσει το δικαίωμα στη δωρεάν ανώτατη μόρφωση, μετατρέποντας την τελευταία σε προνόμιο επίλεκτων ελίτ και παρέχοντας εμπορευματοποιημένη τεχνική εκπαίδευση στις μάζες προς εξυπηρέτηση της παραγωγικότητας;
Ξέρουμε πως οι εκπαιδευτικές μεταρρυθμίσεις στην Ευρώπη έχουν όλες τον ίδιο στόχο, μα και πως τα κινήματα που καλούνται να τις αντιμετωπίσουν έχουν, όπως και τα εκπαιδευτικά συστήματα, διαφορετικές ταχύτητες και ιστορίες. Οι Γάλλοι, που έχουν παλέψει με νύχια και με δόντια να διατηρήσουν ανοιχτά και δημόσια τα πανεπιστήμιά τους, αλλά και ζωντανή την παράδοσή τους στις κοινωνικές επιστήμες και τις τέχνες, αντιμετωπίζουν σήμερα μια σειρά μεταρρυθμίσεων που ως αποτέλεσμα έχουν την εκ θεμελίων μετάλλαξη του εκπαιδευτικού τοπίου στη χώρα τους. Εδώ και τρεις περίπου εβδομάδες, τα πανεπιστήμια της χώρας βρίσκονται σε καθεστώς παράλυσης: αυτή τη φορά, όμως, υπεύθυνοι δεν είναι οι «γνωστοί-άγνωστοι» των εκπαιδευτικών κινημάτων, δηλαδή οι φοιτητές, αλλά οι διδάσκοντες και η διοίκηση. Για πρώτη φορά στην πρόσφατη ιστορία της χώρας, οι πανεπιστημιακοί συσπειρώνονται και αντιδρούν τόσο μαζικά, με το 80% να βρίσκεται από τις 2 Φλεβάρη σε απεργία διαρκείας (κάτι που ξεπερνά το προηγούμενο του Μάη του ’68), ενώ στην κινητοποίηση δίνουν το παρών και πολλοί φορείς της γαλλικής ανώτατης εκπαίδευσης και έρευνας πέραν των πανεπιστήμιων (ινστιτούτα, εργαστήρια, αλλά και το CNRS, το Εθνικό Κέντρο Επιστημονικής Ερευνας). Την Πέμπτη 5 Φλεβάρη, 15.000 ήταν οι διαδηλωτές στο Παρίσι, 30.000 σε όλη τη χώρα. Την Τρίτη 10 Φλεβάρη, τα νούμερα μεγαλώνουν αισθητά, ενώ ο παλμός των διαδηλώσεων δυναμώνει, με επίσημη πλέον τη συμμετοχή των φοιτητών: 50.000 οι διαδηλωτές στο Παρίσι, 100.000 σε όλη τη χώρα.
Στα πανό, τα πλακάτ και τα συνθήματα, δε βλέπει κανείς μόνο τα ειδικά αιτήματα της πανεπιστημιακής κοινότητας, αλλά και την αντίδραση απέναντι τόσο στην ευρύτερη επίθεση που δέχεται ο δημόσιος τομέας της χώρας όσο και στην τρέχουσα καπιταλιστική κρίση και τις επιπτώσεις της στους εργαζόμενους. Ενας μεσήλικας διαδηλωτής οικειοποιείται με πρωτοτυπία το παράδειγμα του ιρακινού δημοσιογράφου, εκείνου του οποίου το παπούτσι δεν πέτυχε δυστυχώς τον Μπους: στο κοντάρι που κρατά υψωμένο κατά τη διάρκεια της πορείας έχει στερεώσει ένα παιδικό παπουτσάκι. Στο επόμενο εθνικό συλλαλητήριο της Πέμπτης 19 Φλεβάρη, η παρουσία στους δρόμους αναμένεται να μαζικοποιηθεί ακόμη περισσότερο, καθώς οι πανεπιστημιακοί κάλεσαν και τους διδάσκοντες της πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης να συμμετάσχουν. Αυτό το παιδικό παπουτσάκι εκφράζει ίσως περισσότερο από κάθε σύνθημα που ακούγεται το μέλλον των κοινωνικών συγκρούσεων.
Οι φοιτητές στηρίζουν μαζικά την κινητοποίηση των πανεπιστημιακών, επιχει- ρούν να θέσουν εκ νέου τα δικά τους αιτήματα μέσα από αυτή, επανέρχονται πιο δυναμικά στις διαδικασίες ζύμωσης ενάντια στον LRU (Νόμος Περί Ελευθεριών και Ευθυνών των Πανεπιστημίων), το νόμο-έκτρωμα πoυ ψηφίστηκε πριν δύο χρόνια παρά τους φοιτητικούς αγώνες (όπως ο νόμος-πλαίσιο στην Ελλάδα) και από τον οποίο απορρέουν όλες οι αντιδραστικές μεταρρυθμίσεις που έχουν τώρα (επιτέλους) εξοργίσει και τρομοκρατήσει τους πανεπιστημιακούς, ανεξαρτήτως πολιτικού χρώματος. Αυτή είναι η άλλη ιδιαιτερότητα της σημερινής κινητοποίησης στα γαλλικά πανεπιστήμια: η απεργία δεν υποστηρίζεται μόνο από τις προοδευτικές ή αριστερές τάσεις της εκπαιδευτικής κοινότητας, αλλά και από τις αντιδραστικές ή κατάφωρα δεξιές, όλους δηλαδή αυτούς που στήριξαν τον Σαρκοζί και τον LRU, για να αντιληφθούν τώρα τί σημαίνουν στην πράξη τα αντιδραστικά αυτά μέτρα για το δημόσιο πανεπιστήμιο, την ποιότητα της εκπαίδευσης, την παιδαγωγική δουλειά των εκπαιδευτικών, την επιστημονική έρευνα. Σχολές γνωστές για το δεξιό τους χαρακτήρα και την αποχή τους από κάθε κοινωνική κινητοποίηση (βλέπε τα τμήματα Νομικής, Πολιτικών Επιστημών, Οικονομίας), σχολές στις οποίες για πολλές δεκαετίες δεν έγινε ποτέ απεργία, τελούν αυτή τη στιγμή υπό απεργία διαρκείας.
Οι στόχοι των μεταρρυθμίσεων που επιχειρεί να επιβάλλει η σημερινή κυβέρνηση στο γαλλικό εκπαιδευτικό σύστημα μπορούν να συνοψιστούν, χάριν συντομίας, στη συρρίκνωση (και μακροπρόθεσμα στην εκμηδένιση) των δημόσιων πόρων για την Παιδεία, δηλαδή στη σταδιακή της ιδιωτικοποίηση και εμπορευματοποίηση, με τις «μη παραγωγικές» κοινωνικές επιστήμες να είναι οι πρώτες που κινδυνεύουν να εξοντωθούν άμεσα από το κλείσιμο των σχετικών τμημάτων στα πανεπιστήμια αλλά και την κατάργηση των σχετικών μαθημάτων στα λύκεια (το τέλος του γενικού λυκείου δεν είναι μακριά). Μια τηλεγραφική (λόγω χώρου) απαρίθμηση των συνεπειών αυτής της μετάλλαξης της εκπαίδευσης αρκεί για να σκιαγραφήσει το ζοφερό μέλλον της – τυχόν ομοιότητες με το δικό μας νόμο-πλαίσιο είναι οτιδήποτε εκτός από συμπτωματικές: Τα αντιεκπαιδευτικά μέτρα για την επίτευξη του καπιταλιστικού οράματος στη Γαλλία συνίστανται μεταξύ άλλων στο να μειωθούν αισθητά οι ήδη ανεπαρκείς θέσεις διδασκαλίας, να αυξηθούν έτσι οι ώρες εργασίας των διδασκόντων με παράλληλη εξαφάνιση των πληρωμένων υπερωριών, που θα προκύψει από την κατάργηση της ίσης κατανομής των ωρών μεταξύ διδασκόντων (π.χ. μεταξύ διορισμένων καθηγητών και αδιόριστων αναπληρωτών), στο να καταργηθεί η ιδιότητα των διδασκόντων ως δημόσιων υπαλλήλων και να ελαστικοποιηθεί το καθεστώς εργασίας τους, κατόπιν μετάλλαξης του συστήματος προσλήψεων που θα επιφέρει σημαντικές εκπτώσεις στη μόρφωσή τους (τους εθνικούς διαγωνισμούς θα αντικαταστήσουν κάποια επαγγελματικά μάστερ), στο να «αυτονομηθούν» τα πανεπιστήμια με συγκέντρωση των εξουσιών στους προέδρους και τους επιχειρηματικούς τους συμβούλους. Πρόκειται με δυο λόγια για την επιβολή της πλήρους εξατομίκευσης αλλά και εξαθλίωσης του εκπαιδευτικού λειτουργού, του φοιτητή, του μαθητή, του εργαζόμενου στην εκπαίδευση, και τη μετατροπή των πανεπιστήμιων και των σχολείων σε ανταγωνιστικές επιχειρήσεις μεταξύ των οποίων το οικονομικό και άρα ποιοτικό χάσμα ολοένα εντείνεται.
Παραπέρα, οι μεταρρυθμίσεις αυτές σε ό,τι αφορά την ανώτατη εκπαίδευση έχουν στον πυρήνα τους την αποσύνδεση της διδασκαλίας από την έρευνα, επιβάλλοντας παράδοξα συστήματα αξιολόγησης (και άρα δυνατότητας εργασίας) των πανεπιστημιακών: οι διδάσκοντες θα είναι ευέλικτοι υπάλληλοι με περιορισμένες γνώσεις και απαιτήσεις για τις βασικές ανάγκες εκπαίδευσης των μαζών, οι ερευνητές και επιστήμονες μια εκλεκτή κάστα προνομιούχων στην υπηρεσία του κέρδους. Το ότι η έρευνα τροφοδοτεί τη διδασκαλία και η διδασκαλία την έρευνα, το ότι πρόκειται για δύο αλληλένδετες διεργασίες που κάθε πανεπιστημιακός δε μπορεί να διαχωρίσει, είναι κάτι που δεν απασχολεί ένα οικονομικό σύστημα που έχει γίνει αυτοσκοπός.
Κι ενώ όλες αυτές οι μεταρρυθμίσεις είτε πηγάζουν άμεσα από τον LRU είτε αποτελούν φυσική του συνέχεια, οι πανεπιστημιακοί απεργοί δε διατυπώνουν (δήθεν για λόγους τακτικής) το ουσιαστικό αίτημα της κατάργησης αυτού του νόμου, ώστε έστω και καθυστερημένα να ενωθούν με το ηττημένο (τουλάχιστον προς το παρόν) φοιτητικό κίνημα που του εναντιώθηκε, αλλά επιλέγουν να θέσουν μερικοποιημένα αιτήματα για την απόσυρση του ενός ή του άλλου μέτρου, τη μη αποδοχή του ενός ή του άλλου νομοσχέδιου. Ως αποτέλεσμα αυτής της επιλογής, που θέλει να δικαιολογείται ως τακτική για την αποφυγή της διάσπασης μεταξύ των πανεπιστημιακών (υπάρχουν βέβαια δεξιοί που υποστηρίζουν το συγκεκριμένο νόμο, αλλά απεργούν για κάποιες επιμέρους ρυθμίσεις του) και της απογοήτευσης που θα προκαλούσε ένας στόχος πιο υψηλός από αυτόν που θεωρείται εφικτός (…), τα αστικά μέσα ενημέρωσης μανιπουλάρουν το κίνημα αυτό παρουσιάζοντάς το ως συντεχνιακό και απομονώνουν το αίτημα που αφορά το καθεστώς πρόσληψης και εργασίας των διδασκόντων ως το πραγματικό στοίχημα της απεργίας. Παράλληλα, τα αιτήματα των πανεπιστημιακών αφήνουν έξω τους φοιτητές και το διοικητικό προσωπικό, που θίγονται εξίσου από την τρέχουσα μεταρρυθμιστική στρατηγική, δυσκολεύοντας έτσι την ανάπτυξη ενός ενιαίου κινήματος που θα αποκτήσει πιο ριζοσπαστικά χαρακτηριστικά και θα διεκδικήσει πιο αποτελεσματικά τα αιτήματά του.
Ωστόσο, η εν εξελίξει κινητοποίηση της πανεπιστημιακής κοινότητας εξακολουθεί να διευρύνεται μέρα με τη μέρα. Κι ενώ οι δεκάδες χιλιάδες στους δρόμους, από πρυτάνεις πανεπιστήμιων έως μαθητές λυκείου, ζητούν μεταξύ άλλων την απόσυρση του επίμαχου νομοσχέδιου, η υπουργός Παιδείας Βαλερί Πεκρές, μέχρι πρότινος δήθεν ανυποχώρητη και άτεγκτη, επιχειρεί παραπλανητικά εφέ διορίζοντας διαμεσολαβητές για «βελτίωση» του νομοσχέδιου και καλώντας τους πανεπιστημιακούς σε διάλογο την Τετάρτη 11 Φλεβάρη (διάλογο που εύλογα μποϊκοτάρει ως ψευδεπίγραφο το Snesup-FSU, το μαζικότερο συνδικάτο των πανεπιστημιακών): φαίνεται πως τα σαφώς διατυπωμένα αιτήματα του συνόλου της πανεπιστημιακής κοινότητας για απόσυρση των μεταρρυθμίσεων, τα συνθήματα που φωνάζουν χιλιάδες στους δρόμους («Βαλερί, πάρε πίσω τις σάπιες μεταρρυθμίσεις σου, αλλιώς θα γίνει χαμός»), τα παπούτσια που της πετάξανε κάποιοι (α λα Ιρακινά), το οργανωμένο γιουχάισμα που της επιφύλαξαν δύο χιλιάδες άνθρωποι κατά την επίσκεψή της στο πανεπιστήμιο του Στρασβούργου πριν μερικές μέρες, αλλά και οι αντιδράσεις στο εσωτερικό του κόμματος και της κυβέρνησης, δεν είναι για την υπουργό του Σαρκοζί παρά βάρβαρες εκδηλώσεις απολίτιστων μαζών που δε θέλουν να εκσυγχρονιστούν.
Την ίδια μέρα, το εθνικό συντονιστικό όργανο των πανεπιστήμιων που κάλεσε στις 2 Φλεβάρη σε απεργία διαρκείας (που σημαίνει στην πράξη αποχή από τα μαθήματα, μη κατάθεση της βαθμολογίας των εξετάσεων και μη εκπλήρωση των διοικητικών καθηκόντων, εναλλακτικά μαθήματα εκτός των τειχών ανοιχτά σε όλους κ.ά.), πραγματοποιούσε νέα συνάντηση, στην οποία αποφάσισε συνέχιση της απεργίας, μια σειρά διαδηλώσεων σε εθνικό επίπεδο, όξυνση των κινητοποιήσεων. Μια μέρα μετά (Πέμπτη 12 Φλεβάρη), το κερασάκι στην τούρτα τοποθέτησε το όργανο των Προέδρων των γαλλικών πανεπιστήμιων (του οποίου η φιλοκυβερνητική στάση και συμπόρευση με την εξουσία είναι αυτονόητες), το οποίο «άδειασε» την Πεκρές και τον Νταρκός, προς έκπληξη των δημοσιογράφων. Προκειμένου να μην διακινδυνεύσει άλλο τη νομιμότητά του, με ανακοίνωση εξέφρασε τη δυσπιστία του για την επιχείρηση διαμεσολαβητικής διαδικασίας που λάνσαρε η Πεκρές προς «βελτίωση» του νομοσχέδιου και απαίτησε την ικανοποίηση δύο εκ των αιτημάτων των απεργών (μετάθεση των διαγωνισμών πρόσληψης το 2011, απόσυρση του προγράμματος που προβλέπει την κατάργηση εκατοντάδων θέσεων εργασίας, μακροπρόθεσμη αύξηση των τελευταίων καθώς και των πόρων για την έρευνα και την εκπαίδευση).
Ενα είναι βέβαιο: είμαστε ακόμα στην αρχή. Η αποφασιστικότητα αυτού του κινήματος είναι μεγάλη, τα πράγματα για την Πεκρές πολύ δύσκολα. Το ζητούμενο, όμως, πέρα από τη μερική ή συνολική επιτυχία του κινήματος αυτού, είναι οι διεργασίες που περιλαμβάνει να αναπτυχθούν προς μια κατεύθυνση που θα υπερβεί τις παραδοσιακές και πλήρως ελεγχόμενες μορφές των συντεχνιακών διεκδικήσεων και των πάγιων αντιπροσωπευτικών οργάνων, ώστε να δημιουργηθεί γόνιμο έδαφος για μια αποτελεσματική συσπείρωση και δράση των διαφορετικών μελών της εκπαιδευτικής κοινότητας στο σύνολό της.
Ανταπόκριση μιας
ελληνίδας φοιτήτριας
Παρίσι, 12/02/2008
